Austur-Evrópa og Evrópusambandið

Staða efnahagsmála er margslungin í Evrópu um þessar mundir. Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði, skrifaði ítarlega grein um stöðu mála í álfunni í Vísbendingu sem kom til áskrifenda 2. nóvember, síðastliðinn.

Gylfi Zoega
Mannréttindadómstóll Evrópu
Auglýsing

Í frétta­flutn­ingi og opin­berri umræðu er yfir­leitt lögð áhersla á það sem miður fer. Á und­an­förnum árum hefur umræðan um ríki Evr­ópu­sam­bands­ins (ESB) verið í þessum anda.  Flestar fréttir hafa verið af efna­hags­vand­ræðum Grikk­lands og nú síð­ustu mán­uði Ítal­íu. Í þess­ari grein verður hins vegar varpað ljósi á sumt sem betur hefur geng­ið.

Aðild að Evr­ópu­sam­band­inu hefur í för með sér ýmis konar hag­ræði fyrir aðild­ar­rík­in. Í fyrsta lagi fær aðild­ar­ríki aðgang að sam­eig­in­legum mark­aði með vör­ur, þjón­ustu, fjár­magn og vinnu­afl. Í öðru lagi fær það reglur og lög um þessa mark­aði sem hvert ríki verður að inn­leiða. Og með sam­eig­in­legu reglu­verki og lög­gjöf öðl­ast ríkið auk­inn trú­verð­ug­leika í augum þeirra sem vilja fjár­festa í rekstri fyr­ir­tækja.  Upp­taka evru sem gjald­mið­ils eyðir síðan gjald­mið­ils­á­hættu og eykur þannig sam­þætt­ingu á innri mark­aði.

Ísland nýtur þess að vera á innri mark­aði ESB og að hafa sam­eig­in­legt reglu­verk og lög­gjöf um þessa fjóra mark­aði; markað með þjón­ustu, vör­ur, fjár­magn og vinnu­afl, þótt landið sé ekki fullur aðili að ESB og geti þess vegna ekki tekið upp evru sem mynt þótt vilji væri til þess.

Auglýsing

Hag­stæð þróun í Aust­ur-­Evr­ópu

Á síð­ustu ára­tugum hefur orðið stöðugt meiri sam­ein­ing og sam­runi í Evr­ópu. Evr­ópu­banda­lagið var stofnað árið 1957 en síðan var sam­bandið dýpkað með ákvörðun af frum­kvæði Breta um sam­eig­in­legan markað í Maastricht árið 1992. Ný aðild­ar­ríki bætt­ust við; Aust­ur­ríki, Finn­land og Sví­þjóð árið 1995 og svo, aftur að frum­kvæði Breta, mörg Austur Evr­ópu­ríki; Rúm­en­ía, Búlgaría og Króa­tía árið 2000 og síðan fjöldi ann­arra árið 2004.  Evran var svo tekin upp árið 1999 en nokkur aðild­ar­ríki ákveðu að halda í eigin gjald­miðli, m.a. Bret­land, Sví­þjóð og Dan­mörk. Góðu frétt­irnar eru þær að þótt sam­eig­in­legur gjald­mið­ill hafi haft ýmsar ófyr­ir­séðar afleið­ingar sem ekki sér fyrir enda á að ríkjum Austur Evr­ópu hefur vegnað vel á árunum frá því að þau gengu í sam­band­ið.

Í töfl­unni hér að neðan er sýndur hlut­falls­legur munur á vergri lands­fram­leiðslu (VLF) á mann í hverju landi og í Þýska­landi árið 1999 (mis­munur sem hlut­fall af VLF hvers lands) og svo árið 2014. Árið 1999 voru Austur Evr­ópu­ríkin þau fátæk­ustu í Evr­ópu og mörg þeirra eru það enn árið 2014.  En ýmis­legt hefur breyst. Bilið á milli Þýska­lands og hvers þess­ara ríkja hefur minnk­að, því meira sem löndin voru lengra á eftir til að byrja með og einnig kemur í ljós að þau þess­ara landa sem urðu aðild­ar­ríki að ESB hafa einnig vaxið hraðar en þau sem stóðu utan sam­bands­ins.

VLF á mann í Þýska­landi var 152% hærri en í Rúm­eníu árið 1999, 141% hærri í Búlgar­íu, 118% hærri í Lett­landi, 113% hærri í Lit­háen og 108% í Eist­landi en bilið hefur minnkað og er nú 79% í Rúm­en­íu, 97% í Búlgar­íu, 66% í Lett­landi, 49% í Lit­háen og 48% í Eist­landi. Litlu munar nú á sumum Aust­ur- og Mið-­Evr­ópu­ríkjum og mörgum ríkjum Vestur Evr­ópu, mun­ur­inn er ein­ungis 37% á Þýska­landi og Tékk­landi, svo dæmi sé tek­ið, sem er minni munur en á milli Þýslands og Portú­gals, Grikk­lands, Kýpur og sá sami og Möltu. Þannig er VLF á mann í rík­ustu Austur Evr­ópu­lönd­unum að taka fram úr VLF á mann í fátæk­ari ríkjum Vestur Evr­ópu.

Tafla, sem birtist með grein Gylfa í Vísbendingu.

Greinin er aðeins birt hér að litlum hluta. Greinin í heild sinni birt­ist Vís­bend­ingu síð­ast­lið­inn föstu­dag, 2. nóv­em­ber. Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér.



Fjölmennustu hópuppsagnir síðan árið 2009
111 fast­ráðnum starfs­mönnum var sagt upp störfum hjá WOW air í vikunni og náðu upp­sagnirnar þvert á fyr­ir­tæk­ið. Samn­ingar við verk­taka og tíma­bundna starfs­menn verða jafnframt ekki end­ur­nýj­aðir. Þetta eru fjölmennustu hópuppsagnir síðan 2009.
Kjarninn 15. desember 2018
Koma svo!
Koma svo!
Koma svo - Er allt að fara til fjandans?
Kjarninn 15. desember 2018
Ríkisstjórnarflokkarnir græða mikið fylgi á Klaustursmálinu
Samanlagt fylgi þeirra þriggja flokka sem mynda ríkisstjórn jókst um 8,6 prósentustig eftir Klaustursmálið. Mesta fylgisaukningin er hjá Framsókn. Frjálslynda stjórnarandstöðublokkin bætir líka við sig.
Kjarninn 15. desember 2018
Yfirskot eða aðlögun?
Fjallað er um gengissveiflur í nýjustu útgáfu Vísbendingar.
Kjarninn 15. desember 2018
Cohen: Trump vissi vel að þetta var rangt
Lögmaður Donalds Trumps Bandaríkjaforseta hefur verið dæmdur í þriggja ára fangelsi, meðal annar fyrir að beita sér fyrir ólöglegum greiðslum til að þagga niður umræðu um framhjáhald Trumps.
Kjarninn 14. desember 2018
Forsætisráðherra: Klaustursmálið hefur haft verulega mikil áhrif innan þingsins
Það skiptir máli að þingmenn geti tekist á pólitísk mál en samt borið virðingu fyrir fólki, segir forsætisráðherra.
Kjarninn 14. desember 2018
WOW air er á uppleið á ný.
Indigo gæti fjárfest í WOW air fyrir 9,4 milljarða
Enn er unnið að því að ná samningum við Indigo Partners um fjárfestingu í félaginu.
Kjarninn 14. desember 2018
Skýrt í starfsreglum að meirihluti ræður niðurstöðum
Formaður tilnefningarnefndar VÍS segir engar heimildir vera í reglum nefndarinnar til að skila sératkvæði. Meirihlutinn ráði einfaldlega hverjum hún mæli með til stjórnarsetu.
Kjarninn 14. desember 2018
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar