Hetjan sem bjargaði Rúanda er minni hetja en þú hélst

h_50341106-1.jpg
Auglýsing

„Aldrei aft­ur“ voru skila­boðin frá heims­byggð­inni eftir þjóð­ar­morðin í Rúanda árið 1994 þar sem er talið að um 800.000 manns hafi fallið á ein­ungis 100 dög­um. Í Kíga­lí, höf­uð­borg Rúanda, má finna safn og minn­is­varða um þessa atburði, sem lýsir því hvernig Hút­úar myrtu Tútsa á öllum aldri í þeim til­gangi að útrýma þeim öll­um. Safnið lætur engan ósnort­inn og skilur við lífs­glaða ferða­langa nið­ur­brotna og með tárin í aug­un­um. Hryll­ing­ur­inn sem blasir þar við er ógn­væn­legur - þar er her­bergi til­einkað börnum með myndum af þeim og lýs­ingum á því hvernig þau voru myrt.

Paul Kagame kom sá og sigr­aði. Og frið­aði



Á meðan alheims­sam­fé­lagið svaf algjör­lega á verð­inum náði her Tútsa í útlegð (RPF) undir for­ystu Paul Kaga­me, núver­andi for­seta Rúanda, að hrekja burt helstu ger­end­urna (Intera­hamwe) í þjóð­ar­morð­unum og ná völd­um. Síðan þá hefur Rúanda verið frið­sælt land. Ferða­menn sækja til lands­ins og þykir Kígalí vera meðal örugg­ustu borga í aust­an­verðri Afr­íku. Einnig hefur landið náð tals­verðum árangri efna­hags­lega og er í 3. sæti í Afr­íku sunnan Sahara á "Doing Business" lista Alþjóða­bank­ans. Þá hefur lands­fram­leiðsla á mann tvö­faldast, ung­barna­dauði lækkað úr 124 í 37 á hverjar 1,000 fæð­ingar og skóla­sókn auk­ist.

Við fyrstu sýn virð­ist Paul Kagame vera hetja - mað­ur­inn sem bjarg­aði Rúanda hér um bil frá tor­tím­ingu. Hann hefur á und­an­förnum árum fengið mikið lof  fyrir að hafa haldið frið­inn og rifið hag­kerfið í gang. Rúanda hefur ítrekað verið nefnt það sem kall­ast "donor dar­l­ing" og er Kagame vin­sæll meðal vest­rænna leið­toga. Hann á fræga vini - Bill Clint­on, Ben Affleck, Bono og sér­stak­lega Tony Blair hafa lýst yfir mik­illi aðdáun á Kagame. Einnig virð­ist, á yfir­borð­inu a.m.k., vera loks­ins búið að stöðva þjóð­ern­iserjur í eitt skipti fyrir öll og er strang­lega bannað að skil­greina sig og aðra Hútúa eða Tútsa.

Paul Kagame, forseti Rúanda. Paul Kaga­me, for­seti Rúanda.

Auglýsing

Glansí­mynd Kagame sem sterks og góðs leið­toga er að falla



Þrátt fyrir mikið lof um árangur í efna­hags­málum er Rúanda enn sára­fá­tækt og 82% þjóð­ar­innar lifir á 2 doll­urum eða minna á dag - hlut­fall sem hefur lítið lækkað á síð­ast­liðnum ára­tug. Einnig er landið gríð­ar­lega háð þró­un­ar­að­stoð og hefur hún numið um kringum 20% af þjóð­ar­tekjum síð­ustu tvo ára­tugi, þar til að hún lækk­aði um nærri því helm­ing árið 2012 vegna vís­bend­inga um að Rúanda hafi stutt við M23 skæru­liða­hreyf­ing­una í Aust­ur-­Kongó.

Heilt yfir hefur gríman verið hægt og rólega að falla af Kagame. Við blasa mann­rétt­inda­brot, skoð­ana­kúgun, ein­ræð­istil­burðir, morð á and­stæð­ingum og annað sem gefur til­efni til að hafa áhyggjur af ­þró­un­inni í Rúanda, sem upp­lifði nán­ast sam­fellda valda­bar­áttu og spennu frá sjálf­stæði þar til 1994.

Er opin­bera sagan á bak við þjóð­ar­morðin bjög­uð?



Sig­ur­veg­ar­arnir skrifa sög­una og það sést vel á áður­nefndum þjóð­ar­morða­minn­is­varða í Kíga­lí. Opin­bera sagan er sú að eftir að hútúskir upp­reisn­ar­menn hafi skotið niður flug­vél for­set­ans Habya­rim­ana í apríl 1994 og sett af stað skipu­lögð morð á Túts­um. Þó að fáir neiti því að þjóð­ar­morðin hafi átt sér stað og sann­an­irnar um fjöldamorð á Tútsum séu óyggj­andi, benda ýmsar vís­bend­ingar til þess að það segi ekki alla sög­una.

Í nýrri og gríð­ar­lega umdeildri heim­ild­ar­mynd BBC Rwanda's Untold Story er slíkum kenn­ingum velt upp. Sumar þeirra virð­ast hæpn­ar, eins og að Kagame hafi skipu­lagt að flug­vél for­set­ans væri skotin nið­ur. Þá segir frá vís­bend­ingum um að Kagame og RPF hafi myrt þús­undir sekra og sak­lausra Hútúa þegar þeir náðu völdum í land­inu. Einng er vísað í skýrslu Sam­ein­uðu þjóð­anna frá 2010 og aðrar vís­bend­ingar um að RPF hafi skipu­lega myrt tug­þús­undir hútúskra flótta­manna í Aust­ur-­Kongó á árunum eftir þjóð­ar­morð­in. Ólög­legt er að hafa svo mikið sem efa­semdir um opin­beru sög­una á bak­við þjóð­ar­morðin svo það þarf varla að taka það fram að BBC var bannað í Rúanda um leið og myndin var sýnd.

Vax­andi alræð­istil­burðir



Þó deilt sé um hvað nákvæm­lega gerð­ist og hversu mikil hetja Kagame er, þá er eng­inn vafi á því að Kagame hefur sýnt mikla vald­níðslu og ber hann niður alla mót­spyrnu hvað sem það kost­ar. Einnig virð­ist vera að hann hafi allt að því ein­ræð­is­vald yfir land­inu. Fjöl­margar alþjóð­legar stofn­anir eins og Amnesty International og Human Righs Watch hafa harð­lega gagn­rýnt spillt rétt­ar­kerfi og stjórn­völd fyrir að virða ekki tján­ing­ar­frelsi. Kagame hefur horn í síðu slíkra sam­taka á grund­velli þess að það sé hætta á að ný átök brjót­ist út ef farið sé að þeirra ráð­um. Kagame hikar heldur ekki við að hand­taka stjórn­mála- og blaða­menn sem eru honum ósam­mála. Í kosn­ing­unum 2010 sem Kagame vann með 93% atkvæða voru þrír stjórn­mála­flokkar úti­lok­aðir og tveir leið­togar þeirra settir í fang­elsi.

Í safninu um þjóðarmorðin í Kígalí. Í safn­inu um þjóð­ar­morðin í Kíga­lí. Hryll­ing­ur­inn vekur iðu­lega upp miklar til­finn­ing­ar. 

Margir fyrr­ver­andi sam­starfs­menn Kagame og blaða­menn, sem eiga það sam­eig­in­legt að hafa þurft að flýja land eftir ósætti við Kaga­me, hafa gagn­rýnt hann væg­ast sagt harka­lega í útlegð­inni. Nýlega skrif­aði fyrr­ver­andi aðstoð­ar­maður Kagame harð­orða grein um skort á lýð­ræði, hvernig Kagame hefur mis­tek­ist að koma land­inu á réttan kjöl og að elíta í skjóli hans sé að taka yfir hag­kerf­ið. Þeir sem hafa gagn­rýnt Kagame eiga það oft sam­eig­in­legt að hafa fengið líf­láts­hót­an­ir, orðið fyrir árásum eða myrtir. Einn þeirra, Kayumba Nyamwaza, sem var lengi vel hátt­settur í RPF en lenti svo upp á kant við Kaga­me, hefur kallað eftir upp­reisn gegn hon­um. Á sama tíma hefur Nyamwaza sloppið frá þremur morð­til­raunum. Sam­starfs­maður Nyamwaza, Pat­rick Karegeya, flúði land eftir að hann gagn­rýndi mann­rétt­inda­brot og glæpi stjórn­valda. Hann var myrtur á dul­ar­fullan hátt í Suð­ur­-Afr­íku fyrir ári síðan

Þurfum við að óttast?



Milljón manns­lífa spurn­ingin er hvort að þjóð­ar­morð eða átök milli þjóð­ar­brot­anna tveggja sé eitt­hvað sem gæti end­ur­tekið sig. Í nágranna­land­inu Búrúndi er skipt­ing milli Tútsa og Hútúa svip­uð. Þar má finna í meg­in­dráttum svip­aða sorg­ar­sögu um ætt­bálka­á­tök og eru teikn á lofti um að kosn­ing­arnar á þessu ári verði hugs­an­lega ekki frið­samar. Stuttu fyrir þjóð­ar­morðin árið 1994 var hútúskur for­seti Búrúndí myrt­ur, sem hleypti afar illu blóði í rúandska Hút­úa.

Þó að það sé ekk­ert sem bendi til þess að slíkt end­ur­taki sig núna, þá kennir sagan okkur að alræð­istil­burðir og skoð­ana­kúgun eins og Kagame hefur sýnt gangi oft ekki upp til lengri tíma. Í aðstæðum eins og eru í Rúanda, þar sem stutt er frá hörm­ung­unum árið 1994 og öll and­staða við stjórn­völd er kæfð niður með ofbeldi, er auð­velt að ímynda sér að verið sé að setja af stað tíma­sprengju. Sér­stak­lega ef upp­bygg­ing hag­kerf­is­ins mun ekki ganga sem skyldi og fólk verður enn fast í fátækt með litla mögu­leika. Eft­ir­málum þjóð­ar­morð­anna er heldur ekki alveg lokið, þar sem enn má finna hútúska skæru­liða í Aust­ur-­Kongó, sem tóku þátt í þjóð­ar­morð­un­um. Vissu­lega er póli­tíska staðan svipuð í mörgum öðrum ríkjum en sporin hræða í Rúanda.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Orri Páll Jóhannesson er nýr þingflokksformaður Vinstri grænna.
Orri Páll þingflokksformaður Vinstri grænna
Orri Páll Jóhannsson var í dag valinn þingflokksformaður Vinstri grænna. Bjarni Jónsson verður ritari þingflokksins.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
„Umhverfismálin eiga að vera alls staðar“
Katrín Jakobsdóttir segist horfa á boðaða stækkun Vatnajökulsþjóðgarðar sem áfanga í átt að þjóðgarði á borð við hálendisþjóðgarðinn, sem bakkað er með í nýja stjórnarsáttmálanum. Kjarninn ræddi umhverfismál við Katrínu í gær.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Bólusetningarvottorð gildi aðeins í níu mánuði
Stjórn Evrópusambandsins hefur lagt til að bólusetningarvottorð gildi í níu mánuði í stað tólf. Örvunarskammtur framlengi svo gildistímann.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Íslenska heilbrigðiskerfið: Áskoranir og framtíðin
Kjarninn 29. nóvember 2021
Guðlaugur Þór Þórðarson er nýr ráðherra umhverfis-, loftslags- og orkumála. Landvernd segir að það verði erfitt að gæta hagsmuna náttúrunnar og fara með orkumálin á sama tíma.
Landvernd segir „stríðsyfirlýsingu“ að finna í stjórnarsáttmálanum
Stjórn Landverndar gagnrýnir áform ríkisstjórnarinnar um breytta rammaáætlun, sérstök vindorkulög og flutning orkumála inn í umhverfisráðuneytið, í yfirlýsingu í dag.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Róbert Marshall upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar.
Innsláttarvilla í Stjórnartíðindum hafði engin lögformleg áhrif
Guðlaugur Þór Þórðarson verður ekki ráðherra lista og menningarmála auk þess að fara með umhverfismál í nýrri ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Innsláttarvilla á vef Stjórnartíðinda gaf ranglega til kynna að svo yrði, en hún hafði engin lögformleg áhrif.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Á meðal þeirra geira sem þurfa á mörgum starfsmönnum að halda er byggingageirinn.
18 þúsund störf töpuðust í faraldrinum en 16.700 ný hafa orðið til
Seðlabankinn segir óvíst að hve miklu leyti ráðningarsamböndum sem byggjast á ráðningarstyrkjum verði viðhaldið, en þeir renna flestir út nú undir lok árs. Kannanir bendi þó til þess að störfum muni halda áfram að fjölga.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Lilja D. Alfreðsdóttir.
Fjölmiðlar undir atvinnuvegaráðuneyti og þjóðarleikvangar færast til
Miklar tilfærslur eru á málaflokkum milli ráðuneyta í nýrri ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Samkvæmt forsetaúrskurði heyrir fjölmiðlar undir atvinnuvegaráðuneytið og nýtt ráðuneyti fer með málefni þjóðarleikvanga.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None