Birgir Þór Harðarson

Vinnslu skýrslu um Leiðréttinguna lauk fyrir kosningar

Lokadrög að skýrslu um skiptingu Leiðréttingarinnar milli þjóðfélagshópa voru tilbúin í júní 2016. Vinnslu við hana lauk í október 2016. Hún var ekki birt fyrr en 18. janúar síðastliðinn.

Vinnsla skýrslu um nið­ur­færslu verð­tryggðra fast­eigna­lána – hina svoköll­uðu Leið­rétt­ingu – lauk um miðjan októ­ber 2016, áður en síð­ustu Alþing­is­kosn­ingar fóru fram. Í jan­úar 2017 var fyrstu efn­is­grein skýrsl­unnar bætt við hana og hún í kjöl­farið birt á vef fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins þann 18. jan­ú­ar, þremur mán­uðum eftir að vinnslu hennar lauk. Þetta kemur fram í svari fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins við fyr­ir­spurn Kjarn­ans um vinnslu skýrsl­unn­ar.

Vinna við skýrsl­una hófst fljót­lega eftir að beiðni um gerð hennar barst fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu í októ­ber 2015, fyrir rúmum 15 mán­uðum síð­an. Fyrstu drög að henni voru send til yfir­lestrar um miðjan jan­úar 2016, fyrir ári síð­an. Í byrjun júní 2016 var síðan óskað eftir við­bót­ar­gögnum frá rík­is­skatt­stjóra og ný drög að skýrsl­unni til­búin í sama mán­uði. Vinnslu hennar lauk svo um miðjan októ­ber 2016.

Kjarn­inn hafði ítrekað spurst fyrir um afdrif skýrsl­unn­ar. Í byrjun des­em­ber feng­ust þau svör að afgreiðsla hennar biði nýrrar rík­is­stjórn­ar. Þá var um hálf ár síðan að drög að skýrsl­unni voru til­búin og rúmur einn og hálfur mán­uður frá því að vinnslu við hana lauk. Í kjöl­far þess að skýrslan var birt þá spurð­ist Kjarn­inn fyrir um hvenær henni hefði verið skil­að. Í upp­runa­lega svari fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins sagði að „ end­an­leg gerð skýrsl­unnar lá fyrir þegar henni var skil­að“ þann 18. jan­úar síð­ast­lið­inn. Þegar spurt hvað fælist í end­an­legum frá­gangi og hvenær búið hefði verið að vinna upp­lýs­ing­arnar sem skýrslan byggir á kom í ljós að vinnslu hennar hafi lokið í októ­ber.

Þetta er önnur skýrslan sem búið var að vinna í fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu fyrir síð­ustu kosn­ing­ar, en var ekki birt opin­ber­lega fyrr en í jan­úar 2017. Hin var skýrsla um aflandseignir Íslend­inga og áætl­aðan kostnað íslensks sam­fé­lags vegna þeirra. Starfs­hópur skil­aði þeirri skýrslu 13. sept­em­ber 2016. Hún var síðar kynnt sér­­stak­­lega fyrir Bjarna Bene­dikts­­syni, þáver­andi fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, 5. októ­ber. Skýrslan var hins vegar ekki birt fyrr en 6. jan­ú­­ar.

Önnur skýrslan um Leið­rétt­ing­una

Leið­rétt­inga­skýrslan sem birt var 18. jan­úar er önnur skýrslan sem ráðu­neytið hefur unnið um Leið­rétt­ing­una, nið­ur­færslu á verð­tryggðum fast­eigna­lánum um 72,2 millj­arða króna. Þegar aðgerðin var kynnt haustið 2014, voru birtar tak­mark­aðar upp­lýs­ingar um hvernig pen­ing­arnir skipt­ust á milli tekju-, ald­ur­s-, og eigna­hópa. Allar upp­lýs­ingar voru settar fram með hlut­falls­bil­um.

Þann 11. nóv­em­ber 2014 lagði Katrín Jak­obs­dótt­ir, for­maður Vinstri grænna, fram fyr­ir­spurn á Alþingi í 15 liðum um Leið­rétt­ing­una. Tæpum mán­uði síðar barst svar frá Bjarna Bene­dikts­syni. Í svar­inu var engum spurn­inga Katrínar svarað efn­is­lega en svörum lofað á vor­þingi 2015 með með fram­lagn­ingu sér­­­stakrar skýrslu ráð­herra um aðgerð­ina.

Málið olli nokkru upp­­­­­námi á Alþingi og svar­aði ráð­herra í kjöl­farið fimm af 15 spurn­ingum Katrínar 29. jan­ú­­ar 2015. Beðið var eftir frek­­­ari svörum í fimm mán­uði til við­­­bótar og 29. júní 2015 birti fjár­­­­­mála- og efna­hags­ráð­herra svo skýrslu sína um lækkun höf­uð­stóls verð­­­tryggðra hús­næð­is­veð­lána. Hún hafði upp­haf­lega átt að birt­ast í des­em­ber 2014 og verið í „loka­frá­gangi“ frá því í maí 2015.

Skýrslan varp­aði skýr­ara ljósi á því hvernig Leið­rétt­ingin skipt­ist á milli þeirra sem hana fengu, en svar­aði ekki öllum þeim spurn­ingum sem fram höfðu verið lagð­ar.  Kjarn­inn þurfti að óska sér­stak­lega eftir tölum sem lágu á bak við skýr­ing­ar­myndir sem birtar voru í skýrsl­unni til að fá geta áttað sig hvernig upp­hæðin skipt­ist á milli fólks eftir aldri, búsetu og tekj­um. Engar upp­­lýs­ingar voru um eigna­stöðu þeirra sem fengu leið­rétt­ingu í skýrsl­unni.

Að ein­hverju leyti voru upp­­lýs­ing­­arnar sem komu fram í skýrsl­unni end­­ur­birt­ing á þeim upp­­lýs­ingum sem birtar voru í Hörpu í nóv­­em­ber 2014.

Ítrekað spurst fyrir um skýrsl­una

Það sem vant­aði sér­stak­lega var sam­hengi við alla aðra fram­telj­end­ur. Þ.e. hvernig Leið­rétt­ingin dreifð­ist þegar allir Íslend­ingar eru skoð­aðir sam­an, ekki bara þeir sem voru þiggj­endur henn­ar. Þá vant­aði líka að sjá hvernig hún skipt­ist á milli allra eftir hreinum eign­um. Beiðni um nýja skýrslu sem skýrði þetta var lögð fram á Alþingi í júní 2015, fyrir 19 mán­uð­um. Hún var sam­þykkt í októ­ber sama ár, fyrir tæpum 15 mán­uðum síð­an.

Þing­menn­irnir sem stóðu að skýrslu­beiðn­inni köll­uðu eftir skýr­ingum á drætt­inum rúmum tveimur vikum fyrir kosn­ing­arnar í októ­ber í fyrra. Þá sagð­ist for­seti Alþingis ætla að kanna mál­ið. Síðan hefur ekk­ert gerst.

Kjarn­inn spurð­ist fyrir um afdrif skýrsl­unnar í byrjun des­em­ber og þá feng­ust þau svör hjá fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu að afgreiðsla hennar biði næstu rík­is­stjórn­ar. Aftur var spurst fyrir um hana þegar nýr ráð­herra tók við í fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu. Sú fyr­ir­spurn var send 12. jan­úar og ítrekuð 16. jan­ú­ar. Þann 18. jan­úar var skýrslan síðan birt á vef ráðu­neyt­is­ins. Þá höfðu loka­drög hennar legið fyrir frá því í júní og vinnslu við hana verið lokið í þrjá mán­uð­i. 

Tekju­háir og eigna­miklir fengu lang­mest í sinn hlut

Í skýrsl­unni um Leið­rétt­ing­una kemur fram að 20 pró­sent Íslend­inga sem áttu mestar hreinar eignir fengu sam­tals 22,7 millj­arða króna í leið­rétt­ingu, eða tæp­lega þriðj­ung henn­ar. Sá helm­ingur þjóð­ar­innar sem á minnstu hreinu eign­irnar fékk 28,01 pró­sent leið­rétt­ing­ar­inn­ar, eða 20,2 millj­arða króna. Sá helm­ingur sem á mestar eignir fékk 71,99 pró­sent henn­ar, eða 52 millj­arða króna.

Leiðréttingin var kosningaloforð Framsóknarflokksins sem Sjálfstæðisflokkurinn tók þátt í að framkvæma.
Mynd: Birgir Þór Harðarson

Þau tíu pró­sent lands­manna sem þén­uðu mest á árinu 2014 fengu tæp­lega 30 pró­sent af þeim 72,2 millj­örðum króna sem ráð­stafað var inn á fast­eigna­veð­lán hluta lands­manna í gegnum Leið­rétt­ing­una. Með­al­heild­ar­tekjur þessa hóps árið 2014 voru 21,6 millj­ónir króna. Það þýðir að um 22 millj­arðar króna hafi runnið til þess tíu pró­sent lands­manna sem hafði hæstar tekjur árið 2014 í gegnum Leið­rétt­ing­una. Sú tíund Íslend­inga sem átti mestar eign­ir, en með­al­tals­eign hóps­ins er 82,6 millj­ónir króna, fékk tæp­lega tíu millj­arða króna úr rík­is­sjóði í gegnum Leið­rétt­ing­una.

Til sam­an­burðar fékk tekju­lægri helm­ingur þjóð­ar­innar 14 pró­sent upp­hæð­ar­innar í sinn hlut, eða rúm­lega tíu millj­arða króna. Það þýðir að 86 pró­sent hennar fór til þess helm­ings þjóð­ar­innar sem hafði hærri tekj­ur.

Kjarn­inn skrif­aði tvær ítar­legar frétta­skýr­ingar um skýrsl­una í síð­ustu viku. 

Þær má lesa hér og hér.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar