Drög að stjórnarsáttmála ríkisstjórnar fjórflokksins lágu fyrir

Fyrrverandi framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar segir að leynilegar viðræður hafi átt sér stað milli jóla og nýárs um myndun ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks, Framsóknar, Vinstri grænna og Samfylkingar. Um var að ræða háleynilegt verkefni.

Auglýsing
Kristján Guy Burgess var framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar á síðasta kjörtímabili. Grein hans birtist í vorhefti Skírnis.
Kristján Guy Burgess var framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar á síðasta kjörtímabili. Grein hans birtist í vorhefti Skírnis.

Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn og Vinstri græn voru búin að gera drög að stjórn­ar­sátt­mála rík­is­stjórnar fjór­flokks­ins um síð­ustu ára­mót.

For­maður Vinstri grænna var hörð á því að fara ekki með sinn flokk einan í sam­starf við þáver­andi stjórn­ar­flokka, Sjálf­stæð­is­flokk og Fram­sókn­ar­flokk,  og því var lagt hart að Sam­fylk­ing­unni um að svara því til hvort hún vildi vera með. Um var að reyna háleyni­legt verk­efni og í við­ræðum um sam­starfið var tekið lof­orð um að ein­ungis einum öðrum en for­mönnum flokk­anna fjög­urra yrði blandað í málið í hverjum flokki.

2. jan­úar síð­ast­lið­inn lá fyrir texti sem unnin hafði verið yfir hátíð­irnar um efn­is­at­riði sam­starfs Sjálf­stæð­is­flokks, Fram­sókn­ar­flokks, Vinstri grænna og Sam­fylk­ingar í rík­is­stjórn og mik­ill þrýst­ingur var settur á Loga Ein­ars­son, for­mann Sam­fylk­ing­ar­inn­ar, að vera með í sam­starf­inu. Í text­anum hafi hins vegar verið ákaf­lega fátt sem Sam­fylk­ingin gat sætt sig við og því hafi flokk­ur­inn metið það sem svo að hann hafi ekki viljað standa í vegi fyrir öðrum við­ræðum um rík­is­stjórn­ar­myndun – milli Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar og Sjálf­stæð­is­flokks – sem hefðu getað leitt til frek­ari umbóta í sjáv­ar­út­vegi og kosn­inga um Evr­ópu­mál, hvor tveggja mál sem ekki voru í boði í fjór­flokka­stjórn­inni. Þess vegna hafi voru skila­boð send um að Sam­fylk­ingin væri til við­ræðu ef leysa þyrfti stjórn­ar­kreppu en að bíða þyrfti átekta eftir því hvert sam­tal Sjálf­stæð­is­flokks, Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar myndi leiða.

Auglýsing

Þetta kemur fram í grein sem Krist­ján Guy Burgess, fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóri Sam­fylk­ing­ar­inn­ar, hefur skrifað um stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræð­urnar í vetur og birt var í nýút­komnu vor­hefti Skírn­is.

Engin skýr rík­is­stjórn í kort­unum

Það fór varla fram hjá neinum að erf­ið­lega gekk að mynda rík­is­stjórn eftir kosn­ing­arnar í októ­ber í fyrra. Rík­is­stjórn Bjarna Bene­dikts­son­ar, sem nú situr við völd, tók ekki við fyrr en 11. jan­úar 2017. Sú rík­is­stjórn sam­anstendur af Sjálf­stæð­is­flokki, Við­reisn og Bjartri fram­tíð og er með minnsta mögu­lega meiri­hluta á þingi. Hún glímir líka við for­dæma­lausar óvin­sældir ef miðað er við hvað hún hefur setið stutt. Nýleg könnun MMR sýnir að ein­ungis 31,4 pró­sent þjóð­ar­innar styður hana. Rík­is­stjórnin ber því öll merki þess að vera rík­is­stjórn sem var ekki óska­stjórn neins.

Sigurður Ingi Jóhannsson var sagður hafa óttast „að nú myndu frændurnir og Óttarr loks ná saman.“Flokk­arnir þrír höfðu enda reynt tví­vegis áður að ná saman í við­ræðum áður en það tókst. Milli þeirra við­ræðna fóru líka tví­vegis fram form­legar við­ræður milli fimm flokka – allra nema Fram­sóknar og Sjálf­stæð­is­flokks – um myndun rík­is­stjórn­ar. Katrín Jak­obs­dótt­ir, for­maður Vinstri grænna, og Bjarni Bene­dikts­son hitt­ust þess utan á fundum til að sjá hvort flokkar þeirra, sem sitja sitt hvoru megin á hinum póli­tíska ás en eiga íhalds­semi sam­eig­in­lega, gætu náð saman um meiri­hluta­sam­starf. Svo reynd­ist ekki vera.

Fyrir utan hinar form­legu við­ræður áttu sér stað allskyns óform­legar við­ræð­ur. Staðan var enda flók­in. Sjö flokkar á þingi, kerf­is­varn­ar­flokk­arnir tveir (Sjálf­stæð­is­flokkur og Fram­sókn), sem vanir eru að stjórnar Íslandi, fengu ein­ungis um 40 pró­sent atkvæða og Sam­fylk­ingin var við það að þurrkast út í kosn­ing­un­um. Þrír flokkar sem stofn­aðir voru eftir árið 2012 höfðu náð 21 þing­sæti, eða þriðj­ungi. Ljóst var að engin flokkur gat myndað draumarík­is­stjórn sína. Og ef það ætti yfir höfuð að takast að mynda meiri­hluta­stjórn yrði að gera ansi miklar mála­miðl­anir í lyk­il­mál­um.

Fram­sókn byrj­aði á Þor­láks­messu

Það áttu sér því stað ýmis­konar óform­legar þreif­ingar milli for­ystu­manna flokk­anna sem voru þess eðlis að þeir vildu ekki að þær spyrð­ust mikið út. Um var að ræða við­ræður sem gætu orðið afar óvin­sælar í bak­land­inu og því ríkti um þær mikil leynd.

Bjarni Bene­dikts­son fékk form­legt stjórn­ar­mynd­un­ar­um­boð til að mynda þá rík­is­stjórn sem nú situr að völdum skömmu fyrir síð­ustu ára­mót. Í ljósi þess að flokk­arnir þrír sem að þeim við­ræðum stóðu höfðu reynt tví­vegis áður var gengið út frá því að nú hlyti málið að standa þannig að saman myndi nást. Það væri bein­línis ábyrgð­ar­laust að sækj­ast eftir form­legu stjórn­ar­mynd­un­ar­um­boði ef svo væri ekki.

Það vakti því mikla athygli þegar Morg­un­blaðið birti for­síðu­frétt 2. jan­úar um að for­ystu­menn Vinstri grænna og Fram­sókn­ar­flokks hefðu átt sam­töl dag­anna á undan um mögu­lega stjórn­ar­myndun með Sjálf­stæð­is­flokki.

Í grein Krist­jáns Guy segir reyndar í grein sinni í Skírni að sam­töl milli flokka, sem ekki urðu að form­legum við­ræð­um, hafi byrjað á ný á Þor­láks­messu 2016. Þá hafi Sig­urður Ingi Jóhanns­son, for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins, byrjað að kalla fólk til sín. Hann hafi ótt­ast að ný myndu frænd­urnir Bjarni Bene­dikts­son og Bene­dikt Jóhann­es­son og Ótt­arr Proppé loks ná sam­an.

Þrýst á Sam­fylk­ing­una

Krist­ján Guy segir að Sig­urður Ingi hafi viljað kanna hvort Vinstri græn, Fram­sókn og Sam­fylk­ingin gætu staðið að sam­eig­in­legu til­boði til Sjálf­stæð­is­flokks­ins. „Þetta var háleyni­legt prójekt og þegar þau ræddu saman for­menn­irnir milli jóla og nýárs og byrj­uðu að vinna með texta, var tekið lof­orð um að ein­ungis einum öðrum yrði blandað í málið í hverjum flokki. Þess vegna kom það flestum á óvart þegar fréttir birt­ust af mál­inu 2. jan­úar í Morg­un­blað­in­u.“

Þrátt fyrir að Bjarni hafi verið kom­inn með form­legt stjórn­mynd­ar­um­boð til að mynda stjórn með Við­reisn og Bjartri fram­tíð á þessum tíma hafi hann fengið að vita um hvað væri verið að ræða milli Fram­sókn­ar, Vinstri grænna og Sam­fylk­ingar milli jóla og nýárs, en vildi ekki blanda sér í þær við­ræður meðan hann væri enn að ræða við hina. Það hafi þó ekki breytt því, að sögn Krist­jáns Guy,  að mála­leitan um fjög­urra flokka „þjóð­stjórn” myndi freista margra Sjálf­stæð­is­manna frekar en að vinna með Bene­dikt Jóhann­essyni og Við­reisn.

Katrín Jakobsdóttir er sögð hafa viljað hafa Samfylkinguna með. Vinstri græn hafi ekki viljað fara ein með sitjandi stjórnarflokkum í ríkisstjórn.Í grein Krist­jáns Guy segir svo: „Þegar dró að úrslita­stundu á fyrsta vinnu­degi nýs árs var tím­inn að hlaupa frá þeim sem vildu nýta tæki­færið og freista Bjarna Bene­dikts­son­ar. Honum hafði þótt sam­vinna við Fram­sókn og Vinstri græn afar ákjós­an­legur kostur þessa tvo mán­uði og nú gæti hann verið á borð­inu. En Katrín var enn hörð á því að Vinstri græn færu ekki ein til sam­starfs við stjórn­ar­flokk­ana sem höfðu hrökkl­ast frá völdum og þess vegna þyrfti Sam­fylk­ingin að svara því hvort hún væri með.

Mik­ill þrýst­ingur var lagður á for­mann Sam­fylk­ing­ar­innar úr her­búðum VG að vera með með þeim orðum að ef þetta gengi ekki upp yrði til hægri­s­inn­að­asta stjórn Íslands­sög­unnar sem myndi engu skeyta um hags­muni lands­byggð­ar­inn­ar. Hvað sem Loga fannst um þá við­vör­un, þá leit hann ekki svo á að það væri á hans ábyrgð. Ef Vinstri græn vildu mynda rík­is­stjórn, þyrfti ekki á því að halda að Sam­fylk­ingin væri með, til þess væri nægur meiri­hluti á þingi.

En þarna 2. jan­úar lá fyrir texti sem unn­inn hafði verið yfir hátíð­irnar um efn­is­at­riði sam­starfs fjög­urra flokka í stjórn en í honum var ákaf­lega fátt sem Sam­fylk­ingin gat haldið sér í. Ekk­ert var nægi­lega hald­fast um umbætur í sjáv­ar­út­vegi, Evr­ópu­málin óljós og ekk­ert í gadda slegið um fjár­fest­ingar í heil­brigð­is­málum eða upp­bygg­ingu á hús­næð­is­mark­aði. Það hefði eflaust verið hægt að vinna text­ann bet­ur, en það leit ekki út fyrir að efn­is­at­riðin sem Sam­fylk­ingin hafði lagt inn í umræð­urn­ar, fengju þar mikið plás­s.“

Segir Við­reisn og Bjarta fram­tíð hafa lagt niður kröfur sínar

Það varð því mat Sam­fylk­ing­ar­innar að vilja ekki „standa að því að skemma fyrir við­ræðum sem útlit var þá fyrir að gæti leitt til umbóta í sjáv­ar­út­vegi og kosn­inga um Evr­ópu, nokkuð sem Við­reisn var stofnuð um og Björt fram­tíð hafði einnig haldið hátt á lofti alla sína tíð. Skila­boð voru gefin um að Sam­fylk­ingin yrði til við­ræðu ef leysa þyrfti stjórn­ar­kreppu en bíða yrði átekta eftir því hvert sam­tal Sjálf­stæð­is­flokks, Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar myndi leiða.“

Krist­ján Guy segir síðan að úr hafi orðið að Við­reisn og Björt fram­tíð hafi lagt niður allar kröfur sínar um raun­veru­legar umbætur í sjáv­ar­út­vegs­málum í skiptum fyrir aðild að rík­is­stjórn. Til við­bótar hafi Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn unnið fulln­að­ar­sigur í Evr­ópu­mál­um. „Flokk­arnir sem höfðu með taktískri snilld haldið sér inni í öllum við­ræð­um, gátu ekki tryggt sín helstu bar­áttu­mál þegar á hólm­inn var kom­ið. Þau van­mátu eigin samn­ings­stöðu og ofmátu getu lands­byggð­ar­arms VG til að mynda stjórn með Sjálf­stæð­is­flokki og Fram­sókn[...]Eins manns meiri­hlut­inn sem þótti alltof tæpur lengst af við­ræð­unum og hafði leitt til stjórn­ar­skipta árin 1991, 1995 og 2007, var orð­inn í lagi.  Stjórnin sem ekki var á vetur setj­andi, var orðin að veru­leika.“

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hópuppsögn hjá Icelandair Group
Icelandair Group, sem sótti sér 23 milljarða króna í nýtt hlutafé fyrr í mánuðinum, hefur sagt upp 88 manns.
Kjarninn 29. september 2020
Búast má við mikilli innspýtingu í opinberum fjárfestingum, samkvæmt Íslandsbanka
Mikill samdráttur í ár en hraður viðsnúningur
Ný þjóðhagsspá Íslandsbanka gerir ráð fyrir töluvert meiri samdrætti en Seðlabankinn gerir ráð fyrir í ár. Hins vegar er búist við „skarpri viðspyrnu“ á næsta og þarnæsta ári.
Kjarninn 29. september 2020
PAR á nú innan við tvö prósent í Icelandair
Bandarískur fjárfestingasjóður sem keypti stóran hlut í Icelandair í vor og varð að stærsta einkafjárfesti félagsins er ekki lengur með stærstu eigendum þess.
Kjarninn 29. september 2020
Bjarni Már Magnússon
Basic að birta
Kjarninn 29. september 2020
Halldór Benjamín Þorbergsson er framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins.
Samtök atvinnulífsins segja ekki upp kjarasamningum
Eftir að stjórnvöld kynntu 25 milljarða króna aðgerðarpakka í morgun ákvað framkvæmdastjórn Samtaka atvinnulífsins að atkvæðagreiðsla um Lífskjarasamninginn myndi ekki fara fram. Kjarasamningar gilda því áfram.
Kjarninn 29. september 2020
Vísindamennirnir telja að enn eigi töluverður fjöldi eftir að greinast með COVID-19 í þessari bylgju faraldursins.
Um 300 til 1.100 gætu smitast á næstu þremur vikum
Í þriðju bylgju faraldurs COVID-19, sem hófst 11. september, hafa 506 greinst með sjúkdóminn. Vísindamenn við Háskóla Íslands spá því að næstu daga haldi áfram að greinast 20-40 ný smit á dag.
Kjarninn 29. september 2020
Rúmlega þrjátíu Íslendingar hafa greinst með veiruna í landamæraskimun
Af þeim 119 sem greindust með COVID-19 í landamæraskimun frá 15. júní til 18. september voru 32 með íslenskt ríkisfang, 23 frá Póllandi og 13 frá Rúmeníu og færri frá 23 ríkjum til viðbótar.
Kjarninn 29. september 2020
Drífa Snædal er forseti ASÍ.
ASÍ mótmælir lækkun á tryggingagjaldi – Efling segir opinberu fé ausið til efnafólks
ASÍ mótmælir fyrirhugaðri lækkun á tryggingagjaldi og segir að það sé „nánast eini skatturinn sem fyrirtæki greiða“. Sambandið vill að ríkisstjórnin gefi vilyrði um hækkun atvinnuleysisbóta samhliða því að nýjum aðgerðarpakka verði hrint í framkvæmd.
Kjarninn 29. september 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None