Andfætlingar okkar, kolafíklarnir

Áströlsk stjórnvöld eru víða gagnrýnd fyrir að vera loftslags-skussar sem neiti að draga úr vinnslu jarðefnaeldsneytis. Fyrrverandi forsætisráðherra segir stærsta stjórnmálaflokki landsins haldið í gíslingu af „eitruðu bandalagi“ loftlagsafneitara.

Scott Morrison forsætisráðherra Ástralíu.
Scott Morrison forsætisráðherra Ástralíu.
Auglýsing

Áströlsk stjórn­völd gáfu í októ­ber út yfir­lýs­ingu um að ríkið stefndi að kolefn­is­hlut­leysi fyrir árið 2050, en það var í fyrsta sinn sem ríkið setti sér tíma­sett mark­mið um hvenær því marki yrði náð. Það þykir þó ansi óljóst hvernig ríkið ætlar að ná þessu mark­miði, sem sett var fram ein­ungis rúmri viku áður en COP26-ráð­stefnan hófst í Glas­gow.

Hafa inn­lendir sem og erlendir gagn­rýnendur ástr­al­skra stjórn­valda sagt að það sé ekki nóg að segj­ast vera með mark­mið, það þurfi líka að vera með áætl­un. Áætlun verði nefni­lega ekki til við það eitt að segj­ast nógu oft vera með áætl­un.

Það sem áströlsk stjórn­völd hafa boðað til þessa er að 20 millj­örðum ástr­al­skra dala, jafn­virði rúm­lega 1.900 millj­arða íslenskra króna, verði varið í tækni­lausnir eins og kolefn­is­bind­ingu og þróun græns iðn­aðar á næstu 20 árum. Á sama tíma er Ástr­alía þó að auka gas­notkun sína til skamms tíma og hefur ekki sett fram neinar áætl­anir um að tak­marka notkun jarð­efna­elds­neytis eða kola.

Um miðjan október tóku gagnrýnendur stjórnvalda sig saman og söfnuðu fyrir birtingu þessara auglýsingar á Times Square í New York. Yfirskrift hennar var „Coal-o-phile Dundee goes to Glasgow“.

Þver­sagna­kenndar fyr­ir­ætl­anir Ástr­ala í þessum efnum þurfa ef til vill ekki að koma á óvart, þar sem Ástr­al­ía, sem er næst stærsti kola­út­flytj­andi í heim­in­um, er fremur alræmdur lofts­lags-­sóði í flestum sam­an­burði og hefur verið það lengi, þrátt fyrir að tölu­verðar sveiflur hafi orðið á stefnu lands­ins í mála­flokknum við valda­skipti á und­an­förnum ára­tug­um.

Á meðan að flest önnur þróuð og auðug ríki eru fyrir all­nokkru byrjuð að huga að því að draga hratt úr losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda eru mark­mið Ástr­ala um sam­drátt fram til árs­ins 2030 ein­ungis hálf­drætt­ingur í sam­an­burði við fyr­ir­ætl­anir til dæmis Bret­lands, Banda­ríkj­anna og ríkja ESB. Orð­ræða æðstu ráða­manna í Ástr­alíu um lofts­lags­mál hefur svo á und­an­förnum árum ratað reglu­lega í heims­frétt­irn­ar, helst fyrir að þykja fjar­stæðu­kennd.

Keyra sig á gasi út úr COVID-19

Ástr­alir ætla sér að vera búnir að draga saman losun um 26-28 pró­sent árið 2030 og segj­ast á réttri leið með það, en kynntu engin ný mark­mið í þessum efnum fyrir fund­inn í Glas­gow. Sam­kvæmt grein­ingu á vefnum Climate Act­ion Tracker, sem rýnir í mark­mið og stefnur ríkja í lofts­lags­mál­um, er Ástr­alía á veg­ferð sem er á engan hátt sam­ræm­an­leg mark­miðum Par­ís­ar­sam­komu­lags­ins frá 2015.

Auglýsing

Í umfjöllun á vef Climate Act­ion Tracker er sér­stak­lega hnýtt í sókn­ar­á­ætlun Ástr­ala út úr far­aldri COVID-19, sem snýst fyrst og fremst um að vinna meira jarð­gas til heima­brúks og útflutn­ings. „Ga­s-knúin end­ur­reisn,“ var yfir­skrift frétta­til­kynn­ingar stjórn­valda um þetta efni frá því í fyrra.

Þyrnum stráð saga í lofts­lags­málum

Í frétta­skýr­ingu á vef ástr­alska mið­ils­ins ABC er saga Ástr­alíu í lofts­lags­málum und­an­farna ára­tugi rakin og rýnt í ástæður þess að sendi­nefnd Ástr­ala verði lík­lega litin horn­auga af ýmsum á ráð­stefn­unni sem nú stendur yfir í Glas­gow. Þar segir að slæmt orð­spor Ástr­alíu í þessum mála­flokki hafi tekið að mynd­ast þegar árið 1997, er leið­togar heims hitt­ust og sömdu um Kýótó-­bók­un­ina.

Á meðan að flest þróuð ríki hétu því að fara að huga að auknum sam­drætti í losun sperrt­ist Ástr­alía á móti og sagði að sitt fram­lag til mál­anna yrði að auka losun sína um ein 8 pró­sent. Ástr­alía stað­festi svo reyndar ekki Kýótó-­bók­un­ina fyrr en árið 2007, er valda­skipti urðu og Kevin Rudd leið­togi Verka­manna­flokks­ins varð for­sæt­is­ráð­herra.

Næsti for­sæt­is­ráð­herra var svo Julia Gill­ard, einnig fyrir Verka­manna­flokk­inn, og í hennar stjórn­ar­tíð var sett á lagg­irnar við­skipta­kerfi með los­un­ar­heim­ild­ir, sam­bæri­legt ETS-­kerf­inu í Evr­ópu, sem skap­aði hvata til þess að draga úr los­un. Ástr­alía virt­ist á lofts­lagsvænni leið.

Það kerfi var hins vegar bútað í sundur nán­ast um leið og Tony Abbott leið­togi Frjáls­lynda flokks­ins varð for­sæt­is­ráð­herra árið 2013. Það þarf ef til vill ekki að koma á óvart, því þetta er sami Tony Abbott og sagði í ræðu árið 2017, eftir að hann hafði látið af emb­ætti for­sæt­is­ráð­herra, að aðgerðir til þess að draga úr lofts­lags­breyt­ingum væru svip­aðar því er frum­stætt fólk „drap geitur til að frið­þægja eld­fjalla­guð­ina.“

Stærsta eft­ir­sjá Turn­bull að draga ekki úr losun

Í kjöl­far for­sæt­is­ráð­herra­tíðar Abbott tók Malcolm Turn­bull við völd­um, en hann var einnig leið­togi Frjáls­lynda flokks­ins. Hvað lofts­lags­málin varðar var hann þó á allt annarri línu en Abbott og lýsti því í við­tali í fyrra að það sem hann sæi mest eftir úr emb­ætt­is­tíð sinni hefði verið að koma ekki í gegn lög­gjöf sem drægi mark­vert úr losun Ástr­a­la.

Malcolm Turnbull fyrrverandi forsætisráðherra Ástralíu. Mynd: EPA

Í við­tal­inu lýsti Turn­bull því einnig að hann hefði tví­vegis misst for­manns­stól­inn í Frjáls­lynda flokknum vegna afstöðu sinnar til lofts­lags­mála og fyrir að leggja fram stefnu­mál sem fóru illa í hægri væng flokks­ins. Þetta gerð­ist fyrst árið 2009 til er hann missti for­manns­stól­inn til áður­nefnds Abbotts og svo árið 2018 til núver­andi leið­toga flokks­ins og for­sæt­is­ráð­herra Ástr­alíu – Scott Morri­son.

„Frjáls­lynda flokknum hefur verið haldið í gísl­ingu af eitr­uðu banda­lagi innan flokks­ins sem trúir ekki á lofts­lags­breyt­ing­ar, með stuðn­ingi vina þeirra á fjöl­miðl­un­um,“ er haft eftir Turn­bull í þessu sama við­tali, en hvað fjöl­miðl­ana varð­aði sagð­ist hann sér­stak­lega eiga við fjöl­miðla­veldi auð­kýf­ings­ins Roberts Mur­doch í þessu sam­hengi.

Scott Morri­son, nýjasti full­trúi þessa banda­lags sem Turn­bull kallar eitr­að, hefur svo sann­ar­lega látið ekki valdið von­brigðum hjá þeim stuðn­ings­mönnum flokks­ins sem eru á þeirri línu að það sé ekki þess virði að grípa til aðgerða í lofts­lags­mál­um.

Hann er nefni­lega harður tals­maður þess að gera mest lítið í lofts­lags­málum og ver kola­iðn­að­inn í land­inu með kjafti og klóm á hinu póli­tíska sviði. Það vakti til dæmis mikla athygli árið 2017 er Morri­son kom til þing­fundar með kola­mola í hönd­unum. „Þetta eru kol, ekki vera hrædd,“ voru skila­boð Morri­son til stjórn­ar­and­stöð­unn­ar, sem hann sagði haldna kola­fó­b­íu.

Forsætisráðherrann Scott Morrison, stundum kallaður ScoMo, hér túlkaður á veggmynd í Melbourne. Mynd: EPA

Rúm­lega helm­ingur alls raf­magns í Ástr­alíu er fram­leiddur með kolum og um 20 pró­sent til við­bótar með jarð­gasi. Ráð­andi öfl í land­inu eru ekki að gera mikið til að breyta þessu og lítil áhersla er sömu­leiðis á orku­skipti í sam­göng­um.

Raf­bílar sem eyði­leggja helg­ina

Það þarf ekki endi­lega að koma á óvart, enda hefur for­sæt­is­ráð­herr­ann Morri­son ekki virst hafa mikla trú á að raf­bílar séu í þann mund að verða væn­legur kostur fyrir ástr­alskan almenn­ing.

Árið 2019 sak­aði hann stjórn­ar­and­stöð­una um að vilja „eyði­leggja helg­ar­frí­in“ hjá alþýðu manna í Ástr­al­íu, þegar Verka­manna­flokk­ur­inn hafði lagt til að hvatar yrðu skap­aðir til að raf­bílar yrðu 50 pró­sent af öllum nýjum bílum í Ástr­alíu árið 2030.

Morri­son sagði að raf­bíl­arnir sem stjórn­ar­and­staðan vildi „troða ofan í kok­ið“ á lands­mönnum yrðu bæði dýrir og þeir sem væru það ekki yrðu ófærir um að draga hús­bíla og báta og hent­uðu ekki til að „koma þér út á upp­á­hald­stjald­stað­inn með fjöl­skyld­unni þinn­i.“

„Ástr­alska leið­in“ að veðja á að vís­indin reddi þessu

Í ræðu sinni á COP26 í upp­hafi mán­aðar lagði Morri­son mikla áherslu á að tækni­lausnir myndu í fyll­ingu tím­ans leysa lofts­lags­vand­ann – og að það væri „ástr­alska leið­in“ að veðja á að vís­inda­fólk, frum­kvöðlar og fjár­festar myndu feta veg­inn í átt að kolefn­is­lausu hag­kerfi.

Þessu – og ýmsu öðru í ræðu Morri­son – var harð­lega and­mælt af lofts­lags­ráði Ástr­al­íu, Climate Council. Vert er að taka fram að lofts­lags­ráðið er sjálf­stætt starf­andi og fjár­magnað með fram­lögum almenn­ings – en það var stofnað í kjöl­far þess að rík­is­stjórn Abbott lagði hið opin­bera en sjálf­stæða lofts­lags­ráð lands­ins, Australian Climate Commission, niður árið 2013.

„Ástr­alska leiðin er ekki að veðja, kross­leggja fingur og gera ekk­ert,“ segir í umfjöllun lofts­lags­ráðs­ins um ræðu Morri­son á ráð­stefn­unni.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fyrstu meðalhraðamyndavélarnar hér á landi voru settar upp í fyrra. Ávinningurinn af þeim, í formi lægri slysakostnaðar, er sagður geta verið tífaldur á við kostnaðinn við að halda úti kerfunum.
Meðalhraðaeftirlit gæti verið „arðbærasta“ umferðaröryggismálið
Drög að nýrri umferðaröryggisáætlun stjórnvalda hafa verið birt. Þar segir að innleiðing meðalhraðaeftirlits á vegum landsins gæti talist arðbærasta umferðaröryggisframkvæmdin sem völ er á og að innleiðing slíks eftirlits verði forgangsmál næstu árin.
Kjarninn 26. september 2022
Kallað var eftir auknum kaupmætti í kröfugöngu verkalýðsins 1. maí síðastliðinn.
Kaupmáttur hefur rýrnað um 4,2 prósent á þessu ári og hefur ekki verið minni síðan 2020
Í júní síðastliðnum lauk tólf ára samfelldu skeiði þar sem kaupmáttur launa jókst, sé horft til breytinga milli ára. Á síðasta ári hefur kaupmátturinn himns vegar rýrnað um 1,6 prósent og hefur ekki verið minni síðan í lok árs 2020.
Kjarninn 26. september 2022
Guðmundur Ingi Guðbrandsson er félags- og vinnumarkaðsráðherra.
Vill lengja tímabil endurhæfingarlífeyris úr þremur árum í fimm
Stjórnvöld vilja gera fólki kleift að fá greiddan endurhæfingarlífeyri í lengri tíma en nú er gert ráð fyrir í lögum. Tilgangurinn er að reyna að fækka þeim sem fara á örorku og fjölga þeim sem snúa aftur til vinnu.
Kjarninn 26. september 2022
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið - Google Analytics bann og GTA6 myndbroti lekið
Kjarninn 26. september 2022
„Lukkuriddararnir“ í bakgarðinum
Þrír fyrrverandi þingmenn, fjögur erlend stórfyrirtæki, félag í eigu svokallaðs hrunverja og fólk úr sveitum Vesturlands koma við sögu í frásögn Sunnu Óskar Logadóttur af fundi þar sem vindorkufyrirtæki kynntu áform sín.
Kjarninn 26. september 2022
Lenya Rún Taha Karim, varaþingmaður Pírata, var stödd í Kúrdistan þegar Jina Amini, kúrdísk 22 ára kona, lést í haldi lögreglu. Hún ákvað að vera um kyrrt og leggja byltingunni sem þar er hafin lið.
Vögguvísa úr barnæsku sannfærði Lenyu um að vera um kyrrt í Kúrdistan
Baráttusöngur mótmælenda í Íran er kúrdísk vögguvísa sem móðir Lenyu söng fyrir hana sem barn. Það er meðal ástæðna þess að hún ákvað að vera um kyrrt í Kúrdistan og leggja byltingunni lið sem þar er hafin eftir dauða Jina Amini.
Kjarninn 26. september 2022
Adnan Syed var tekið fagnandi þegar hann var leystur úr haldi á mánudag eftir nærri 23 ára fangelsisvist. SJálfur sagði hann ekki orð en brosti út í annað.
Spilaði sakamálahlaðvarp stórt hlutverk í lausn Syed?
Hann er stjarna vinsælasta sakamálahlaðvarps heimsins. En það þurfti meira til en „Serial“ til að leysa Adnan Syed úr haldi eftir 22 ára fangelsisvist.
Kjarninn 25. september 2022
Vilja klára síðustu plötu Eika Einars og koma öllum plötunum hans á Spotify
Síðasta plata tónlistarmannsins Eika Einars var tekin upp rétt áður en hann lést árið 2021. Hópur fólks sem tengdist Eika vill halda minningu hans á lofti, klára plötuna og koma öllum plötunum hans á Spotify. Safnað er fyrir verkefninu á Karolina Fund.
Kjarninn 25. september 2022
Meira eftir höfundinnArnar Þór Ingólfsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar