Óflokkað

Engar tilkynningar vegna peningaþvættis í gegnum fjárfestingarleið

Peningaþvættisskrifstofu bárust engar tilkynningar um að fjárfestar sem nýttu sér fjárfestingarleið Seðlabanka Íslands hefðu verið að koma illa fengnu fé inn í landið. Bankar segjast allir hafa kannað viðskiptavini sína.

Allir við­skipta­bank­arnir fjórir litu svo á að það hefði verið í þeirra verka­hring að stað­festa áreið­an­leika við­skipta­manna sinna sem tóku þátt í fjár­fest­ing­ar­leið Seðla­banka Íslands. Þeir segj­ast allir hafa kannað þá fjár­festa úr við­skipta­manna­hópi sínum sem nýttu sér fjár­fest­ing­ar­leið­ina með til­liti til laga um aðgerðir gegn pen­inga­þvætti og fjár­mögnun hryðju­verka. Þrír bank­anna, Íslands­banki, Arion banki og Lands­bank­inn, vilja hins vegar ekki svara því hvort þau hafi sent ein­hverjar til­kynn­ingar til pen­inga­þvætt­is­skrif­stofu (Fin­ancial Intelli­g­ence Unit) vegna gruns um að ein­hverjir úr við­skipta­manna­hópi þeirra hafi þvættað pen­inga með því að nýta sér fjár­fest­ing­ar­leið­ina. Einn banki, Kvika banki, seg­ist hins vegar ekki hafa sent neinar til­kynn­ingar til pen­inga­þvætt­is­skrif­stofu vegna þessa. Emb­ætti hér­aðs­sak­sókn­ara, en pen­inga­þvætt­is­skrif­stofan heyrir undir það, segir að eftir því sem næst verður kom­ist þá hafi ekki borist neinar til­kynn­ingar frá fjár­mála­fyr­ir­tækjum vegna fjár­festa sem nýttu sér fjár­fest­ing­ar­leið­ina.

Inn­lendir komu með 35 pró­sent af 200 millj­örðum

Alls fóru fram 21 útboð eftir fjár­­­fest­inga­­leið­inni frá því í febr­­úar 2012 til febr­­úar 2015, þegar síð­­asta útboðið fór fram. Alls komu um 1.100 millj­­ónir evra til lands­ins á grund­velli útboða fjár­­­fest­ing­­ar­­leið­­ar­inn­­ar, sem sam­svarar um 206 millj­­örðum króna. f þeir sem komu með þennan gjald­eyri til Íslands hefðu skipt þeim á opin­beru gengi Seðla­­bank­ans, líkt og venju­­legt fólk þarf að gera, hefðu þeir fengið um 157 millj­­arða króna fyrir hann. Virð­is­aukn­ingin sem fjár­­­fest­inga­­leiðin færði eig­endur gjald­eyr­is­ins í íslenskum krónum var því 48,7 millj­­arðar króna. 

794 inn­­­lendir aðilar komu með pen­inga inn í íslenskt hag­­kerfi í gegnum útboð fjár­­­fest­ing­­ar­­leiðar Seðla­­banka Íslands. Pen­ingar þeirra námu 35 pró­­sent þeirrar fjár­­hæðar sem alls komu inn í landið með þess­­ari leið, en hún tryggði um 20 pró­­sent afslátt á eignum sem keyptar voru fyrir pen­ing­anna á Íslandi. Alls fengu þessir aðilar 72 millj­­arða króna fyrir þann gjald­eyri sem þeir skiptu í íslenskar krónur sam­­kvæmt skil­­málum útboða fjár­­­fest­ing­­ar­­leið­­ar­inn­­ar. Afslátt­­ur­inn, eða virð­is­aukn­ing­in, sem þeir fengu með þessu umfram það ef þeir hefðu skipt gjald­eyr­inum á skráðu gengi Seðla­­bank­ans er um 17 millj­­arðar króna. 

Kom illa fengið fé inn í landið í gegnum leið­ina?

Í skýrslu starfs­hóps um eignir Íslend­inga á aflands­­­svæð­um, sem birt var í byrjun jan­ú­ar, er fjallað um fjár­­­fest­ing­­ar­­leið Seðla­­banka Íslands og því meðal ann­­ars velt upp hvort hún hafi orðið til þess að hluti af fjár­­­magn­inu frá aflands­­svæð­um, sem orðið hafi til með ólög­­mætum hætti, hafi skilað sér Íslands með geng­is­af­slætti í gegnum fjár­­­fest­ing­­ar­­leið­ina.

Orð­rétt segir í skýrsl­unni: „Miðlun upp­­lýs­inga um fjár­­­magns­flæði inn og út úr land­inu, t.d. aflandskrónur sem fluttar hafa verið til lands­ins og eins þátt­­taka í fjár­­­fest­ing­­ar­­leið Seðla­­bank­ans er ekki til stað­­ar. Sér í lagi hefur skatt­yf­­ir­völdum ekki verið gert við­vart af hálfu Seðla­­bank­ans þegar um grun­­sam­­legar fjár­­­magnstil­­færslur er að ræða. Æski­­legt má telja að sam­­starf væri um miðlun upp­­lýs­inga á milli þess­­ara stofn­ana.“

Kjarn­inn beindi fyr­ir­spurn til Seðla­banka Íslands um málið í kjöl­far­ið. Í svari hanssegir bank­inn að hann hafi ekki sent neinar til­kynn­ingar vegna gruns um pen­inga­þvætti þeirra sem nýttu sér fjár­­­fest­ing­­ar­­leið hans á meðan hún var opin á árunum 2012-2015. Alls komu 206 millj­­arðar króna til lands­ins í gegnum leið­ina og virð­is­aukn­ing þeirra sem hana nýttu var tæp­­lega 50 millj­­arðar króna. Seðla­­bank­inn sagð­ist enn fremur ekki haft neinar laga­heim­ildir til að velja eða hafna þátt­tak­endum sem tóku þátt í fjár­­­fest­ing­­ar­­leið­inni á grund­velli þess frá hvaða land­­svæði þeir komu, hvort sem það var aflands­­svæði eða ekki.

Sam­kvæmt svari Seðla­­bank­ans áttu þau fjár­­­mála­­fyr­ir­tæki sem voru milli­­liðir þeirra sem nýttu sér fjár­­­fest­ing­­ar­­leið­ina átt að kanna hvort um mög­u­­legt pen­inga­þvætti væri að ræða. Seðla­­bank­inn sjálfur hefði engum skyldum að genga í því til­­liti.

Þrír bankar upp­lýsa ekki um til­kynn­ingar

Kjarn­inn beindi því fyr­ir­spurn til við­skipta­bank­anna fjög­urra um hvernig eft­ir­liti með við­skipta­mönnum þeirra sem tók þátt í fjár­fest­ing­ar­leið­inni, og eftir atvikum til­kynn­ingum til pen­inga­þvætt­is­skrif­stofu, væri hátt­að.



Fjárfestingarleið Seðlabankans stóð yfir í þrjú ár og það komu rúmlega 200 milljarðar króna til landsins í gegnum hana. Már Guðmundsson er seðlabankastjóri.
Mynd: Birgir Þór Harðarson

Íslands­banki segir í svari sínu að bank­inn kanni alla við­skipta­vini sína með til­liti til laga um aðgerðir gegn pen­inga­þvætti og fjár­mögnun hryðju­verka og „stað­festi það við Seðla­bank­ann með því að hafa milli­göngu um ein­stök við­skipt­i.“ Bank­inn vill ekki svara því til hvort hann hafi sent ein­vverjar til­kynn­ingar til peninga­þvætt­is­skrif­stofu en segir að hann sendi alltaf „slíkar til­kynn­ingar ef grunur vaknar um að fjár­magns­færslur séu tengdar slíkri starf­sem­i.“

Arion banki segir að hann fram­kvæmi áreið­an­leika­könnun á öllum sínum við­skipta­vinum í sam­ræmi við lög um aðgerðir gegn pen­inga­þvætti og fjár­mögnun hryðju­verka. Í svari bank­ans er stað­fest að slík könnun hafi farið fram á þeim við­skipta­mönnum sem tóku þátt í fjár­fest­ing­ar­leið Seðla­bank­ans. Arion banki telur sig hins vegar óheim­ilt að upp­lýsa um hvort til­kynn­ingar hafi verið sendar til lög­reglu.

Lands­bank­inn seg­ist hafa gert áreið­an­leika­könnun á þeim við­skipta­vinum Lands­bank­ans sem fóru þessa leið eins og lög gera ráð fyr­ir. „Ef grunur leikur á lög­brotum er það til­kynnt til pen­inga­þvætt­is­skrif­stofu hér­aðs­sak­sókn­ara. Lands­bank­inn veitir ekki upp­lýs­ingar um hvort grunur hafi vaknað um lög­brot eða hversu margar til­kynn­ingar bank­inn hefur sent vegna slíks gruns.“

Kvika segir að bank­inn stað­festi áreið­an­leika við­skipta­manna sem tóku þátt í fjár­fest­ing­ar­leið­inni og að hann hafi verið kann­aður hjá þeim við­skipta­mönnum sem tóku þátt í fjár­fest­ing­ar­leið­inni. Kvika er eini bank­inn sem svarar því hvort að hann hafi sent ein­hverja til­kynn­ingu til Pen­inga­þvætt­is­skrif­stofu vegna gruns um pen­inga­þvættis við­skipta­manna hans. Svarið er ein­falt: nei.

Engar til­kynn­ingar borist

Pen­inga­þvætt­is­skrif­stofan heyrði áður undir rík­is­lög­reglu­stjóra. Hún flutt­ist yfir til emb­ættis sér­staks sak­sókn­ara á miðju ári 2015 og sú starf­semi rann síðar inn í emb­ætti hér­aðs­sak­sókn­ara þegar það var stofnað ára­mótin 2015-2016.  Út­boð eftir fjár­fest­ing­ar­leið­inni fóru fram frá febr­úar 2012 til febr­úar 2015, þegar skrif­stofan heyrði enn undir rík­is­lög­reglu­stjóra.

Í svari Ólafs Þórs Hauks­sonar hér­aðs­sak­sókn­ara við fyr­ir­spurn Kjarn­ans segir að einn starfs­maður hafi flust yfir með pen­inga­þvætt­is­skrif­stof­unni frá rík­is­lög­reglu­stjóra á sínum tíma. Sá starfs­maður hefur nú látið af störf­um. „ Á þeim tíma sem fjár­fest­inga­leið Seðla­bank­ans var starf­rækt var pen­inga­þvætt­is­skrif­stofan hjá rík­is­lög­reglu­stjóra en ekki hjá sér­stökum sak­sókn­ara eða hér­aðs­sak­sókn­ara.  Svör emb­ætt­is­ins eru því sett fram með þeim fyr­ir­vara. Eftir því sem ég kemst næst þá hefur pen­inga­þvætt­is­skrif­stof­unni ekki borist til­kynn­ingar frá fjár­mála­fyr­ir­tækjum vegna fjár­festa sem nýttu sér fjár­fest­ing­ar­leið­ina.“

Tíu stað­reyndir um fjár­fest­ing­ar­leið Seðla­banka Íslands.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar