Væri ekki bara best að fjárfesta í flutningskerfinu?

Eiríkur Ragnarsson fjallar um flutningskerfi raforku á Íslandi en hann vann nýverið skýrslu fyrir Landsnet um efnahagsleg áhrif takmarkana í því kerfi.

Auglýsing

Fyrir nokkrum árum buðum við hjónin tengda­for­eldrum mínum í heim­sókn til Íslands. Ferðin var mjög sér­stök, gömlu þýsku umhverf­is­hipp­arnir fljúga almennt ekki en gerðu und­an­tekn­ingu í þessu til­felli til að sjá heima­haga tengda­son­ar­ins.

Tengdapabbi minn er að mörgu leyti mjög þýskur, þ.e. þýskur græn­ingi. Á einu af sínum ferða­lögum á átt­unda ára­tugnum um meg­in­landið hitti hann ein­hverja danska hippa sem voru að setja upp vind­myllu og úr varð della. Hann skrif­aði nokkrar bækur um það hvernig ætti að spara orku og not­færa sér end­ur­nýj­an­lega orku­gjafa. Einnig stofn­aði hann ásamt öðrum fram­kvæmda­sömum Þjóð­verjum fyr­ir­tæki sem sér­hæfði sig í að beisla orku sól­ar­inn­ar. Líf­speki hans er ein­föld: gerðu það sem þú getur og gerðu eins mikið af því og þú get­ur.

Mest allt líf hans hefur því fyrst og fremst snú­ist um það hvernig hann gæti lág­markað eigin notkun á kol­um, olíu, gasi og úran­íum sem og að hjálpa öðrum að gera slíkt hið sama.

Auglýsing

Það var því veisla að ferð­ast um landið með kall­inn. Ef hann sá orku­ver, þó það væri ekki nema lækj­ar­spræna sem fram­leiddi ein­hverjar kWst á ári, þá varð að stoppa og taka mynd­ir. Hann gerði sér sér­staka ferð upp á Hell­is­heiði til að lesa allt sem hann gat um jarð­varma­orku­verið sem þar er. Hann var ein­fald­lega gagn­tek­inn af þeirri hug­mynd að á þessu landi var nán­ast öll raf­orka fram­leidd með end­ur­nýj­an­legum orku­gjöf­um.

Einn dag­inn vorum við að ræða flutn­ings­kerf­ið, sem er full­lestað á Íslandi eins og í Þýska­landi. Ég sagði honum frá því að upp­bygg­ing í kerf­inu væri ansi hæg og flutn­ings­fyr­ir­tækið mætti mik­illi and­stöðu við upp­bygg­ingu nýrra lína. Og karl­inn skildi það ein­fald­lega ekki. Af hverju er fólk á móti því að tengja end­ur­nýj­an­lega orku við not­end­ur?

Það kostar að fjár­festa ekki í upp­bygg­ingu flutn­ings­kerf­is­ins

Fyrir stuttu kom út skýrsla sem ég vann fyrir Lands­net þar sem ég skoða efna­hags­leg áhrif tak­mark­ana í flutn­ings­kerf­inu. Lands­net gegnir því hlut­verki að byggja upp flutn­ings­kerfi raf­magns á Íslandi, meðal ann­ars lín­urnar sem þið sjáið þegar þið brunið eftir þjóð­vegum lands­ins. Staðan á þessu kerfi er í dag því miður þannig að það er ekki í stakk búið til að flytja meira að segja þá orku sem nú þegar er hægt að fram­leiða í orku­verum lands­ins. Sam­kvæmt mati Lands­virkj­unar hefði verið hægt að fram­leiða 500 GWst til við­bótar af raf­magni árið 2021 hefði flutn­ings­kerfið ráðið við að flytja það.

Ég veit, hvað þýðir 500 GWst? Segjum bara að það sé um 2,5% af raf­orku­notkun Íslend­inga. Með smá ein­földun má segja að sölu­verð­mæti þess­ara orku séu í kringum 2,5 millj­arðar króna.

Þetta ástand gerir einnig það að verkum að ekki er ráð­legt að ráð­ast í fram­kvæmdir á nýjum orku­verum enda ekki til neins að fram­leiða orku sem maður getur ekki afhent. Þeim seinkar vegna tak­mark­ana í flutn­ings­kerf­inu og á meðan við drögum hæl­ana verður þessi orka ekki til.

Aug­ljós kostn­aður sam­fé­lags­ins vegna þess er auð­vitað tap­aðar tekjur orku­fram­leið­enda – sem eru að mestu í opin­berri eigu – en þessi kostn­aður er þó eflaust minnsti hluti þess raun­veru­lega kostn­aðar sem tafir upp­bygg­ingar skapa. Alla jafna skap­ast mestu verð­mætin nefni­lega í starf­sem­inni sem nýtir raf­ork­una.

Raf­magn sem ekki er hægt að flytja er heldur ekki hægt að nota

Lands­net vinnur sam­kvæmt raf­orku­lögum og ber að tengja þá við kerfið sem kerf­inu vilja tengj­ast svo lengi sem það er tækni­legur mögu­leiki. Á und­an­förnum árum hefur Lands­net neyðst til þess að hafna tíma­bundið tugum verk­efna sem lík­leg eru til þess að verða að veru­leika. Ástæðan er einmitt sú að ekki er tækni­legur mögu­leiki að tengja þessa not­end­ur, það er ein­fald­lega ekki pláss í kerf­inu til að flytja meira raf­magn frá virkj­unum til not­enda.

Í skýrsl­unni sem ég vann fyrir Lands­net eru skoðuð tvö slík dæmi.

Fyrra dæmið hefur að gera með fyr­ir­tæki í nýsköp­un. Fyr­ir­tækið rekur í dag verk­smiðju á Reykja­nesi og er um þessar mundir að fjár­festa í fram­leiðslu­getu sinni. Ef marka má áætl­anir félags­ins mun stækk­unin skapa 40 ný og góð störf, bæði fyrir sér­fræð­inga og sér­þjálf­aða almenna starfs­menn. Einnig reiknar félagið með því að stækk­unin muni skapa útflutn­ings­tekjur upp á um 3,5 millj­arða króna, ár hvert.

Því miður hefur Lands­net enn ekki getað lofað þessu fyr­ir­tæki teng­ingu við flutn­ings­kerf­ið. Það er nefni­lega ekki víst hvenær nægi­legt pláss verði í kerf­inu til að hægt sé að lofa félag­inu öruggri afhend­ingu raf­orku.

Auglýsing

Þetta félag getur því valið á milli þess að seinka gang­setn­ingu nýju verk­smiðj­unn­ar, kross­leggja fing­urna eða að kaupa sér dísel­raf­stöð og brenna rán­dýru jarð­efna­elds­neyti með til­heyr­andi meng­un. Slík fjár­fest­ing mundi brenna næstum allan hagnað fram­leiðsl­unnar og inn­flutt olía kæmi til með að draga úr nettó-­út­flutn­ings­tekj­um. Það er væg­ast sagt slæmur díll þegar raf­orka fer til spillis í lónum raf­orku­fram­leið­enda.

Hitt dæmið sem tekið er hefur með fram­leiðslu á grænu vetni að gera. Grænt vetni er vara sem þessa dag­ana er hægt en örugg­lega að slíta barns­skón­um. Grænt vetni er eitt­hvað Harry Potter stöff í mínum huga. Maður tekur vatn og setur í það raf­magn og úr verður gas sem hægt er að nota í iðn­að­ar­fram­leiðslu í stað kolefn­islos­andi gas­teg­unda. Þó enda galdra­brögðin ekki þar. Með galdra­þul­unni Fischer-Tropcsh er hægt að umbreyta þessu gasi í dísel. Dísel sem er kolefna­hlut­laus. Þ.e.a.s. hægt er að brenna elds­neytið án þess að auka magn kolefna í loft­inu.

Það er gott að setja sér mark­mið en betra að ná þeim

Ísland hefur rétti­lega sett sér há mark­mið í lofslags­mál­um. Mark­mið rík­i­s­tjórn­ar­innar er að Ísland nái kolefn­is­hlut­leysi árið 2040 og verði alfarið laust við allt jarð­efna­elds­neyti árið 2050. Minni mengun jafn­gildir betra lofti á Íslandi. Minni mengun jafn­gildir líka lægra fram­lagi Íslands til lofslags­breyt­inga. Minni mengun jafn­gildir einnig minni inn­flutn­ingi á olíu. Þó bara ef gengur upp að raf­væða sam­göngur og fram­leiða grænt elds­neyti á vélar sem seint, ef ein­hvern tíma, munu raf­væð­ast.

Ef fram­leiða á grænt vetni er þó nauð­syn­legt að not­ast við græna orku. Ef notuð eru kol til orku­fram­leiðslu sem svo er notuð í fram­leiðslu vetnis þá er vetnið aug­ljós­lega ekki lengur grænt. Ísland býr við ein­stakar aðstæð­ur. Hér er raf­orku­kerfið allt grænt. Þannig er hægt að tengja fram­leið­endur græns vetnis beint við raf­orku­kerfið og dúndra út grænu vetni eins og eng­inn sé morg­un­dag­ur­inn. Á því munu lungu lands­manna og jarð­ar­innar græða á sama tíma og við spörum okkur tugi millj­arða af gjald­eyri og búum til spenn­andi og góð störf í glæ­nýjum iðn­aði.

Þeim mun fyrr sem við hefj­umst handa við upp­bygg­ingu þessa iðn­að­ar, þeim mun fyrr munum við losna við jarð­efna­elds­neytið og þeim mun lík­legra er að rík­i­s­tjórnin nái þeim mark­miðum sem hún setur sér. Þó mun þetta ekki ger­ast ef ekk­ert pláss er í flutn­ings­kerf­inu. Svo lengi sem kerfið er ekki styrkt – og ef ekki er unnið mark­visst að því að ganga úr skugga um að þeir sem skapa vilja verð­mæti og draga úr mengun – sóum við mik­il­vægum verð­mætum og mengum meira en ann­ars.

Höf­undur starfar sem ráð­gjafi hjá Frontier Economics.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mette Frederiksen, Ursula van der Leyen forseti framkvæmdastjórnar ESB, Olaf Scholz kanslari Þýskalands, Mark Rutte forsætisráðherra Hollands og Alexander De Croo forsætisráðherra Belgíu hittust í Esbjerg.
Tíu þúsund risastórar vindmyllur
Á næstu árum og áratugum verða reistar 10 þúsund vindmyllur, til raforkuframleiðslu, í Norðursjónum. Samkomulag um þessa risaframkvæmd, sem fjórar þjóðir standa að, var undirritað í Danmörku sl. miðvikudag.
Kjarninn 22. maí 2022
Jódís Skúladóttir þingmaður VG.
Segir náin tengsl á milli hatursglæpa, vændis, kvenhaturs og útlendingahaturs
Þingmaður Vinstri grænna segir að hinsegin fólk sem fellur undir hatt fleiri minnihlutahópa sé útsettara fyrir ofbeldi en annað hinsegin fólk og því sé aldrei hægt að gefa afslátt í málaflokkum sem viðkoma þessum hópum.
Kjarninn 21. maí 2022
Hanna Katrín Friðriksson þingmaður Viðreisnar.
„Hvernig stendur á þessari vitleysu?“
Þingflokksformaður Viðreisnar telur að líta þurfi á heilbrigðiskerfið í heild sinni og spyr hvort það sé „í alvöru til of mikils ætlast að stjórnvöld ráði við það verkefni án þess að það bitni á heilsu og líðan fólks“.
Kjarninn 21. maí 2022
Framsóknarflokkurinn í Mosfellsbæ er í lykilstöðu um myndun meirihluta bæjarstjórnar.
Viðræðum Framsóknarflokksins og Vina Mosfellsbæjar slitið
Framsóknarflokkurinn í Mosfellsbæ tilkynnti Vinum Mosfellsbæjar skömmu fyrir áætlaðan fund þeirra í morgun að ákveðið hefði verið að slíta viðræðum. Líklegast er að Framsókn horfi til þess að mynda meirihluta með Samfylkingunni og Viðreisn.
Kjarninn 21. maí 2022
Gísli Pálsson
„Svartur undir stýri“: Tungutak á tímum kynþáttafordóma
Kjarninn 21. maí 2022
Horft frá toppi Úlfarsfells yfir Blikastaði
Blikastaðir eru „fallegasta byggingarland við innanverðan Faxaflóa“
„Notaleg“ laxveiði, æðardúnn í eina sæng á ári og næstu nágrannar huldufólk í hóli og kerling í bæjarfjallinu. Blikastaðir, ein fyrsta jörðin sem Viðeyjarklaustur eignaðist á 13. öld, á sér merka sögu.
Kjarninn 21. maí 2022
Selur í sínu náttúrulega umhverfi.
Ætla að gelda selina í garðinum með lyfjum
Borgaryfirvöld fundu enga lausn á óviðunandi aðstöðu selanna í Húsdýragarðinum aðra en að stækka laugina. Þeir yngstu gætu átt 3-4 áratugi eftir ólifaða. 20-30 kópum sem fæðst hafa í garðinum hefur verið lógað frá opnun hans.
Kjarninn 21. maí 2022
Í ávarpi sínu fór Katrín yfir þann lærdóm sem hægt er að draga af kórónuveirufaraldrinum, meðal annars að samheldni samfélagsins hafi reynst okkar mestu verðmæti.
Ekki einungis hægt að vísa ábyrgð á launafólk
Katrín Jakobsdóttir segir atvinnulíf og stjórnvöld bera mikla ábyrgð á bráttunni við verðbólguna og að ekki sé hægt að vísa ábyrgðinni eingöngu á launafólk í komandi kjarasamningum.
Kjarninn 20. maí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar