Austur-Evrópa og Evrópusambandið

Staða efnahagsmála er margslungin í Evrópu um þessar mundir. Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði, skrifaði ítarlega grein um stöðu mála í álfunni í Vísbendingu sem kom til áskrifenda 2. nóvember, síðastliðinn.

Gylfi Zoega
Mannréttindadómstóll Evrópu
Auglýsing

Í frétta­flutn­ingi og opin­berri umræðu er yfir­leitt lögð áhersla á það sem miður fer. Á und­an­förnum árum hefur umræðan um ríki Evr­ópu­sam­bands­ins (ESB) verið í þessum anda.  Flestar fréttir hafa verið af efna­hags­vand­ræðum Grikk­lands og nú síð­ustu mán­uði Ítal­íu. Í þess­ari grein verður hins vegar varpað ljósi á sumt sem betur hefur geng­ið.

Aðild að Evr­ópu­sam­band­inu hefur í för með sér ýmis konar hag­ræði fyrir aðild­ar­rík­in. Í fyrsta lagi fær aðild­ar­ríki aðgang að sam­eig­in­legum mark­aði með vör­ur, þjón­ustu, fjár­magn og vinnu­afl. Í öðru lagi fær það reglur og lög um þessa mark­aði sem hvert ríki verður að inn­leiða. Og með sam­eig­in­legu reglu­verki og lög­gjöf öðl­ast ríkið auk­inn trú­verð­ug­leika í augum þeirra sem vilja fjár­festa í rekstri fyr­ir­tækja.  Upp­taka evru sem gjald­mið­ils eyðir síðan gjald­mið­ils­á­hættu og eykur þannig sam­þætt­ingu á innri mark­aði.

Ísland nýtur þess að vera á innri mark­aði ESB og að hafa sam­eig­in­legt reglu­verk og lög­gjöf um þessa fjóra mark­aði; markað með þjón­ustu, vör­ur, fjár­magn og vinnu­afl, þótt landið sé ekki fullur aðili að ESB og geti þess vegna ekki tekið upp evru sem mynt þótt vilji væri til þess.

Auglýsing

Hag­stæð þróun í Aust­ur-­Evr­ópu

Á síð­ustu ára­tugum hefur orðið stöðugt meiri sam­ein­ing og sam­runi í Evr­ópu. Evr­ópu­banda­lagið var stofnað árið 1957 en síðan var sam­bandið dýpkað með ákvörðun af frum­kvæði Breta um sam­eig­in­legan markað í Maastricht árið 1992. Ný aðild­ar­ríki bætt­ust við; Aust­ur­ríki, Finn­land og Sví­þjóð árið 1995 og svo, aftur að frum­kvæði Breta, mörg Austur Evr­ópu­ríki; Rúm­en­ía, Búlgaría og Króa­tía árið 2000 og síðan fjöldi ann­arra árið 2004.  Evran var svo tekin upp árið 1999 en nokkur aðild­ar­ríki ákveðu að halda í eigin gjald­miðli, m.a. Bret­land, Sví­þjóð og Dan­mörk. Góðu frétt­irnar eru þær að þótt sam­eig­in­legur gjald­mið­ill hafi haft ýmsar ófyr­ir­séðar afleið­ingar sem ekki sér fyrir enda á að ríkjum Austur Evr­ópu hefur vegnað vel á árunum frá því að þau gengu í sam­band­ið.

Í töfl­unni hér að neðan er sýndur hlut­falls­legur munur á vergri lands­fram­leiðslu (VLF) á mann í hverju landi og í Þýska­landi árið 1999 (mis­munur sem hlut­fall af VLF hvers lands) og svo árið 2014. Árið 1999 voru Austur Evr­ópu­ríkin þau fátæk­ustu í Evr­ópu og mörg þeirra eru það enn árið 2014.  En ýmis­legt hefur breyst. Bilið á milli Þýska­lands og hvers þess­ara ríkja hefur minnk­að, því meira sem löndin voru lengra á eftir til að byrja með og einnig kemur í ljós að þau þess­ara landa sem urðu aðild­ar­ríki að ESB hafa einnig vaxið hraðar en þau sem stóðu utan sam­bands­ins.

VLF á mann í Þýska­landi var 152% hærri en í Rúm­eníu árið 1999, 141% hærri í Búlgar­íu, 118% hærri í Lett­landi, 113% hærri í Lit­háen og 108% í Eist­landi en bilið hefur minnkað og er nú 79% í Rúm­en­íu, 97% í Búlgar­íu, 66% í Lett­landi, 49% í Lit­háen og 48% í Eist­landi. Litlu munar nú á sumum Aust­ur- og Mið-­Evr­ópu­ríkjum og mörgum ríkjum Vestur Evr­ópu, mun­ur­inn er ein­ungis 37% á Þýska­landi og Tékk­landi, svo dæmi sé tek­ið, sem er minni munur en á milli Þýslands og Portú­gals, Grikk­lands, Kýpur og sá sami og Möltu. Þannig er VLF á mann í rík­ustu Austur Evr­ópu­lönd­unum að taka fram úr VLF á mann í fátæk­ari ríkjum Vestur Evr­ópu.

Tafla, sem birtist með grein Gylfa í Vísbendingu.

Greinin er aðeins birt hér að litlum hluta. Greinin í heild sinni birt­ist Vís­bend­ingu síð­ast­lið­inn föstu­dag, 2. nóv­em­ber. Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér.



Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ekki sést jafn mikil neikvæð áhrif á flugiðnað síðan 11. september 2001
Greinendur segja að smám saman sé að koma í ljós hversu gríðarleg áhrif kórónaveiran hefur haft í Kína og víðar. Útlit er fyrir að efnahagslegu áhrifin verði mikil á næstu mánuðum.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Davíð Stefánsson og Sunna Karen Sigurþórsdóttir
Davíð og Sunna Karen hætta sem ritstjórar hjá Torgi
Skipu­lags­breytingar hafa verið gerðar hjá Torgi, út­gáfu­fé­lagi Frétta­blaðsins og fleiri miðla.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Úr Er ég mamma mín?
„Sláðu hann, Sólveig! Kýld‘ann, Kristbjörg!“
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Er ég mamma mín? eftir Maríu Reyndal í Borgarleikhúsinu.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir
Nýsköpunarmiðstöð Íslands lögð niður um næstu áramót
Niðurstaða greiningarvinnu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins er sú að hluta verkefna Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands megi framkvæma undir öðru rekstrarformi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Ríkisstjórnin vill auka gagnsæið hjá 30 óskráðum en þjóðhagslega mikilvægum fyrirtækjum
Í drögum að nýju frumvarpi, sem ríkisstjórnin hefur lagt fram til að auka traust á íslenskt atvinnulíf, er lagt til að skilgreining á „einingum tengdum almannahagsmunum“ verði víkkuð verulega út og nái meðal annars til stóriðju og sjávarútvegsrisa.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Virkjanir undir 10 MW hafa verið kallaðar smávirkjanir.
Vilja einfalda lög og reglur um smávirkjanir
Þingmenn Framsóknarflokksins segja umsóknarferli varðandi minni virkjanir fjárfrekt og langt og að smávirkjanir séu umhverfisvænir orkugjafar þar sem þær stuðli „að minni útblæstri óæskilegra efna sem hafa áhrif á hitastig jarðar“.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Aðalsteinn Leifsson
Aðalsteinn Leifsson nýr ríkissáttasemjari
Félags- og barnamálaráðherra hefur skipað Aðalstein Leifsson framkvæmdastjóra hjá EFTA sem ríkissáttasemjara frá og með 1.apríl næstkomandi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Stefán Eiríksson, sem nýverið var valinn af stjórn RÚV til að stýra fyrirtækinu til næstu fimm ára hið minnsta.
Verðandi útvarpsstjóri vill opna safn RÚV fyrir fjölmiðlum og almenningi
Stefán Eiríksson vill að allt efni sem er til staðar í safni RÚV, og er ekki bundið rétthafatakmörkunum, verði opið og aðgengilegt öllum almenningi og öðrum fjölmiðlum til frjálsra nota.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar