Hetjan sem bjargaði Rúanda er minni hetja en þú hélst

h_50341106-1.jpg
Auglýsing

„Aldrei aft­ur“ voru skila­boðin frá heims­byggð­inni eftir þjóð­ar­morðin í Rúanda árið 1994 þar sem er talið að um 800.000 manns hafi fallið á ein­ungis 100 dög­um. Í Kíga­lí, höf­uð­borg Rúanda, má finna safn og minn­is­varða um þessa atburði, sem lýsir því hvernig Hút­úar myrtu Tútsa á öllum aldri í þeim til­gangi að útrýma þeim öll­um. Safnið lætur engan ósnort­inn og skilur við lífs­glaða ferða­langa nið­ur­brotna og með tárin í aug­un­um. Hryll­ing­ur­inn sem blasir þar við er ógn­væn­legur - þar er her­bergi til­einkað börnum með myndum af þeim og lýs­ingum á því hvernig þau voru myrt.

Paul Kagame kom sá og sigr­aði. Og frið­aði



Á meðan alheims­sam­fé­lagið svaf algjör­lega á verð­inum náði her Tútsa í útlegð (RPF) undir for­ystu Paul Kaga­me, núver­andi for­seta Rúanda, að hrekja burt helstu ger­end­urna (Intera­hamwe) í þjóð­ar­morð­unum og ná völd­um. Síðan þá hefur Rúanda verið frið­sælt land. Ferða­menn sækja til lands­ins og þykir Kígalí vera meðal örugg­ustu borga í aust­an­verðri Afr­íku. Einnig hefur landið náð tals­verðum árangri efna­hags­lega og er í 3. sæti í Afr­íku sunnan Sahara á "Doing Business" lista Alþjóða­bank­ans. Þá hefur lands­fram­leiðsla á mann tvö­faldast, ung­barna­dauði lækkað úr 124 í 37 á hverjar 1,000 fæð­ingar og skóla­sókn auk­ist.

Við fyrstu sýn virð­ist Paul Kagame vera hetja - mað­ur­inn sem bjarg­aði Rúanda hér um bil frá tor­tím­ingu. Hann hefur á und­an­förnum árum fengið mikið lof  fyrir að hafa haldið frið­inn og rifið hag­kerfið í gang. Rúanda hefur ítrekað verið nefnt það sem kall­ast "donor dar­l­ing" og er Kagame vin­sæll meðal vest­rænna leið­toga. Hann á fræga vini - Bill Clint­on, Ben Affleck, Bono og sér­stak­lega Tony Blair hafa lýst yfir mik­illi aðdáun á Kagame. Einnig virð­ist, á yfir­borð­inu a.m.k., vera loks­ins búið að stöðva þjóð­ern­iserjur í eitt skipti fyrir öll og er strang­lega bannað að skil­greina sig og aðra Hútúa eða Tútsa.

Paul Kagame, forseti Rúanda. Paul Kaga­me, for­seti Rúanda.

Auglýsing

Glansí­mynd Kagame sem sterks og góðs leið­toga er að falla



Þrátt fyrir mikið lof um árangur í efna­hags­málum er Rúanda enn sára­fá­tækt og 82% þjóð­ar­innar lifir á 2 doll­urum eða minna á dag - hlut­fall sem hefur lítið lækkað á síð­ast­liðnum ára­tug. Einnig er landið gríð­ar­lega háð þró­un­ar­að­stoð og hefur hún numið um kringum 20% af þjóð­ar­tekjum síð­ustu tvo ára­tugi, þar til að hún lækk­aði um nærri því helm­ing árið 2012 vegna vís­bend­inga um að Rúanda hafi stutt við M23 skæru­liða­hreyf­ing­una í Aust­ur-­Kongó.

Heilt yfir hefur gríman verið hægt og rólega að falla af Kagame. Við blasa mann­rétt­inda­brot, skoð­ana­kúgun, ein­ræð­istil­burðir, morð á and­stæð­ingum og annað sem gefur til­efni til að hafa áhyggjur af ­þró­un­inni í Rúanda, sem upp­lifði nán­ast sam­fellda valda­bar­áttu og spennu frá sjálf­stæði þar til 1994.

Er opin­bera sagan á bak við þjóð­ar­morðin bjög­uð?



Sig­ur­veg­ar­arnir skrifa sög­una og það sést vel á áður­nefndum þjóð­ar­morða­minn­is­varða í Kíga­lí. Opin­bera sagan er sú að eftir að hútúskir upp­reisn­ar­menn hafi skotið niður flug­vél for­set­ans Habya­rim­ana í apríl 1994 og sett af stað skipu­lögð morð á Túts­um. Þó að fáir neiti því að þjóð­ar­morðin hafi átt sér stað og sann­an­irnar um fjöldamorð á Tútsum séu óyggj­andi, benda ýmsar vís­bend­ingar til þess að það segi ekki alla sög­una.

Í nýrri og gríð­ar­lega umdeildri heim­ild­ar­mynd BBC Rwanda's Untold Story er slíkum kenn­ingum velt upp. Sumar þeirra virð­ast hæpn­ar, eins og að Kagame hafi skipu­lagt að flug­vél for­set­ans væri skotin nið­ur. Þá segir frá vís­bend­ingum um að Kagame og RPF hafi myrt þús­undir sekra og sak­lausra Hútúa þegar þeir náðu völdum í land­inu. Einng er vísað í skýrslu Sam­ein­uðu þjóð­anna frá 2010 og aðrar vís­bend­ingar um að RPF hafi skipu­lega myrt tug­þús­undir hútúskra flótta­manna í Aust­ur-­Kongó á árunum eftir þjóð­ar­morð­in. Ólög­legt er að hafa svo mikið sem efa­semdir um opin­beru sög­una á bak­við þjóð­ar­morðin svo það þarf varla að taka það fram að BBC var bannað í Rúanda um leið og myndin var sýnd.

Vax­andi alræð­istil­burðir



Þó deilt sé um hvað nákvæm­lega gerð­ist og hversu mikil hetja Kagame er, þá er eng­inn vafi á því að Kagame hefur sýnt mikla vald­níðslu og ber hann niður alla mót­spyrnu hvað sem það kost­ar. Einnig virð­ist vera að hann hafi allt að því ein­ræð­is­vald yfir land­inu. Fjöl­margar alþjóð­legar stofn­anir eins og Amnesty International og Human Righs Watch hafa harð­lega gagn­rýnt spillt rétt­ar­kerfi og stjórn­völd fyrir að virða ekki tján­ing­ar­frelsi. Kagame hefur horn í síðu slíkra sam­taka á grund­velli þess að það sé hætta á að ný átök brjót­ist út ef farið sé að þeirra ráð­um. Kagame hikar heldur ekki við að hand­taka stjórn­mála- og blaða­menn sem eru honum ósam­mála. Í kosn­ing­unum 2010 sem Kagame vann með 93% atkvæða voru þrír stjórn­mála­flokkar úti­lok­aðir og tveir leið­togar þeirra settir í fang­elsi.

Í safninu um þjóðarmorðin í Kígalí. Í safn­inu um þjóð­ar­morðin í Kíga­lí. Hryll­ing­ur­inn vekur iðu­lega upp miklar til­finn­ing­ar. 

Margir fyrr­ver­andi sam­starfs­menn Kagame og blaða­menn, sem eiga það sam­eig­in­legt að hafa þurft að flýja land eftir ósætti við Kaga­me, hafa gagn­rýnt hann væg­ast sagt harka­lega í útlegð­inni. Nýlega skrif­aði fyrr­ver­andi aðstoð­ar­maður Kagame harð­orða grein um skort á lýð­ræði, hvernig Kagame hefur mis­tek­ist að koma land­inu á réttan kjöl og að elíta í skjóli hans sé að taka yfir hag­kerf­ið. Þeir sem hafa gagn­rýnt Kagame eiga það oft sam­eig­in­legt að hafa fengið líf­láts­hót­an­ir, orðið fyrir árásum eða myrtir. Einn þeirra, Kayumba Nyamwaza, sem var lengi vel hátt­settur í RPF en lenti svo upp á kant við Kaga­me, hefur kallað eftir upp­reisn gegn hon­um. Á sama tíma hefur Nyamwaza sloppið frá þremur morð­til­raunum. Sam­starfs­maður Nyamwaza, Pat­rick Karegeya, flúði land eftir að hann gagn­rýndi mann­rétt­inda­brot og glæpi stjórn­valda. Hann var myrtur á dul­ar­fullan hátt í Suð­ur­-Afr­íku fyrir ári síðan

Þurfum við að óttast?



Milljón manns­lífa spurn­ingin er hvort að þjóð­ar­morð eða átök milli þjóð­ar­brot­anna tveggja sé eitt­hvað sem gæti end­ur­tekið sig. Í nágranna­land­inu Búrúndi er skipt­ing milli Tútsa og Hútúa svip­uð. Þar má finna í meg­in­dráttum svip­aða sorg­ar­sögu um ætt­bálka­á­tök og eru teikn á lofti um að kosn­ing­arnar á þessu ári verði hugs­an­lega ekki frið­samar. Stuttu fyrir þjóð­ar­morðin árið 1994 var hútúskur for­seti Búrúndí myrt­ur, sem hleypti afar illu blóði í rúandska Hút­úa.

Þó að það sé ekk­ert sem bendi til þess að slíkt end­ur­taki sig núna, þá kennir sagan okkur að alræð­istil­burðir og skoð­ana­kúgun eins og Kagame hefur sýnt gangi oft ekki upp til lengri tíma. Í aðstæðum eins og eru í Rúanda, þar sem stutt er frá hörm­ung­unum árið 1994 og öll and­staða við stjórn­völd er kæfð niður með ofbeldi, er auð­velt að ímynda sér að verið sé að setja af stað tíma­sprengju. Sér­stak­lega ef upp­bygg­ing hag­kerf­is­ins mun ekki ganga sem skyldi og fólk verður enn fast í fátækt með litla mögu­leika. Eft­ir­málum þjóð­ar­morð­anna er heldur ekki alveg lokið, þar sem enn má finna hútúska skæru­liða í Aust­ur-­Kongó, sem tóku þátt í þjóð­ar­morð­un­um. Vissu­lega er póli­tíska staðan svipuð í mörgum öðrum ríkjum en sporin hræða í Rúanda.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sýknað og refsing milduð í Glitnismáli
Löng málsmeðferð leiddi til þess að refsing var skilorðsbundin. Tveir af fimm áfrýjuðu fyrri niðurstöðu til Landsréttar.
Kjarninn 6. desember 2019
Nú sé kominn tími til að bregðast við
Ný skýrsla Umhverfisstofnunar Evrópu er komin út.
Kjarninn 6. desember 2019
Bjarki Þór Grönfeldt
Rauði múrinn gliðnar
Kjarninn 6. desember 2019
Jón Atli Benediktsson
Jón Atli sækist eftir því að vera áfram rektor HÍ
Embætti rektors hefur verið auglýst laust til umsóknar fyrir tímabilið 1. júlí 2020 til 30. júní 2025.
Kjarninn 6. desember 2019
Þorsteinn Víglundsson, þingmaður Viðreisnar er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Jafnréttismiðuð fyrirtæki greiði lægra tryggingagjald
Þingmenn úr þremur flokkum hafa lagt til að fyrirtæki með jafnara kynjahlutfall í stjórnunarstöðum greiði lægra tryggingagjald. Markmiðið er að fjölga konum í stjórnunarstöðum og þar með draga úr óleiðréttum launamun kynjanna.
Kjarninn 6. desember 2019
Hafa aldrei lánað meira til húsnæðiskaupa en í október
Tvö met voru sett í útlánum lífeyrissjóða til sjóðsfélaga sinna í október 2019. Í fyrsta lagi lánuðu þeir 26 prósent meira en þeir höfðu gert í fyrri metmánuði og í öðru lági voru útlánin 45 prósent fleiri en nokkru sinni áður innan mánaðar.
Kjarninn 6. desember 2019
Pexels
Íslendingar kaupa sífellt meira á alþjóðlegum netverslunardögum
Gífurleg aukning hefur orðið í fjölda póstsendinga hjá Póstinum í kjölfar stóru alþjóðlegu netverslunardaganna á síðustu árum. Alls hefur fjöldi innlendra sendinga aukist um 140 prósent frá árinu 2015.
Kjarninn 6. desember 2019
Íbúðalánasjóður getur gjaldfellt lán eða breytt lánskjörum hjá þeim sem ætla að græða
Íbúðalánasjóður hefur gripið til aðgerða gagnvart félögum sem rekin eru með arðsemissjónarmiði en hafa tekið lán hjá sjóðnum sem ætluð eru fyrir óhagnaðardrifin leigufélög.
Kjarninn 6. desember 2019
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None