Austur-Evrópa og Evrópusambandið

Staða efnahagsmála er margslungin í Evrópu um þessar mundir. Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði, skrifaði ítarlega grein um stöðu mála í álfunni í Vísbendingu sem kom til áskrifenda 2. nóvember, síðastliðinn.

Gylfi Zoega
Mannréttindadómstóll Evrópu
Auglýsing

Í frétta­flutn­ingi og opin­berri umræðu er yfir­leitt lögð áhersla á það sem miður fer. Á und­an­förnum árum hefur umræðan um ríki Evr­ópu­sam­bands­ins (ESB) verið í þessum anda.  Flestar fréttir hafa verið af efna­hags­vand­ræðum Grikk­lands og nú síð­ustu mán­uði Ítal­íu. Í þess­ari grein verður hins vegar varpað ljósi á sumt sem betur hefur geng­ið.

Aðild að Evr­ópu­sam­band­inu hefur í för með sér ýmis konar hag­ræði fyrir aðild­ar­rík­in. Í fyrsta lagi fær aðild­ar­ríki aðgang að sam­eig­in­legum mark­aði með vör­ur, þjón­ustu, fjár­magn og vinnu­afl. Í öðru lagi fær það reglur og lög um þessa mark­aði sem hvert ríki verður að inn­leiða. Og með sam­eig­in­legu reglu­verki og lög­gjöf öðl­ast ríkið auk­inn trú­verð­ug­leika í augum þeirra sem vilja fjár­festa í rekstri fyr­ir­tækja.  Upp­taka evru sem gjald­mið­ils eyðir síðan gjald­mið­ils­á­hættu og eykur þannig sam­þætt­ingu á innri mark­aði.

Ísland nýtur þess að vera á innri mark­aði ESB og að hafa sam­eig­in­legt reglu­verk og lög­gjöf um þessa fjóra mark­aði; markað með þjón­ustu, vör­ur, fjár­magn og vinnu­afl, þótt landið sé ekki fullur aðili að ESB og geti þess vegna ekki tekið upp evru sem mynt þótt vilji væri til þess.

Auglýsing

Hag­stæð þróun í Aust­ur-­Evr­ópu

Á síð­ustu ára­tugum hefur orðið stöðugt meiri sam­ein­ing og sam­runi í Evr­ópu. Evr­ópu­banda­lagið var stofnað árið 1957 en síðan var sam­bandið dýpkað með ákvörðun af frum­kvæði Breta um sam­eig­in­legan markað í Maastricht árið 1992. Ný aðild­ar­ríki bætt­ust við; Aust­ur­ríki, Finn­land og Sví­þjóð árið 1995 og svo, aftur að frum­kvæði Breta, mörg Austur Evr­ópu­ríki; Rúm­en­ía, Búlgaría og Króa­tía árið 2000 og síðan fjöldi ann­arra árið 2004.  Evran var svo tekin upp árið 1999 en nokkur aðild­ar­ríki ákveðu að halda í eigin gjald­miðli, m.a. Bret­land, Sví­þjóð og Dan­mörk. Góðu frétt­irnar eru þær að þótt sam­eig­in­legur gjald­mið­ill hafi haft ýmsar ófyr­ir­séðar afleið­ingar sem ekki sér fyrir enda á að ríkjum Austur Evr­ópu hefur vegnað vel á árunum frá því að þau gengu í sam­band­ið.

Í töfl­unni hér að neðan er sýndur hlut­falls­legur munur á vergri lands­fram­leiðslu (VLF) á mann í hverju landi og í Þýska­landi árið 1999 (mis­munur sem hlut­fall af VLF hvers lands) og svo árið 2014. Árið 1999 voru Austur Evr­ópu­ríkin þau fátæk­ustu í Evr­ópu og mörg þeirra eru það enn árið 2014.  En ýmis­legt hefur breyst. Bilið á milli Þýska­lands og hvers þess­ara ríkja hefur minnk­að, því meira sem löndin voru lengra á eftir til að byrja með og einnig kemur í ljós að þau þess­ara landa sem urðu aðild­ar­ríki að ESB hafa einnig vaxið hraðar en þau sem stóðu utan sam­bands­ins.

VLF á mann í Þýska­landi var 152% hærri en í Rúm­eníu árið 1999, 141% hærri í Búlgar­íu, 118% hærri í Lett­landi, 113% hærri í Lit­háen og 108% í Eist­landi en bilið hefur minnkað og er nú 79% í Rúm­en­íu, 97% í Búlgar­íu, 66% í Lett­landi, 49% í Lit­háen og 48% í Eist­landi. Litlu munar nú á sumum Aust­ur- og Mið-­Evr­ópu­ríkjum og mörgum ríkjum Vestur Evr­ópu, mun­ur­inn er ein­ungis 37% á Þýska­landi og Tékk­landi, svo dæmi sé tek­ið, sem er minni munur en á milli Þýslands og Portú­gals, Grikk­lands, Kýpur og sá sami og Möltu. Þannig er VLF á mann í rík­ustu Austur Evr­ópu­lönd­unum að taka fram úr VLF á mann í fátæk­ari ríkjum Vestur Evr­ópu.

Tafla, sem birtist með grein Gylfa í Vísbendingu.

Greinin er aðeins birt hér að litlum hluta. Greinin í heild sinni birt­ist Vís­bend­ingu síð­ast­lið­inn föstu­dag, 2. nóv­em­ber. Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér.



Persónuvernd segir Báru hafa brotið gegn lögum með upptöku
Stjórn Persónuverndar hefur komist að því að Bára Halldórsdóttir hafi brotið gegn lögum um persónuvernd, með upptöku sinni á spjalli Alþingismanna á Klaustur bar.
Kjarninn 22. maí 2019
Kærkomin vaxtalækkun - Frekari vaxtalækkun í pípunum?
Það kom ekki á óvart að meginvextir Seðlabanka Íslands hafi lækkað í morgun. Nú er spurningin: verður gengið enn lengra?
Kjarninn 22. maí 2019
Tveir landsréttardómarar sækja um embætti landsréttardómara
Þrír þeirra sem sækja um stöðu Landsréttardómara eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður Á. Andersen fjarlægði af lista sem hæfisnefnd hafði lagt fyrir. Tveir aðrir umsækjendur eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður bætti á listann.
Kjarninn 22. maí 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Nemendur beita kennara ofbeldi
Kjarninn 22. maí 2019
Aðsókn í listkennsludeild LHÍ eykst um ríflega 120 prósent
Aðsókn í listkennsludeild Listaháskóla Íslands jókst um ríflega 120 prósent á milli áranna 2018 og 2019 en nú standa yfir inntökuviðtöl við deildina.
Kjarninn 22. maí 2019
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling kallar eftir ábendingum um vanefndir
Efling hefur fengið ábendingar um að fyrirtæki hafi brugðist við launahækkunum í nýjum kjarasamningi með því að taka af starfsfólki bónusa, aukagreiðslur og ýmis konar hlunnindi. Félagið kallar eftir frekari ábendingum frá félagsmönnum um slíkar aðgerðir.
Kjarninn 22. maí 2019
Katrín Jakobsdóttir
„Líkamar kvenna eru dregnir inn í pólitíska umræðu“
Forsætisráðherra segir að líkamar kvenna séu dregnir inn í pólitíska umræðu með hætti sem ætti að heyra sögunni til og grafið sé undan fyrri sigrum í baráttu kvenna fyrir yfirráðum yfir sínum eigin líkama.
Kjarninn 22. maí 2019
Ástráður Haraldsson
Ástráður meðal umsækjenda um stöðu landsréttardómara
Ástráður Haraldsson, héraðsdómari, er á meðal þeirra sem sóttu um lausa stöðu landsréttardómara, en umsóknarfrestur rann út síðastliðinn mánudag.
Kjarninn 22. maí 2019
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar