Andfætlingar okkar, kolafíklarnir

Áströlsk stjórnvöld eru víða gagnrýnd fyrir að vera loftslags-skussar sem neiti að draga úr vinnslu jarðefnaeldsneytis. Fyrrverandi forsætisráðherra segir stærsta stjórnmálaflokki landsins haldið í gíslingu af „eitruðu bandalagi“ loftlagsafneitara.

Scott Morrison forsætisráðherra Ástralíu.
Scott Morrison forsætisráðherra Ástralíu.
Auglýsing

Áströlsk stjórn­völd gáfu í októ­ber út yfir­lýs­ingu um að ríkið stefndi að kolefn­is­hlut­leysi fyrir árið 2050, en það var í fyrsta sinn sem ríkið setti sér tíma­sett mark­mið um hvenær því marki yrði náð. Það þykir þó ansi óljóst hvernig ríkið ætlar að ná þessu mark­miði, sem sett var fram ein­ungis rúmri viku áður en COP26-ráð­stefnan hófst í Glas­gow.

Hafa inn­lendir sem og erlendir gagn­rýnendur ástr­al­skra stjórn­valda sagt að það sé ekki nóg að segj­ast vera með mark­mið, það þurfi líka að vera með áætl­un. Áætlun verði nefni­lega ekki til við það eitt að segj­ast nógu oft vera með áætl­un.

Það sem áströlsk stjórn­völd hafa boðað til þessa er að 20 millj­örðum ástr­al­skra dala, jafn­virði rúm­lega 1.900 millj­arða íslenskra króna, verði varið í tækni­lausnir eins og kolefn­is­bind­ingu og þróun græns iðn­aðar á næstu 20 árum. Á sama tíma er Ástr­alía þó að auka gas­notkun sína til skamms tíma og hefur ekki sett fram neinar áætl­anir um að tak­marka notkun jarð­efna­elds­neytis eða kola.

Um miðjan október tóku gagnrýnendur stjórnvalda sig saman og söfnuðu fyrir birtingu þessara auglýsingar á Times Square í New York. Yfirskrift hennar var „Coal-o-phile Dundee goes to Glasgow“.

Þver­sagna­kenndar fyr­ir­ætl­anir Ástr­ala í þessum efnum þurfa ef til vill ekki að koma á óvart, þar sem Ástr­al­ía, sem er næst stærsti kola­út­flytj­andi í heim­in­um, er fremur alræmdur lofts­lags-­sóði í flestum sam­an­burði og hefur verið það lengi, þrátt fyrir að tölu­verðar sveiflur hafi orðið á stefnu lands­ins í mála­flokknum við valda­skipti á und­an­förnum ára­tug­um.

Á meðan að flest önnur þróuð og auðug ríki eru fyrir all­nokkru byrjuð að huga að því að draga hratt úr losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda eru mark­mið Ástr­ala um sam­drátt fram til árs­ins 2030 ein­ungis hálf­drætt­ingur í sam­an­burði við fyr­ir­ætl­anir til dæmis Bret­lands, Banda­ríkj­anna og ríkja ESB. Orð­ræða æðstu ráða­manna í Ástr­alíu um lofts­lags­mál hefur svo á und­an­förnum árum ratað reglu­lega í heims­frétt­irn­ar, helst fyrir að þykja fjar­stæðu­kennd.

Keyra sig á gasi út úr COVID-19

Ástr­alir ætla sér að vera búnir að draga saman losun um 26-28 pró­sent árið 2030 og segj­ast á réttri leið með það, en kynntu engin ný mark­mið í þessum efnum fyrir fund­inn í Glas­gow. Sam­kvæmt grein­ingu á vefnum Climate Act­ion Tracker, sem rýnir í mark­mið og stefnur ríkja í lofts­lags­mál­um, er Ástr­alía á veg­ferð sem er á engan hátt sam­ræm­an­leg mark­miðum Par­ís­ar­sam­komu­lags­ins frá 2015.

Auglýsing

Í umfjöllun á vef Climate Act­ion Tracker er sér­stak­lega hnýtt í sókn­ar­á­ætlun Ástr­ala út úr far­aldri COVID-19, sem snýst fyrst og fremst um að vinna meira jarð­gas til heima­brúks og útflutn­ings. „Ga­s-knúin end­ur­reisn,“ var yfir­skrift frétta­til­kynn­ingar stjórn­valda um þetta efni frá því í fyrra.

Þyrnum stráð saga í lofts­lags­málum

Í frétta­skýr­ingu á vef ástr­alska mið­ils­ins ABC er saga Ástr­alíu í lofts­lags­málum und­an­farna ára­tugi rakin og rýnt í ástæður þess að sendi­nefnd Ástr­ala verði lík­lega litin horn­auga af ýmsum á ráð­stefn­unni sem nú stendur yfir í Glas­gow. Þar segir að slæmt orð­spor Ástr­alíu í þessum mála­flokki hafi tekið að mynd­ast þegar árið 1997, er leið­togar heims hitt­ust og sömdu um Kýótó-­bók­un­ina.

Á meðan að flest þróuð ríki hétu því að fara að huga að auknum sam­drætti í losun sperrt­ist Ástr­alía á móti og sagði að sitt fram­lag til mál­anna yrði að auka losun sína um ein 8 pró­sent. Ástr­alía stað­festi svo reyndar ekki Kýótó-­bók­un­ina fyrr en árið 2007, er valda­skipti urðu og Kevin Rudd leið­togi Verka­manna­flokks­ins varð for­sæt­is­ráð­herra.

Næsti for­sæt­is­ráð­herra var svo Julia Gill­ard, einnig fyrir Verka­manna­flokk­inn, og í hennar stjórn­ar­tíð var sett á lagg­irnar við­skipta­kerfi með los­un­ar­heim­ild­ir, sam­bæri­legt ETS-­kerf­inu í Evr­ópu, sem skap­aði hvata til þess að draga úr los­un. Ástr­alía virt­ist á lofts­lagsvænni leið.

Það kerfi var hins vegar bútað í sundur nán­ast um leið og Tony Abbott leið­togi Frjáls­lynda flokks­ins varð for­sæt­is­ráð­herra árið 2013. Það þarf ef til vill ekki að koma á óvart, því þetta er sami Tony Abbott og sagði í ræðu árið 2017, eftir að hann hafði látið af emb­ætti for­sæt­is­ráð­herra, að aðgerðir til þess að draga úr lofts­lags­breyt­ingum væru svip­aðar því er frum­stætt fólk „drap geitur til að frið­þægja eld­fjalla­guð­ina.“

Stærsta eft­ir­sjá Turn­bull að draga ekki úr losun

Í kjöl­far for­sæt­is­ráð­herra­tíðar Abbott tók Malcolm Turn­bull við völd­um, en hann var einnig leið­togi Frjáls­lynda flokks­ins. Hvað lofts­lags­málin varðar var hann þó á allt annarri línu en Abbott og lýsti því í við­tali í fyrra að það sem hann sæi mest eftir úr emb­ætt­is­tíð sinni hefði verið að koma ekki í gegn lög­gjöf sem drægi mark­vert úr losun Ástr­a­la.

Malcolm Turnbull fyrrverandi forsætisráðherra Ástralíu. Mynd: EPA

Í við­tal­inu lýsti Turn­bull því einnig að hann hefði tví­vegis misst for­manns­stól­inn í Frjáls­lynda flokknum vegna afstöðu sinnar til lofts­lags­mála og fyrir að leggja fram stefnu­mál sem fóru illa í hægri væng flokks­ins. Þetta gerð­ist fyrst árið 2009 til er hann missti for­manns­stól­inn til áður­nefnds Abbotts og svo árið 2018 til núver­andi leið­toga flokks­ins og for­sæt­is­ráð­herra Ástr­alíu – Scott Morri­son.

„Frjáls­lynda flokknum hefur verið haldið í gísl­ingu af eitr­uðu banda­lagi innan flokks­ins sem trúir ekki á lofts­lags­breyt­ing­ar, með stuðn­ingi vina þeirra á fjöl­miðl­un­um,“ er haft eftir Turn­bull í þessu sama við­tali, en hvað fjöl­miðl­ana varð­aði sagð­ist hann sér­stak­lega eiga við fjöl­miðla­veldi auð­kýf­ings­ins Roberts Mur­doch í þessu sam­hengi.

Scott Morri­son, nýjasti full­trúi þessa banda­lags sem Turn­bull kallar eitr­að, hefur svo sann­ar­lega látið ekki valdið von­brigðum hjá þeim stuðn­ings­mönnum flokks­ins sem eru á þeirri línu að það sé ekki þess virði að grípa til aðgerða í lofts­lags­mál­um.

Hann er nefni­lega harður tals­maður þess að gera mest lítið í lofts­lags­málum og ver kola­iðn­að­inn í land­inu með kjafti og klóm á hinu póli­tíska sviði. Það vakti til dæmis mikla athygli árið 2017 er Morri­son kom til þing­fundar með kola­mola í hönd­unum. „Þetta eru kol, ekki vera hrædd,“ voru skila­boð Morri­son til stjórn­ar­and­stöð­unn­ar, sem hann sagði haldna kola­fó­b­íu.

Forsætisráðherrann Scott Morrison, stundum kallaður ScoMo, hér túlkaður á veggmynd í Melbourne. Mynd: EPA

Rúm­lega helm­ingur alls raf­magns í Ástr­alíu er fram­leiddur með kolum og um 20 pró­sent til við­bótar með jarð­gasi. Ráð­andi öfl í land­inu eru ekki að gera mikið til að breyta þessu og lítil áhersla er sömu­leiðis á orku­skipti í sam­göng­um.

Raf­bílar sem eyði­leggja helg­ina

Það þarf ekki endi­lega að koma á óvart, enda hefur for­sæt­is­ráð­herr­ann Morri­son ekki virst hafa mikla trú á að raf­bílar séu í þann mund að verða væn­legur kostur fyrir ástr­alskan almenn­ing.

Árið 2019 sak­aði hann stjórn­ar­and­stöð­una um að vilja „eyði­leggja helg­ar­frí­in“ hjá alþýðu manna í Ástr­al­íu, þegar Verka­manna­flokk­ur­inn hafði lagt til að hvatar yrðu skap­aðir til að raf­bílar yrðu 50 pró­sent af öllum nýjum bílum í Ástr­alíu árið 2030.

Morri­son sagði að raf­bíl­arnir sem stjórn­ar­and­staðan vildi „troða ofan í kok­ið“ á lands­mönnum yrðu bæði dýrir og þeir sem væru það ekki yrðu ófærir um að draga hús­bíla og báta og hent­uðu ekki til að „koma þér út á upp­á­hald­stjald­stað­inn með fjöl­skyld­unni þinn­i.“

„Ástr­alska leið­in“ að veðja á að vís­indin reddi þessu

Í ræðu sinni á COP26 í upp­hafi mán­aðar lagði Morri­son mikla áherslu á að tækni­lausnir myndu í fyll­ingu tím­ans leysa lofts­lags­vand­ann – og að það væri „ástr­alska leið­in“ að veðja á að vís­inda­fólk, frum­kvöðlar og fjár­festar myndu feta veg­inn í átt að kolefn­is­lausu hag­kerfi.

Þessu – og ýmsu öðru í ræðu Morri­son – var harð­lega and­mælt af lofts­lags­ráði Ástr­al­íu, Climate Council. Vert er að taka fram að lofts­lags­ráðið er sjálf­stætt starf­andi og fjár­magnað með fram­lögum almenn­ings – en það var stofnað í kjöl­far þess að rík­is­stjórn Abbott lagði hið opin­bera en sjálf­stæða lofts­lags­ráð lands­ins, Australian Climate Commission, niður árið 2013.

„Ástr­alska leiðin er ekki að veðja, kross­leggja fingur og gera ekk­ert,“ segir í umfjöllun lofts­lags­ráðs­ins um ræðu Morri­son á ráð­stefn­unni.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Fjármálaráðuneytið segist ekki hafa yfirlit yfir fjársópseignirnar sem seldar voru leynilega
Fjármála- og efnahagsráðuneytið segist ekki hafa komið að ákvörðunum um ráðstöfun eigna sem féllu íslenska ríkinu í skaut vegna stöðugleikasamninga við kröfuhafa föllnu bankanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Frá brautarpalli við aðallestarstöðina í þýsku borginni Speyer. Ef til vill hafa einhverjir þessara farþega nýtt sér níu evru miðann.
Aðgangur að almenningssamgöngum í heilan mánuð fyrir níu evrur
Níu evru miðinn gildir í allar svæðisbundnar samgöngur í Þýskalandi til loka ágústmánaðar. Þetta samgönguátak er hluti af aðgerðapakka stjórnvalda vegna vaxandi verðbólgu og hækkandi orkuverðs en er einnig ætlað að stuðla að umhverfisvænni ferðavenjum.
Kjarninn 26. júní 2022
Steingrímur J. Sigfússon hætti á þingi í fyrrahaust. Síðan þá hefur hann verið skipaður til að leiða tvo hópa á vegum ríkisstjórnarinnar.
Steingrímur J., Óli Björn og Eygló skipuð í stýrihóp til að endurskoða örorkukerfið
Fyrrverandi formaður Vinstri grænna, þingmaður Sjálfstæðisflokks, fyrrverandi félagsmálaráðherra og aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar mynda stýrihóp sem á að endurskoða örorkulífeyriskerfið. Hópurinn á að skila af sér eftir tvö ár. Ingu Sæland er óglatt.
Kjarninn 26. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Veðurfræðingar án framtíðar!
Kjarninn 26. júní 2022
Heildartekjur fjarskiptafyrirtækja jukust um 6,1 milljarð í fyrra og voru 72,4 milljarðar
Farsímaáskriftum fjölgaði aftur í fyrra eftir að hafa fækkað í fyrsta sinn frá 1994 á árinu 2020. Tekjur fjarskiptafyrirtækjanna af sölu á farsímaþjónustu jukust gríðarlega samhliða þessari þróun.
Kjarninn 26. júní 2022
Anna Marsibil Clausen, ritstjóri hlaðvarpa hjá RÚV.
„Rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár“
Svokölluð fylgivörp, hlaðvörp um sjónvarpsefni, eru rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár að mati ritstjóra hlaðvarpa hjá RÚV.
Kjarninn 26. júní 2022
Harmsaga fílsins Happy
Hún er ekki persóna sem á rétt á frelsi segja dómstólar þrátt fyrir að henni hafi verið rænt frá fjölskyldu sinni, hún fönguð, bundin og barin. Misst einu vini sína í prísundinni og aldrei eignast afkvæmi.
Kjarninn 26. júní 2022
Fólk lagði blóm og kerti á götu í Stokkhólmi til minningar um sænska rapparann Einar sem var skotinn til bana í október í fyrra.
Sænskir ráðherrar í læri hjá Dönum
Á meðan morðum sem framin eru með skotvopnum fækkar í mörgum Evrópulöndum fjölgar þeim í Svíþjóð. Í Danmörku fækkar slíkum morðum og nú vilja Svíar læra af Dönum hvernig hægt sé að draga úr glæpum af þessu tagi.
Kjarninn 26. júní 2022
Meira eftir höfundinnArnar Þór Ingólfsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar