Svör við helstu áhyggjum lækna af dánaraðstoð

Ingrid Kuhlman segir að stuðningur lækna og hjúkrunarfræðinga við dánaraðstoð hafi vaxið stöðugt í löndunum í kringum okkur. Hún vill að viðhorf heilbrigðisstarfsfólks hér á landi verið kannað.

Auglýsing

Lækna­stéttin hefur hingað til verið hik­andi í afstöðu sinni til dán­ar­að­stoð­ar. Á und­an­förnum árum hefur þó orðið veru­leg breyt­ing á afstöðu lækna­sam­taka í mörgum löndum frá beinni and­stöðu við dán­ar­að­stoð yfir í að vera hlut­laus eða jafn­vel fylgj­andi. Í sept­em­ber sl. ákváðu bresku lækna­sam­tökum (The Brit­ish Med­ical Associ­ation) sem dæmi að falla frá and­stöðu sinni við dán­ar­að­stoð og taka upp hlut­lausa afstöðu. En hver eru helstu áhyggjur lækna af dán­ar­að­stoð?

„Okkar hlut­verk er að lækna en ekki deyða“

Í umræð­unni um dán­ar­að­stoð hefur lækna­stéttin lagt áherslu á að hlut­verk hennar sé að lækna sjúk­linga eða bæta heilsu þeirra en ekki deyða þá. Ein­staka læknar hafa tekið sterka afstöðu og tjáð sig opin­ber­lega. Guð­mundur Páls­son sér­fræð­ingur í heim­il­is­lækn­ingum full­yrti sem dæmi í Morg­un­blað­inu árið 2018 að lækna­stéttin myndi bera mik­inn skaða og „dauða­lækn­ar“ skera sig úr sem „af­tök­u­læknar rík­is­ins“. Þeir myndu „óhreinkast ef líf­láts­verk yrðu vinna sumra þeirra.“

Þessi full­yrð­ing er eins langt frá raun­veru­leik­anum og hægt er að hugsa sér. Þegar dán­ar­að­stoð á í hlut er ávallt gengið úr skugga um að um sé að ræða sjálf­vilj­uga og vel ígrund­aða ósk ein­stak­lings­ins og fjarri lagi að um sé að ræða líf­láts­verk eða aftöku sjúk­lings af hálfu lækn­is. Frekar er um að ræða kær­leiks­verk enda er um að ræða dýpstu ósk ein­stak­lings­ins að fá að deyja með sæmd.

Auglýsing

Birgir Jak­obs­son fyrr­ver­andi land­læknir sagði í við­tali í Stund­inni árið 2017: „Fyrir utan að dán­ar­að­stoð stríðir gegn lækna­eiðnum þá sam­rým­ist hún ekki heldur góðum starfs­háttum lækna sem við eigum að fylgja. Við eigum frekar að virða líf heldur en að taka líf.“ Lækn­is­fræð­inni hefur fleygt áfram síð­ustu ára­tugi og á hátækni­sjúkra­húsum nútím­ans er hægt að lengja líf manna með aðstoð lyfja og nútíma­tækni, þó það geti leitt til þess að auka þján­ing­ar. Deila má um hvort að það sé verið að virða líf með því.

Ekki er heldur hægt að sjá að lækna­eið­ur­inn banni dán­ar­að­stoð. Íslenska útgáfan af heit­orði lækna hljóðar svo:

Ég sem rita nafn mitt hér und­ir, lofa því og legg við dreng­skap minn að beita kunn­áttu minni með fullri alúð og sam­visku­semi að láta mér ávallt annt um sjúk­linga mína án mann­grein­ar­á­lits að gera mér far um að auka kunn­áttu mína í lækna­fræðum að kynna mér og halda vand­lega öll lög og fyr­ir­mæli er lúta að störfum lækna.

Er ekki einmitt verið að valda skaða þegar ein­stak­lingur er lát­inn þjást óbæri­lega gegn vilja sínum við lok lífs? Án mögu­leika á dán­ar­að­stoð getur ósk sjúk­lings­ins um að fá að deyja auk þess leitt til þess að hann fremji sjálfs­víg, sem veldur mun meiri skaða og þján­ingu en dán­ar­að­stoð. Talið er að 10% af öllum sjálfs­vígum í Englandi séu fram­kvæmd af sár­þjáðum ein­stak­lingum með ólækn­andi sjúk­dóma.

„Dán­ar­að­stoð býður heim mis­notk­un“

Á þeim tæpu tutt­ugu árum sem dán­ar­að­stoð hefur verið heim­iluð í Hollandi, Belgíu og Lúx­em­borg hafa aðeins örfá dóms­mál verið höfð­uð. Árið 2016 var það í fyrsta sinn, á þeim 14 árum sem lögin höfðu verið í gildi, sem hol­lenskur læknir var sak­aður um mann­dráp þegar hann veitti átt­ræðri mann­eskju með Alzheimer á alvar­legu stigi dán­ar­að­stoð. Málið end­aði með sýknun þar sem dóm­ar­inn taldi að öll skil­yrðin fyrir dán­ar­að­stoð hefðu verið upp­fyllt. Árið 2020 hófst fyrsta dóms­málið í Belgíu síðan lögin tóku þar gildi 2002 en þrír belgískir lækn­ar, heim­il­is­lækn­ir, geð­læknir og lækn­ir­inn sem gaf ban­væna sprautu, voru sóttir til saka fyrir að veita 38 ára gam­alli konu sem leið óbæri­legar and­legar kvalir dán­ar­að­stoð. Það mál end­aði einnig með sýkn­un.

Það að svona fá dóms­mál skulu hafa verið rekin á þeim tæpu tveimur ára­tugum sem dán­ar­að­stoð hefur verið leyfi­leg bendir ekki til þess að dán­ar­að­stoð bjóði heim mis­notk­un. Mikið eft­ir­lit er með fram­kvæmd hennar í Ben­elúx lönd­un­um. Eftir að læknir veitir dán­ar­að­stoð þarf hann að skila skýrslu til þar gerðrar nefndar sem fer úr skugga um að farið hafi verið að lög­unum í einu og öllu.

„Dán­ar­að­stoð verður beitt á víð­tæk­ari for­send­um“

Sumir læknar halda því fram að hætta sé á því að dán­ar­að­stoð verði beitt á víð­tæk­ari for­sendum en ætlað var í upp­hafi og hún veitt, án sam­þykk­is, ein­stak­lingum með geð­sjúk­dóma, lík­am­lega fötl­un, öldruð­um, heila­bil­uð­um, heim­il­is­lausum og öðrum sem eru ekki nálægt dauð­an­um.

Að sjálf­sögðu þroskast umræðan í takt við tím­ann. Hins vegar er dán­ar­að­stoð aðeins veitt að upp­fylltum ströngum skil­yrðum og að beiðni ein­stak­lings, aldrei aðstand­enda eða ann­arra. Læknir veitir auk þess aldrei dán­ar­að­stoð að eigin frum­kvæði og mun aldrei veita fólki dán­ar­að­stoð án sam­þykkis þess. Eng­inn mun því fá aðstoð við að deyja gegn vilja sín­um, hvort sem um er að ræða ofan­greinda hópa eða aðra.

„Dán­ar­að­stoð er til­finn­inga­leg byrði á lækn­um“

Margir læknar hafa áhyggjur af því að því að þegar þeir taka að sér að veita dán­ar­að­stoð eða ákveða að hafna beiðni um slíkt, munu það hafa nei­kvæð áhrif á geð­heilsu þeirra.

Að veita dán­ar­að­stoð vekur eðli­lega upp blendnar til­finn­ingar hjá læknum en rann­sóknir hafa sýnt að þeir upp­lifa bæði sátt og létti en einnig van­líðan og til­finn­inga­lega byrði. Þeir læknar sem taka að sér að veita dán­ar­að­stoð þurfa að fá þjálfun, hafa góða þekk­ingu á lög­un­um, fram­úr­skar­andi sam­skipta­færni og einnig hæfni í að veita dán­ar­að­stoð með lyfja­gjöf. Mik­il­vægt er að þeir hafi aðgang að hand­leiðslu og stuðn­ingi. Í Hollandi er sem dæmi ráð­gjaf­ar­þjón­usta sem er veitt af sér­þjálf­uðum læknum í dán­ar­að­stoð sem læknar geta leitað til og veitir þeim stuðn­ing og aðstoð. Þetta er ekki verk­efni sem allir geta sinnt og það á aldrei að vera auð­velt að veita dán­ar­að­stoð.

Stuðn­ingur lækna og hjúkr­un­ar­fræð­inga er að aukast

Stuðn­ingur lækna og hjúkr­un­ar­fræð­inga við dán­ar­að­stoð hefur vaxið stöðugt í lönd­unum í kringum okk­ur. Stuðn­ingur lækna var sem dæmi 30% í Nor­egi árið 2019, 46% í Finn­landi árið 2013 og 41% í Sví­þjóð árið 2021 á meðan 34% sænskra lækna voru á móti dán­ar­að­stoð og 25% höfðu ekki gert upp hug sinn. Stuðn­ingur hjúkr­un­ar­fræð­inga var 40% í Nor­egi árið 2019 og 74% í Finn­landi árið 2016. Nýj­ustu tölur frá Íslandi eru nokkuð gamlar en stuðn­ingur lækna fór úr 5% í 18% á 13 árum eða milli 1997 og 2010 og stuðn­ingur hjúkr­un­ar­fræð­inga úr 9% í 20% á sama tíma. Það er því fagn­að­ar­efni að á kom­andi þingi verði aftur lögð fram þings­á­lykt­un­ar­til­laga um að fram­kvæmd verði könnun meðal heil­brigð­is­starfs­manna um afstöðu þeirra til dán­ar­að­stoð­ar.

Höf­undur er for­maður Lífs­virð­ing­ar, félags um dán­ar­að­stoð.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Guðmundur Hrafn Arngrímsson og Yngvi Ómar Sighvatsson
Kúgaða fólkið!
Kjarninn 1. desember 2021
Þórunn Sveinbjarnardóttir þingmaður Samfylkingar verður formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.
Þórunn eini nefndarformaður stjórnarandstöðunnar
Sjálfstæðisflokkurinn fer með formennsku í þremur af átta fastanefndum þingsins, Framsókn tveimur og VG tveimur. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir verður formaður fjárlaganefndar, eins og Vinstri græn gáfu reyndar óvart út á mánudag.
Kjarninn 1. desember 2021
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Fyrsta sendiráð Íslands í Asíu
Kjarninn 1. desember 2021
Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra kynnti fjárlagafrumvarpið sitt fyrir næsta ár í gær.
Útgjöld vegna barnabóta lækka
Ekki er gert ráð fyrir auknum útgjöldum ríkisins til barnabóta á næsta ári, þrátt fyrir að fjárhæðir þeirra til hvers einstaklings hækki og skerðingarmörk verði færð ofar. Áætluð útgjöld eru 11 prósentum minni en þau voru í fyrra.
Kjarninn 1. desember 2021
Hreinn Loftsson, lögmaður og annar aðstoðarmaður innanríkisráðherra.
Hreinn Loftsson hættir sem aðstoðarmaður Áslaugar Örnu og ræður sig til Jóns
Jón Gunnarsson tók við sem innanríkisráðherra á sunnudag hefur ákveðið að ráða fyrrverandi aðstoðarmann forvera síns í starfi, Hrein Loftsson, sem aðstoðarmann sinn.
Kjarninn 1. desember 2021
Í samfélaginu á Stöðvarfirði eru ekki allir sáttir með fyrirhugaða útgáfu rekstarleyfis til laxeldis gegnt bæjarstæðinu.
Rúmur fjórðungur íbúa á Stöðvarfirði leggst gegn fyrirhuguðu laxeldi
Matvælastofnun fékk á dögunum sendar undirskriftir um 50 íbúa á Stöðvarfirði sem mótmæla því að Fiskeldi Austfjarða fái útgefið rekstrarleyfi fyrir 7.000 tonna laxeldi í firðinum. Íbúar eru efins um að mörg störf verði til á Stöðvarfirði vegna eldisins.
Kjarninn 1. desember 2021
Þórður Snær Júlíusson
Ríkisstjórn þeirra sem vilja stjórna, ekki leiða
Kjarninn 1. desember 2021
Milljarðar gætu ratað úr fyrirtæki í eigu borgarinnar í ríkissjóð vegna afleiðusamninga við Glitni
Orkuveita Reykjavíkur vildi ekki gera upp afleiðusamninga við Glitni HoldCo vegna þess að hún taldi að félagið hefði framselt samninganna til ríkissjóðs og að það hefði þegar fengið bætur fyrir afglöp endurskoðenda í sátt við PwC.
Kjarninn 1. desember 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar