229 íslenskar fjölskyldur eiga 237 milljarða króna

Á örfáum árum hafa íslenskar fjölskyldur eignast 2.538 nýja milljarða. Þeir milljarðar hafa skipst mismunandi niður á hópa. Og flestar nýjar krónur lenda hjá ríkasta lagi þjóðarinnar.

ójöfnuður
Auglýsing

Það hefur verið gríð­ar­legur upp­gangur í íslensku efna­hags­lífi á síð­ustu árum. Hann hefur skilað því að eigið fé lands­manna, eignir þeirra þegar búið er að draga skuldir frá, hefur farið úr því að vera 1.565 millj­arðar króna í lok árs 2010 í að vera 4.103 millj­arðar króna um síð­ustu ára­mót. Því hafa orðið til 2.538 nýir millj­arðar króna á umræddu tíma­bili. Þeir hafa skipst mis­jafn­lega niður á lands­menn.

Auður rík­asta eins pró­sents lands­manna, alls 2.290 fjöl­skyldna, hefur til að mynda auk­ist um 270 millj­arða króna frá árs­lokum 2010, sem þýðir að tæp­lega ell­efu pró­sent nýs auðs hefur farið til þess hluta lands­manna. Alls átti þessi hópur 719 millj­arða króna í lok árs 2017.

Þegar enn minni hóp­ur, 0,1 pró­sent rík­ustu fjöl­skyldur lands­ins, alls 229 slík­ar, er skoð­aður kemur í ljós að hann á tæp­lega 237 millj­arða króna. Auður þeirra sem til­heyra þessu rík­asta lagi þjóð­fé­lags­ins hefur auk­ist um tæpa 75 millj­arða króna frá árs­lokum 2010. Með­al­eign hverrar fjöl­skyldu sem til­heyrir þessum hópi er því rúmur millj­arður króna. Og hver og ein þeirra jók eign sína að með­al­tali um 328 millj­ónir króna á tíma­bil­inu. Á árinu 2017 einu saman jókst auður þessa hóps um 35,3 millj­arða króna, eða um 154 millj­ónir króna á hverja fjöl­skyldu.

Auglýsing
Þetta er meðal þess sem kom fram í skrif­legu svari Bjarna Bene­dikts­son­ar, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, við fyr­ir­spurn Loga Ein­ars­son­ar, for­manns Sam­fylk­ing­ar­inn­ar, um eignir og tekjur lands­manna árið 2017, sem birt var nýver­ið.

Eiga meira en hag­tölur segja til um

Eignir þessa hóps eru van­metnar í þessum töl­um, þar sem eign í hluta­bréfum er færð til eignar á nafn­virði, ekki mark­aðsvirði, sem er vana­lega miklu hærra. Sem dæmi er nafn­virði allra hluta­bréfa í Icelandair Group um 4,8 millj­arðar króna en mark­aðsvirði félags­ins er vel yfir 50 millj­arðar króna. Það þýðir að sá sem á t.d. hluta­bréf í Icelandair sem eru að nafn­virði skráð á 100 millj­ónir króna gæti selt sömu bréf á yfir einn millj­arð króna.

Efsta lag lands­manna á nær öll verð­bréf sem eru í eigu ein­stak­linga hér­lend­is. Rík­ustu tíu pró­sent þeirra eiga til að mynda 87 pró­sent allra slíkra verð­bréfa. Vert er að taka fram að líf­eyr­is­sjóðir lands­ins eru langstærstu eig­endur verð­bréfa – þeir eiga tæp­lega 70 pró­sent mark­aðs­skulda­bréfa og víxla hér­lendis – og eign þeirra er ekki talin með í ofan­greindum töl­um.

Tölur Hagstofunnar ná ekki yfir þær eignir Íslendinga sem eru geymdar á aflandseyjum.Þá vantar líka inn í töl­urnar allar þær eignir sem Íslend­ingar eiga erlend­is, og eru ekki taldar fram til skatts hér­lend­is. Í skýrslu sem unnin var fyrir fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­ið, og birt var í jan­úar 2017, kom meðal ann­ars fram að aflands­fé­laga­væð­ing íslensks fjár­mála­kerfis hefði haft tugi millj­arða króna af íslenskum almenn­ingi í van­goldnum skatt­greiðslum og búið til gríð­ar­legan aðstöðumun þeirra sem hafa, bæði lög­lega og ólög­lega, getað falið fé í erlendum skatta­skjólum þegar illa árar í íslensku efna­hags­lífi en stýrt fé aftur heim til að kaupa eignir á bruna­út­sölu í nið­ur­sveifl­um.

Þeir sem hagn­ast í upp­sveiflum og á nið­ur­sveiflum

Þetta er yfir­stétt lands­ins. Hún hefur hagn­ast mikið á örfáum árum, og hefur raunar til­hneig­ingu til að koma betur úr bæði hæðum og lægðum í efna­hags­líf­inu. Rík­asta 0,1 pró­sent lands­manna næstum þre­fald­aði til að mynda eigið fé sitt í góð­ær­inu fyrir banka­hrun. Á meðan að verð­bólga og geng­is­fall brenndi upp eignir launa­manna á Íslandi eftir hrunið héld­ust eignir þessa hóps nokkuð stöðug­ar. Og síð­ustu þrjú ár hafa þær vaxið hratt. Aldrei þó hraðar en á árinu 2017 þegar heilir 35,3 millj­arðar króna bætt­ust við eign hóps­ins. Það þýðir að tæp­lega helm­ingur alls þess nýja auðs sem safn­ast hefur saman hjá 0,1 pró­sent rík­ustu Íslend­ing­unum frá árs­lokum 2010, féll til í fyrra. Sú upp­hæð var líka tæp­lega fimm pró­sent af öllum nýjum auð sem varð til í land­inu, og dreifð­ist til ein­stak­linga, á árinu 2017.

Innan þessa hóps er fólkið sem kann á íslenskt efna­hags­kerfi. Sem veit hvenær það á að koma eignum sínum í skjól utan lands áður en að krónan byrjar að síga og hvenær á að koma með þær aftur til baka til að inn­leysa geng­is­hagnað og kaupa eignir á afslætti.

Auglýsing
Um þessar mundir virð­ist vera sá tími í hag­sveifl­unni sem hluti þess hóps sem á mik­inn sparnað er að færa hann í aðra gjald­miðla. Um miðjan októ­ber síð­ast­lið­inn, þegar íslenska krónan hafði veikst um 7,5 pró­sent á innan við mán­uði, sagði Dan­íel Svav­ars­son, for­stöðu­maður hag­fræði­deildar Lands­bank­ans, við Vísi að veik­ing­una mætti meðal ann­ars rekja til þess að inn­lendir aðilar hefðu „verið að flytja hluta af sparn­að­inum sínum í erlenda mynt.“

Vert er að taka fram að rík­asta eitt pró­sent, eða 0,1 pró­sent, þjóð­ar­innar er ekki föst breyta. Þetta er ekki alltaf saman fólk­ið, þótt að gera megi ráð fyrir því að lítil breyt­ing sé á því hverjir séu í þessu efsta lagi milli ára.  Sam­hliða því að Íslend­ingum hefur fjölgað þá hefur eðli­lega fjölgað í hverjum eign­ar­bils­hópi.

Hlut­falls­legur jöfn­uður

Ein­faldur sam­an­burður á eigna­stöðu fólks á Íslandi er flók­inn. Sér­stak­lega vegna þess að þær hag­tölur sem safnað er saman mæla ekki að öllu leyti heild­ar­eignir fólks né taka til­lit til hlut­deildar þess í eignum líf­eyr­is­sjóða­kerf­is­ins. Í þess­ari frétta­skýr­ingu er fyrst og síð­ast horft á hann út frá því hvernig krónur skipt­ast á milli hópa.

Sumir grein­endur kjósa að horfa ein­ungis á hlut­falls­tölur þegar þeir skoða slíkar töl­ur, og hvort ójöfn­uður hafi auk­ist. Ef horft er á slík­ar, sér­stak­lega á afmörk­uðum tíma­bil­um, er mjög auð­velt að kom­ast að þeirri nið­ur­stöðu að eigna­jöfn­uður sé að minnka. Til að mynda áttu rík­ustu fimm pró­sent lands­manna 56,3 pró­sent alls eig­in­fjár í eigu ein­stak­linga árið 2010. Um síð­ustu ára­mót hafði það hlut­fall lækkað niður í 42 pró­sent. En taka verður til­lit til þess að árið 2010 höfðu eignir ann­arra Íslend­inga rýrnað mjög vegna hruns­ins á meðan eignir rík­ustu fimm pró­senta lands­manna, um 11.450 fjöl­skyld­ur, héld­ust nokkuð stöðugar í gegnum storm­inn. Sama má segja um eignir rík­asta eins pró­sents lands­manna (voru 28,3 pró­sent 2010 en eru nú 18,3 pró­sent) og rík­asta 0,1 pró­sent þeirra (voru 10,2 pró­sent en eru nú sex pró­sent).

Ef hins vegar er horft lengra aftur í tím­ann, og enn haldið sig við hlut­föll, þá áttu rík­ustu fimm pró­sent lands­manna 37,2 pró­sent heild­ar­eig­in­fjár ein­stak­linga á Íslandi á árinu 2005, áður en mesti fyr­ir­hruns góð­ær­is­hit­inn færð­ist yfir þjóð­ina. Rík­asta eitt pró­sentið átti á 16,6 pró­sent og rík­asta 0,1 pró­sentið 5,2 pró­sent. Þessi skipt­ing hafði verið nokkuð stöðug hlut­falls­lega frá árinu 1997 þrátt fyrir umtals­verðan efna­hags­upp­gang á Íslandi.

Þessi frétta­skýr­ing er að mestu unnin upp úr ítar­legri umfjöllun Kjarn­ans um ástæður stétta­stríðs á Íslandi, sem birt var á föstu­dags­morg­un.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stilla úr auglýsingunni.
Ögrandi reiðhjólaauglýsing sem hnýtir í bílaframleiðendur bönnuð í Frakklandi
Auglýsing hollenska rafhjólaframleiðandans VanMoof fær ekki að birtast í frönsku sjónvarpi. Hún þykir koma óorði á bílaframleiðendur á ósanngjarnan hátt og valda kvíða hjá áhorfendum, sem er bannað þar í landi.
Kjarninn 1. júlí 2020
Gísli Sigurgeirsson
Ríkið á ekki að bjarga ferðaiðnaðinum
Kjarninn 1. júlí 2020
Víðir Reynisson, yfirlögregluþjónn hjá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra.
Víðir: Glatað að þykjast sýna ábyrgð með því að kvarta
„En þetta mun auðvitað ekki virka ef við sýnum ekki ábyrgð,“ segir Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn um framkvæmd hólfaskiptingar á samkomum fleiri en 500 manna sem margar kvartanir hafa borist vegna.
Kjarninn 1. júlí 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Fólk búsett hér fari í sóttkví eftir komu til landsins
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir vill að fólk búsett hér sem kemur til landsins fari áfram í sýnatöku við landamærin en fari svo í sóttkví. Því verði svo boðið upp á aðra sýnatöku eftir 4-5 daga. Hann mun leggja þetta vinnulag til við ráðherra.
Kjarninn 1. júlí 2020
Lagt er til í frumvarpsdrögum að stjórnarskrárbreytingum að forseti megi einungis sitja tvö sex ára kjörtímabil að hámarki.
Lagt til að forseti megi aðeins sitja í 12 ár á Bessastöðum
Forseti Íslands má ekki sitja lengur en tvö sex ára kjörtímabil að hámarki, verði frumvarpsdrög um stjórnarskrárbreytingar sem lögð hafa verið fram til kynningar fram að ganga. Lagt er til að mælt verði fyrir um þingræði í stjórnarskránni.
Kjarninn 1. júlí 2020
Stóru bankarnir reknir með tapi í tvö ár og virði útlána þeirra gæti rýrnað um 210 milljarða
Seðlabanki Íslands segir að kerfislega mikilvægu viðskiptabankarnir þrír séu með nægilega góða eiginfjár- og lausafjárstöðu til að geta staðist það álag sem muni fylgja yfirstandandi kreppu. Ljóst sé þó að þeir verði reknir í tapi á næstunni.
Kjarninn 1. júlí 2020
Ævar Pálmi Pálmason er yfirmaður smitrakningateymis almannavarna.
Ævar Pálmi: Búið að ná utan um hópsmitið
Yfirmaður smitrakningarteymis almannavarna segir að búið sé að ná utan um hópsmitið sem hér kom upp fyrir nokkrum dögum. Teymið telur sig hafa komið öllum sem þurfa í sóttkví, alls yfir 400 manns.
Kjarninn 1. júlí 2020
Virkum smitum fækkar – fólki í sóttkví fjölgar
Töluverð hreyfing er á fjölda þeirra sem þurfa að vera í sóttkví vegna smita sem hér hafa greinst síðustu daga. Yfir tvö þúsund sýni voru tekin á Íslandi í gær.
Kjarninn 1. júlí 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar