Drottningin sníkti afmælisgjöfina

Í tilefni áttræðisafmælis Margrétar Þórhildar Danadrottningar, 16. apríl síðastliðinn, fékk danska hirðin veglega gjöf. Athygli hefur vakið að drottningin bað sjálf um gjöfina sem kostaði andvirði 128 milljóna íslenskra króna.

Mynd frá afhendingu stólanna í febrúar. Lengst til hægri á myndinni er húsgagnasmiðurinn Ejnar Pedersen. Hann sá stólana aldrei notaða í veislum drottningar, þar sem kórónuveiran lagði hann að velli 31. mars.
Mynd frá afhendingu stólanna í febrúar. Lengst til hægri á myndinni er húsgagnasmiðurinn Ejnar Pedersen. Hann sá stólana aldrei notaða í veislum drottningar, þar sem kórónuveiran lagði hann að velli 31. mars.
Auglýsing

Síðustu tvö stórafmæli Margrétar Þórhildar drottningar hafa verið með öðru sniði en vaninn er á Amalienborg. Árið 2010 sá Eyjafjallajökull til þess að fæstir þeirra gesta sem boðið hafði verið til sjötugsafmælis drottningar gátu mætt i veisluna og nú, tíu árum síðar, varð kórónufaraldurinn til þess að afmælisveislunni var aflýst. Í bæði áðurnefnd skipti hafði fjölda fólks verið boðið til veislu.

Til stóð að veislan vegna áttræðisafmælis Margrétar Þórhildar yrði sérlega vegleg. Ekki síst vegna þess, ef marka má orð drottningar sjálfrar, að líklega hefði þetta orðið síðasti stóri afmælisfagnaður hennar. En kórónufaraldurinn kom í veg fyrir þetta allt saman. 12. mars, daginn eftir að Mette Frederiksen forsætisráðherra tilkynnti að ákveðið hefði verið að loka Danmörku, barst tilkynning frá Amalienborg. Þar sagði einfaldlega að þeim fjölmörgu viðburðum sem fyrirhugaðir hefðu verið vegna afmælisins, og spannað allt sumarið og fram á haust, væri hér með aflýst. Þeir fjölmörgu Danir sem höfðu hlakkað til að geta glaðst með þjóðhöfðingjanum höfðu skilning á þessari ákvörðun, þótt hún ylli vonbrigðum. Víða um land hafði undirbúningur vegna fyrirhugaðrar heimsóknar drottningar staðið um margra mánaða skeið en faraldurinn gerði þann undirbúning að engu.

17. mars flutti drottningin útvarps- og sjónvarpsávarp til þjóðarinnar. Að þjóðhöfðinginn ávarpi þjóðina, fyrir utan hið hefðbundna áramótaávarp, er mjög sjaldgæft. Svo sjaldgæft að það gerðist síðast 5. maí 1945 (befrielsesdagen) þegar Þjóðverjar, sem höfðu hersetið Danmörku, lýstu yfir uppgjöf sinni. Í ávarpinu, sem var stutt, sagði drottningin að allir yrðu að sýna ábyrgð og fara að fyrirmælum stjórnvalda, annað væri ábyrgðarleysi.

Auglýsing

Veggteppin

Á tímamótum í lífi danska þjóðhöfðingjans hafa jafnan borist góðar gjafir. Bæði svokallaðar „prívat“ gjafir og gjafir til hirðarinnar. Í valdatíð Margrétar Þórhildar ber líklega hæst gjöfina á fimmtugsafmæli hennar árið 1990. Þar höfðu fjölmörg fyrirtæki og stofnanir tekið höndum saman og fengið einn þekktasta listamann Dana, Bjørn Nørgaard til að gera uppdrætti að 17 stórum gobelin veggteppum sem prýða skyldu veggi Riddarasalarins Í Kristjánsborgarhöllinni í Kaupmannahöfn. Það tók listamanninn tólf ár að gera uppdrættina en teppin voru ofin á tveimur þekktustu vefstofum Frakklands, Manufactures des Gobelins og Manufacture de Beauvais. Þótt gefendur verksins hefðu talið sig hafa tímann fyrir sér varðandi gjöfina höfðu þeir ekki áttað sig á hve tímafrekt verkið reyndist. Eins og áður sagði tók það listamanninn tólf ár að gera uppdrættina, vefnaðarvinnan tók ellefu ár en samtals unnu 60 vefarar við gerð teppanna. Verkinu lauk ekki fyrr en árið 2000 og 12. apríl það ár (þegar drottningin var rétt að verða sextug) voru teppin afhjúpuð og drottningin ánafnaði þau dönsku þjóðinni.  Veggteppin, sem eru samtals um það bil 300 fermetrar þykja miklar gersemar, en á þeim er sögð saga Danmerkur síðastliðin eitt þúsund ár.

Ástæður þess að veggteppin urðu fyrir valinu var sú að árið 1926, þegar verið var að leggja síðustu hönd á gerð Riddarasalarins, var tómahljóð í danska ríkiskassanum og engir peningar til veggskreytinga. Þá var brugðið á það ráð að taka veggteppi úr Rósenborgarhöllinni í Kaupmannahöfn og hengja þau upp tímabundið, eins og það var orðað, í nýju höllinni Kristjánsborg. Þessu „tímabundna“ ástandi lauk árið 2010.

Gullstólarnir

Vorið 2007 mætti þingmaðurinn Svend Auken gömlum manni sem var að rogast með gylltan borðstofustól niður tröppurnar á Kristjánsborgarhöllinni. „Hvert ert þú að fara með þennan stól?“ spurði þingmaðurinn. Gamli maðurinn svaraði „á bálið“. Þessi gamli maður var hinn 84 ára gamli Ejnar Pedersen, einn þekktasti húsgagnasmiður og framleiðandi Danmerkur. Stóllinn sem hann hélt á var einn hinna svonefndu gullstóla hirðarinnar. Gullstólarnir eru veislustólar hirðarinnar, veikbyggðir gullbronsaðir pinnastólar.

Gullstólarnir þóttu óþægilegir og hafa verið sagðir „óttaleg hænsnaprik“. Mynd: Kongehuset

Upphaf gullstólanna hjá hirðinni má rekja til loka nítjándu aldar. Þá voru keyptir sex stólar, málaðir með gullbronsi. Árið 1929 voru keyptir 1.012 gullbronsaðir stólar, 212 var komið fyrir á Amalienborg og 800 í Kristjánsborgarhöll. Flestir gætu kannski ímyndað sér  að 1.012 stólar myndu duga, jafnvel í fjölmennustu boðum. En það var aldeilis ekki svo, árið 1994 voru keyptir 710 nýir stólar til viðbótar þeim sem fyrir voru. Veislustólarnir orðnir 1722 talsins. Fyrir utan Amalienborg og Kristjánsborg eru stólarnir ennfremur í höllinni á Fredensborg.

Eins og áður sagði eru gullstólarnir svonefndu veikbyggðir pinnastólar, fremur litlir. Það sem verra er, þeir þykja óþægilegir „óttaleg hænsnaprik“ sagði danskur þingmaður einhverju sinni í viðtali. 

Hugmynd húsgagnasmiðsins

Árið 2007 voru 13 ár í áttræðisafmæli Margrétar Þórhildar. Ejnar Pedersen, gamli mublusmiðurinn sem Svend Auken þingmaður mætti á tröppum Kristjánsborgar þá um vorið hafði lengi látið „hænsnaprikin“ fara í taugarnar á sér. Þegar hann var að rogast með stólinn áðurnefnda niður hallartröppurnar hafði hann fengið hugmynd. Hún var sú að hanna og smíða nýja veislustóla fyrir Margréti Þórhildi. Ejnar Pedersen var, ásamt bróður sínum Lars Peder Pedersen, stofnandi og eigandi eins þekktasta húsgagnaverkstæðis Danmerkur, PP Møbler. Fyrirtækið var stofnað árið 1953, það hefur frá upphafi verið fjölskyldufyrirtæki og á verkstæðinu í Allerød hafa mörg af þekktustu húsgögnum þekktra danskra hönnuða verið framleidd í áratugi. Til að hanna nýjan stól fyrir drottninguna fékk Ejnar Pedersen til liðs við sig þekktan húsgagnahönnuð, Søren Ulrik Petersen og í samvinnu þeirra varð til nýr stóll. Þeir kynntu sér hvaða hugmyndir Margrét Þórhildur hefði í þessum efnum. Drottningin gerði þrjár kröfur varðandi stólinn ef til þess kæmi að hann yrði einn góðan veðurdag veislustóll í höllinni: hann yrði úr dönskum viði, smíðaður í Danmörku af dönskum smiðum og hönnunin dönsk.

Eins og áður var nefnt eru gullstólar hirðarinnar veikbyggðir og þegar verið er að undirbúa veislu hefur þótt nauðsynlegt að yfirfara þá stóla sem nota skal til að þeir detti ekki í sundur þegar tignir gestir setjast. 

Langur undirbúningstími

Að smíða og fullklára 400 vandaða stóla er ekki hrist fram úr erminni. Það vissi Ejnar Pedersen vel. Vandaðir stólar kosta líka sitt og Ejnar Pedersen ræddi þau mál við Friðrik krónprins og hofmarskálkinn á Amalienborg. Þeir voru sammála um leita leiða til að fjármagna kaupin, án þess að pyngja drottningar kæmi þar við sögu. Yrði gjöf í tilefni tímamótanna. Niðurstaða þremenningana var að leita til nokkurra danskra stórfyrirtækja. Ejnar Pedersen sagði krónprinsinum og hofmarskálknum að hann sjálfur gæti ekki, af augljósum ástæðum, tekið að sér að tala við hugsanlega gefendur. Þremenningarnir urðu sammála um að krónprinsinn skyldi ræða við drottninguna og leita álits hennar varðandi kaupin. Niðurstaðan varð að starfsfólk hallarinnar leitaði til sex fyrirtækja og kannaði hvort þau myndu vilja heiðra drottninguna með því að punga út fyrir stólunum. Nokkrir danskir fjölmiðlar fullyrða að drottningin hafi sjálf haft samband við tvö þessara fyrirtækja. Fyrirtækin, þar á meðal LEGO, Hempel, og Carlsberg, tóku beiðninni vel og ákveðið var að hvert fyrirtæki legði fram eina milljón króna í þessu skyni. Þessi ákvörðun lá fyrir snemma árs 2018. PP Møbler gaf alla hönnunar- og undirbúningsvinnuna, en þar hafði sonur stofnandans tekið við stjórninni af öldruðum föður sínum.

Afhentir í febrúar

Frá upphafi var miðað við að nýju stólarnir yrðu tilbúnir þegar Margrét Þórhildur byði til veislu á áttræðisafmælinu. Um miðjan febrúar voru stólarnir formlega afhentir Margréti Þórhildi. Fulltrúar gefendanna voru viðstaddir og þar var líka Ejnar Pedersen ásamt nokkrum starfsmönnum PP Møbler. Allir voru sammála um að stólarnir væru einstaklega vel heppnaðir: fallegir, traustir og þægilegir. 

Nýju stólarnir þykja vel heppnuð smíði. Mynd: Kongehuset


Efnið er kirsjuberjatré, liturinn gráhvítur og setan fléttuð úr dimmrauðum borða. Ejnar Pedersen sagði blaðamönnum sem viðstaddir voru afhendingu stólanna að hann hlakkaði ákaflega til að fylgjast með útsendingu sjónvarpsins frá veislunni og sjá hvernig stólarnir tækju sig út. Það átti hinsvegar ekki fyrir honum að liggja. 

Veislunni aflýst og meistarinn dó

Eins og áður var getið aflýsti drottningin öllum veisluhöldum vegna áttræðisafmælisins. Ejnar Pedersen sá því fram á að bið yrði á hann fengi að sjá stólana í sjónvarpinu. Það kæmi önnur veisla, þótt síðar yrði. Það er örugglega rétt en þá situr Ejnar Pedersen ekki við sjónvarpið því hann lést 31. mars. Kórónuveiran lagði hann að velli.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Einstök lönd geta ekki „bólusett sig út úr“ faraldrinum
Þrjú ríki heims hafa bólusett yfir 70 prósent íbúa. Ísland er eitt þeirra. Hlutfallið er undir 1,5 prósenti í Afríku. Ef ekki næst að koma því í 10 prósent bráðlega verður það „ör á samvisku okkar allra“ enda nóg til af bóluefnum, segir sérfræðingur WHO.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Fékk „bakteríuna“ eftir Söngvakeppni sjónvarpsins
„Lögin hafa orðið til á yfir 20 ára tímabili og er því nokkur breidd í þessu hjá mér; allt frá stígandi ballöðum til eins konar rokkóperu,“ segir Pétur Arnar Kristinsson sem blásið hefur til söfnunar fyrir útgáfu fyrstu breiðskífu sinnar.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Smári McCarthy er að hætta á þingi og ætlar í kjölfarið að láta reyna á sitt eigið hugvit í tengslum við loftslagsbreytingar.
„Flokkarnir voru að þvælast fyrir hvorum öðrum“ og niðurstaðan varð núll
Smára McCarthy fráfarandi þingmanni Pírata finnst sem undanfarin fjögur ár hafi litast af því að lítið ráðrúm hafi verið til þess að ræða pólitík, þar sem stjórnarflokkarnir eru ósammála um mörg grundvallarmálefni.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Það er fremur fátítt að sólarhringsúrkoma í Reykjavík mælist meira en 20 mm eða meiri að sumarlagi.
Rignir af meiri ákefð nú en áður?
Fátt bendir til þess að Ísland sleppi alfarið við aftakaúrkomu sem nágrannaríki okkar hafa upplifað á síðustu árum, skrifar Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur og veltir fyrir sér getu fráveitukerfa til að taka við meiriháttar vatnsflaumi.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Norska kvennaliðið í strandhandbolta að loknu Evrópumeistaramótinu í Búlgaríu á dögunum.
Bikiní- og stuttbuxnadeilan
Nýafstaðið Evrópumeistaramót í strandhandbolta vakti mikla athygli víða um heim. Það var þó ekki keppnin sjálf sem dró að sér athyglina heldur deilur um klæðnað. Nánar tiltekið klæðnað norska kvennalandsliðsins.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Joe Biden forseti Bandaríkjanna tilkynnti í apríl að viðskiptaþvingunum yrði beitt á Rússland vegna njósnanna.
Brotist inn í tölvupósta bandarískra saksóknara
Óttast er að viðkvæmum gögnum hafi verið stolið er brotist var inn í tölvur tæplega þrjátíu embætta saksóknara í Bandaríkjunum á síðasta ári. Bandarísk yfirvöld telja Rússa standa að baki árásinni.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eftir helgi verða breytingar á ferðatakmörkunum til Bretlands.
Fagna ákvörðun Breta um að bólusettir sleppi við sóttkví
„Hvenær ætla Bandaríkin að svara í sömu mynt?“ spyrja Alþjóða samtök flugfélaga sem fang ákvörðun Breta um að aflétta sóttkvíarkröfum á bólusetta farþega frá Bandaríkjunum og ESB-ríkjum.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eggert Gunnarsson
Hamfarakynslóðin
Kjarninn 31. júlí 2021
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar