Væri ekki bara best að fjárfesta í flutningskerfinu?

Eiríkur Ragnarsson fjallar um flutningskerfi raforku á Íslandi en hann vann nýverið skýrslu fyrir Landsnet um efnahagsleg áhrif takmarkana í því kerfi.

Auglýsing

Fyrir nokkrum árum buðum við hjónin tengda­for­eldrum mínum í heim­sókn til Íslands. Ferðin var mjög sér­stök, gömlu þýsku umhverf­is­hipp­arnir fljúga almennt ekki en gerðu und­an­tekn­ingu í þessu til­felli til að sjá heima­haga tengda­son­ar­ins.

Tengdapabbi minn er að mörgu leyti mjög þýskur, þ.e. þýskur græn­ingi. Á einu af sínum ferða­lögum á átt­unda ára­tugnum um meg­in­landið hitti hann ein­hverja danska hippa sem voru að setja upp vind­myllu og úr varð della. Hann skrif­aði nokkrar bækur um það hvernig ætti að spara orku og not­færa sér end­ur­nýj­an­lega orku­gjafa. Einnig stofn­aði hann ásamt öðrum fram­kvæmda­sömum Þjóð­verjum fyr­ir­tæki sem sér­hæfði sig í að beisla orku sól­ar­inn­ar. Líf­speki hans er ein­föld: gerðu það sem þú getur og gerðu eins mikið af því og þú get­ur.

Mest allt líf hans hefur því fyrst og fremst snú­ist um það hvernig hann gæti lág­markað eigin notkun á kol­um, olíu, gasi og úran­íum sem og að hjálpa öðrum að gera slíkt hið sama.

Auglýsing

Það var því veisla að ferð­ast um landið með kall­inn. Ef hann sá orku­ver, þó það væri ekki nema lækj­ar­spræna sem fram­leiddi ein­hverjar kWst á ári, þá varð að stoppa og taka mynd­ir. Hann gerði sér sér­staka ferð upp á Hell­is­heiði til að lesa allt sem hann gat um jarð­varma­orku­verið sem þar er. Hann var ein­fald­lega gagn­tek­inn af þeirri hug­mynd að á þessu landi var nán­ast öll raf­orka fram­leidd með end­ur­nýj­an­legum orku­gjöf­um.

Einn dag­inn vorum við að ræða flutn­ings­kerf­ið, sem er full­lestað á Íslandi eins og í Þýska­landi. Ég sagði honum frá því að upp­bygg­ing í kerf­inu væri ansi hæg og flutn­ings­fyr­ir­tækið mætti mik­illi and­stöðu við upp­bygg­ingu nýrra lína. Og karl­inn skildi það ein­fald­lega ekki. Af hverju er fólk á móti því að tengja end­ur­nýj­an­lega orku við not­end­ur?

Það kostar að fjár­festa ekki í upp­bygg­ingu flutn­ings­kerf­is­ins

Fyrir stuttu kom út skýrsla sem ég vann fyrir Lands­net þar sem ég skoða efna­hags­leg áhrif tak­mark­ana í flutn­ings­kerf­inu. Lands­net gegnir því hlut­verki að byggja upp flutn­ings­kerfi raf­magns á Íslandi, meðal ann­ars lín­urnar sem þið sjáið þegar þið brunið eftir þjóð­vegum lands­ins. Staðan á þessu kerfi er í dag því miður þannig að það er ekki í stakk búið til að flytja meira að segja þá orku sem nú þegar er hægt að fram­leiða í orku­verum lands­ins. Sam­kvæmt mati Lands­virkj­unar hefði verið hægt að fram­leiða 500 GWst til við­bótar af raf­magni árið 2021 hefði flutn­ings­kerfið ráðið við að flytja það.

Ég veit, hvað þýðir 500 GWst? Segjum bara að það sé um 2,5% af raf­orku­notkun Íslend­inga. Með smá ein­földun má segja að sölu­verð­mæti þess­ara orku séu í kringum 2,5 millj­arðar króna.

Þetta ástand gerir einnig það að verkum að ekki er ráð­legt að ráð­ast í fram­kvæmdir á nýjum orku­verum enda ekki til neins að fram­leiða orku sem maður getur ekki afhent. Þeim seinkar vegna tak­mark­ana í flutn­ings­kerf­inu og á meðan við drögum hæl­ana verður þessi orka ekki til.

Aug­ljós kostn­aður sam­fé­lags­ins vegna þess er auð­vitað tap­aðar tekjur orku­fram­leið­enda – sem eru að mestu í opin­berri eigu – en þessi kostn­aður er þó eflaust minnsti hluti þess raun­veru­lega kostn­aðar sem tafir upp­bygg­ingar skapa. Alla jafna skap­ast mestu verð­mætin nefni­lega í starf­sem­inni sem nýtir raf­ork­una.

Raf­magn sem ekki er hægt að flytja er heldur ekki hægt að nota

Lands­net vinnur sam­kvæmt raf­orku­lögum og ber að tengja þá við kerfið sem kerf­inu vilja tengj­ast svo lengi sem það er tækni­legur mögu­leiki. Á und­an­förnum árum hefur Lands­net neyðst til þess að hafna tíma­bundið tugum verk­efna sem lík­leg eru til þess að verða að veru­leika. Ástæðan er einmitt sú að ekki er tækni­legur mögu­leiki að tengja þessa not­end­ur, það er ein­fald­lega ekki pláss í kerf­inu til að flytja meira raf­magn frá virkj­unum til not­enda.

Í skýrsl­unni sem ég vann fyrir Lands­net eru skoðuð tvö slík dæmi.

Fyrra dæmið hefur að gera með fyr­ir­tæki í nýsköp­un. Fyr­ir­tækið rekur í dag verk­smiðju á Reykja­nesi og er um þessar mundir að fjár­festa í fram­leiðslu­getu sinni. Ef marka má áætl­anir félags­ins mun stækk­unin skapa 40 ný og góð störf, bæði fyrir sér­fræð­inga og sér­þjálf­aða almenna starfs­menn. Einnig reiknar félagið með því að stækk­unin muni skapa útflutn­ings­tekjur upp á um 3,5 millj­arða króna, ár hvert.

Því miður hefur Lands­net enn ekki getað lofað þessu fyr­ir­tæki teng­ingu við flutn­ings­kerf­ið. Það er nefni­lega ekki víst hvenær nægi­legt pláss verði í kerf­inu til að hægt sé að lofa félag­inu öruggri afhend­ingu raf­orku.

Auglýsing

Þetta félag getur því valið á milli þess að seinka gang­setn­ingu nýju verk­smiðj­unn­ar, kross­leggja fing­urna eða að kaupa sér dísel­raf­stöð og brenna rán­dýru jarð­efna­elds­neyti með til­heyr­andi meng­un. Slík fjár­fest­ing mundi brenna næstum allan hagnað fram­leiðsl­unnar og inn­flutt olía kæmi til með að draga úr nettó-­út­flutn­ings­tekj­um. Það er væg­ast sagt slæmur díll þegar raf­orka fer til spillis í lónum raf­orku­fram­leið­enda.

Hitt dæmið sem tekið er hefur með fram­leiðslu á grænu vetni að gera. Grænt vetni er vara sem þessa dag­ana er hægt en örugg­lega að slíta barns­skón­um. Grænt vetni er eitt­hvað Harry Potter stöff í mínum huga. Maður tekur vatn og setur í það raf­magn og úr verður gas sem hægt er að nota í iðn­að­ar­fram­leiðslu í stað kolefn­islos­andi gas­teg­unda. Þó enda galdra­brögðin ekki þar. Með galdra­þul­unni Fischer-Tropcsh er hægt að umbreyta þessu gasi í dísel. Dísel sem er kolefna­hlut­laus. Þ.e.a.s. hægt er að brenna elds­neytið án þess að auka magn kolefna í loft­inu.

Það er gott að setja sér mark­mið en betra að ná þeim

Ísland hefur rétti­lega sett sér há mark­mið í lofslags­mál­um. Mark­mið rík­i­s­tjórn­ar­innar er að Ísland nái kolefn­is­hlut­leysi árið 2040 og verði alfarið laust við allt jarð­efna­elds­neyti árið 2050. Minni mengun jafn­gildir betra lofti á Íslandi. Minni mengun jafn­gildir líka lægra fram­lagi Íslands til lofslags­breyt­inga. Minni mengun jafn­gildir einnig minni inn­flutn­ingi á olíu. Þó bara ef gengur upp að raf­væða sam­göngur og fram­leiða grænt elds­neyti á vélar sem seint, ef ein­hvern tíma, munu raf­væð­ast.

Ef fram­leiða á grænt vetni er þó nauð­syn­legt að not­ast við græna orku. Ef notuð eru kol til orku­fram­leiðslu sem svo er notuð í fram­leiðslu vetnis þá er vetnið aug­ljós­lega ekki lengur grænt. Ísland býr við ein­stakar aðstæð­ur. Hér er raf­orku­kerfið allt grænt. Þannig er hægt að tengja fram­leið­endur græns vetnis beint við raf­orku­kerfið og dúndra út grænu vetni eins og eng­inn sé morg­un­dag­ur­inn. Á því munu lungu lands­manna og jarð­ar­innar græða á sama tíma og við spörum okkur tugi millj­arða af gjald­eyri og búum til spenn­andi og góð störf í glæ­nýjum iðn­aði.

Þeim mun fyrr sem við hefj­umst handa við upp­bygg­ingu þessa iðn­að­ar, þeim mun fyrr munum við losna við jarð­efna­elds­neytið og þeim mun lík­legra er að rík­i­s­tjórnin nái þeim mark­miðum sem hún setur sér. Þó mun þetta ekki ger­ast ef ekk­ert pláss er í flutn­ings­kerf­inu. Svo lengi sem kerfið er ekki styrkt – og ef ekki er unnið mark­visst að því að ganga úr skugga um að þeir sem skapa vilja verð­mæti og draga úr mengun – sóum við mik­il­vægum verð­mætum og mengum meira en ann­ars.

Höf­undur starfar sem ráð­gjafi hjá Frontier Economics.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Seðlabankinn hafnar því að aflétta leynd um ESÍ á grundvelli almannahagsmuna
Árið 2019 var ákvæði bætt við lög um Seðlabanka Íslands sem veitir bankanum heimild til að víkja frá þagnarskylduákvæði ef hagsmunir almennings af birtingu gagna vega þyngra en hagsmunir sem mæla með leynd.
Kjarninn 6. október 2022
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Komdu í leirkerið 请君入瓮
Kjarninn 6. október 2022
Jón Björnsson, forstjóri Origo.
Eigið fé Origo margfaldast við söluna í Tempo fyrir 28 milljarða króna
Árið 2009 stofnuðu starfsmenn TM Software lítið hugbúnaðarfyrirtæki, sem nefnt var Tempo. Í dag er það metið á 85,4 milljarða króna og Origo var að selja hlut sinn í því á 28 milljarða króna. Við það fer eigið fé Origo úr níu milljörðum í 31 milljarða.
Kjarninn 6. október 2022
Kjartan Magnússon borgarfulltrúi bar tillöguna fram í borgarstjórn.
Borgarhverfi framtíðarinnar eða loftslagsskógur á Geldinganesi?
Tillögu sjálfstæðismanna í borgarstjórn Reykjavíkur um að skipuleggja Geldinganes undir íbúabyggð var hafnað á fundi borgarstjórnar á þriðjudag. Afar mismunandi sjónarmið komu fram um það hvernig skyldi nýta nesið til framtíðar.
Kjarninn 5. október 2022
Jón Daníelsson
Ósvífinn endurupptökudómur
Kjarninn 5. október 2022
Samkeppniseftirlitinu falið að kortleggja stjórnunar- og eignatengsl í sjávarútvegi
Matvælaráðuneytið mun fá skýrslu um stjórnunar- og eignatengsl í sjávarútvegi afhenta fyrir lok næsta árs. Þar verða eignatengsl sjávarútvegsfyrirtækja sem hafa fengið ákveðið umfang aflaheimilda úthlutað, og áhrifavald eigenda þeirra, kortlögð.
Kjarninn 5. október 2022
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur og formaður Sósíaldemókrataflokksins.
Kosið til þings í Danmörku 1. nóvember – Frederiksen vill mynda breiða ríkisstjórn
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur tilkynnti á blaðamannafundi í morgun að þingkosningar yrðu haldnar í landinu 1. nóvember, eða eftir tæpar fjórar vikur.
Kjarninn 5. október 2022
Heiðrún Jónsdóttir.
Heiðrún ráðin framkvæmdastjóri Samtaka fjármálafyrirtækja
Katrín Júlíusdóttir hætti skyndilega sem framkvæmdastjóri SFF um síðustu mánaðamót. Nú hefur nýr framkvæmdastjóri verið ráðinn og hún hefur þegar hafið störf.
Kjarninn 5. október 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar