Mynd: Úr einkasafni

„Rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár“

Það heyrir til undantekninga nú til dags ef út kemur sjónvarpsþáttaröð án þess að henni fylgi hlaðvarp. Þetta á jafnt við erlendis sem hérlendis. Kjarninn settist niður með ritstjóra hlaðvarpa RÚV sem segir svokölluð fylgivörp rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár.

Ófærð, Game of Thro­nes, Ver­búð­in, The Bachelor, Stranger Things eða Vitj­an­ir. Óháð titli eða upp­runa­landi sjón­varps­þátt­ar­ins má fast­lega gera ráð fyrir einu: Það er til hlað­varp um þátta­röð­ina, svo­kallað fylgi­varp (e. Companion podcast), eins og Anna Marsi­bil Clausen, rit­stjóri hlað­varpa á RÚV, hefur þýtt listi­lega.

En hvað er fylgi­varp og af hverju nýtur það vin­sælda?

„Ég held að þetta sé rök­rétt fram­hald af kaffi­stofu­um­ræð­unni á tímum ólínu­legrar dag­skrár,“ segir Anna Marsi­bil í sam­tali við Kjarn­ann.

Það virð­ist ekki skipta máli hvort um klass­íska sjón­varps­þátta­röð, líkt og Sein­feld eða The Sopranos, er að ræða eða þátt­araðir sem eru enn í fram­leiðslu, líkt og The Crown og Stranger Things, þeim fylgir fylgi­varp. Þró­unin hefur einnig náð til Íslands þar sem RÚV hefur farið mik­inn í fylgi­varpa­gerð um þætti sem það kemur að fram­leiðslu. Fylgi­vörp um eldri íslenska klass­íska þætti, á borð við Fóst­bræður eða Vakta­ser­í­urn­ar, hafa þó ekki verið gerð­ir, svo Kjarn­inn viti til.

Anna Marsi­bil segir fylgi­vörpin eðli­lega þróun á afþr­ey­ingu á tímum ólínu­legrar dags­r­kár. „Hlað­vörp bæta svo miklu við fyrir fólk sem er að njóta þess að horfa á sjón­varpið og vill síðan tala um þætt­ina sem það fílar í botn við vini sína en það eru kannski ekk­ert allir að horfa á sama þátt­inn á sama tíma. Við sjáum það til dæmis með hlað­vörpum eins og því sem fjallar um Gilmore Girls frá upp­hafi, ekki bara nýju ser­í­una. Það var risa fylgi­varp.“

Ein leið til að fjölga eða halda í áskrif­endur streym­isveita

Banda­rískur fylgi­varpa­mark­aður virð­ist ná jafnt til nýrra sem eldri þáttar­aða og nefnir Anna Marsi­bil The Sopranos og The Wire sem dæmi. „Þetta eru þátt­araðir sem eru löngu hættar í sýn­ingu, löngu bún­ar, en fólk er ennþá að horfa og getur þá ennþá notið þess að hlusta á hlað­varp með­fram því og þannig fengið útrás fyrir kaffi­stofu­spjall­ið. Því að þó að maður sé ekki að tala við fólkið í hlað­varp­inu líður manni stundum eins og fólkið í hlað­varp­inu séu vinir manns að tala við mann.“

Sjón­varps­fram­leið­endur á borð við HBO hafa ráð­ist í fram­leiðslu af þessu tagi og það fer ekk­ert á milli mála hvert end­an­legt mark­mið er: Að fá hlust­endur til að kaupa, eða að við­halda, áskrift að streym­isveitu HBO. Og það virð­ist virka.

Fylgivarp, hlaðvarp um sjónvarpsþætti, er að ná mikilli útbreiðslu, allt frá Seinfeld til Walking Dead.
Skjáskot: Discover pods

Fylgi­vörpin hafa náð mik­illi útbreiðslu, óháð því hvort þau koma frá sjón­varps­fram­leið­end­unum sjálfum eða áhuga­fólki. Þar spilar inn í hversu ein­falt það er í raun og veru að gera hlað­varp.

„Hlað­vörp eru orðin eins og inter­net­ið. Ef þér getur dottið það í hug þá getur þú googlað það og það er til. Hlað­vörp eru eig­in­lega orðin þannig líka. Ef þú átt áhuga­mál, sama hversu jað­ar­kennt áhuga­málið er, þá er til hlað­varp um það. Þannig sjón­varps­þættir eru mjög eðli­legir hlutir til að fjalla um í hlað­varpi, af því að mörg hlað­vörp eru í þessu formatti, það er vinir að spjalla. En hvað eiga þessir vinir að vera að spjall um? Það er mis­mun­andi eftir hlað­vörp­um.“

Fylgi­vörpin eiga að dýpka upp­lifun­ina

Anna Marsi­bil er fyrsti rit­stjóri hlað­varpa hjá RÚV, en fleiri fjöl­miðlar og streym­isveitur hafa tekið upp þennan starfs­tit­il, til að mynda Spotify og The Atl­ant­ic. Stefna RÚV í fylgi­varpa­gerð felst í leiðum til að bæta upp­lifun almenn­ings af sjón­varps­þátt­unum sem RÚV fram­leið­ir.

„Hlað­varps­þætt­irnir hjá RÚV eru hugs­aðir sem við­bót sem dýpka upp­lifun­ina, þeir koma kannski ekki í stað­inn fyrir en bæta við þessa kaffi­stofu­upp­lifun,“ segir Anna Marsi­bil.

Fylgi­vörpin eru frekar ný fyr­ir­bæri en Anna Marsi­bil segir til­valið að bera þau saman við fót­bolta­hlað­vörp, sem eru meðal vin­sæl­ustu hlað­varpa hér á landi, til að átta sig betur á umfang­inu.

„Nú hlusta ég ekki á fót­bolta­hlað­vörp þar sem ég hef tak­mark­aðan áhuga á fót­bolta. Ég hef kynnt mér þau eitt­hvað en hlusta ekki á það að stað­aldri. En góður maður sem horfir mikið á fót­bolta og hlustar á fót­bolta­hlað­vörp útskýrði þetta fyrir mér. Þegar maður hefur áhuga á fót­bolta getur maður horft á fót­bolta­leik sem er 90 mín­útur og svo hlustað á fjóra sex­tíu mín­útna þætti um þennan sama leik, af því að maður hefur bara það mik­inn áhuga á því. Svo getur maður kannski líka talað um það í vinn­unni. Fót­bolti er ástríðu­efni fyrir marga, en hvort til­teknir sjón­varps­þættir séu ástríðu­efni fyrir jafn marga og fót­bolti er hér á land­i?“ segir Anna Marsi­bil spyrj­andi og bætir svo við: „En maður fær hluti á heil­ann, maður fær sjón­varps­þætti á heil­ann, alveg eins og ákveð­inn hópur sam­fé­lags­ins er með fót­bolta á heil­an­um.“

RÚV hefur verið með ýmis­legt á heil­an­um, sem er einmitt sam­nefn­ari fylgi­varpa stofn­un­ar­inn­ar. Fyrst var það Ófærð og síðan Ver­búð­in, sem naut mjög mik­illa vin­sælda. Með Söngvakeppn­ina á heil­anum fjall­aði um Söngvakeppni sjón­varps­ins þar sem fram­lag Íslands í Eurovision þetta árið var valið og um pásk­ana hófu Með Vitj­anir á heil­anum göngu sína.

„Ólík dag­skrár­efni kalla á ólíka nálg­un. Það er áhuga­vert hvernig þær voru unnar ólíkt. Þetta er fólk að tala um upp­á­halds þætt­ina sína en það er ekki endi­lega konseptið sem við vorum að vinna með,“ segir Anna Marsi­bil.

Það hafi vissu­lega verið gert í Ófærð, þar sem auð­velt var að velta því fyrir sér eftir hvern þátt hver væri morð­ing­inn. En með næstu þátta­röð á eft­ir, Ver­búð­ina, varð nálg­unin önn­ur. „Við vildum dýpka umfjöll­un­ina, skipta henni í tvennt og ann­ars vegar taka fyrir sögu­lega þátt­inn og reyna að dýpka skiln­ing­inn á ein­hverju sögu­legu sem var að ger­ast í þætt­in­um, en hins vegar tala við fólkið á bak­við tjöldin í þætt­in­um.“

Með Verbúðina á heilanum er gott dæmi um fylgivarp. Mynd: RÚV

Hlust­unin á fylgi­vörp­unum hefur verið góð og hefur fylgj­endum RÚV á hlað­varð­sveitum farið fjölg­andi.

„Ver­búð­in, sér­stak­lega, gekk ofboðs­lega vel, sem er kannski ekki að undra, þetta var vin­sælasta sjón­varps­efnið á Íslandi, það er eðli­legt að hlað­varpið hald­ist í hendur við það. Á sama tíma hefur Ófærð oft verið tals­vert vin­sælli en hlað­varpið gekk mjög vel og það voru sumir sem höfðu orð á því að þætt­irnir væru skemmti­legri þegar maður hlust­aði líka á hlað­varp­ið, það gerði mjög mikið fyrir þætt­ina,“ segir Anna Marsi­bil.

RÚV var þó ekki að finna upp hjólið í fylgi­varpa­gerð, síður en svo.

Fleiri fram­leið­endur hafa gert hlað­vörp um sjón­varps­þætti, sem dæmi má nefna hlað­varps­þætti um Svörtu sanda sem birtir voru á Vísi.

„Það var áhuga­vert að vera með tvær stórar íslenskar ser­íur í gangi á sama tíma og báðar hlað­varpss­er­í­urn­ar, þar sem farnar voru ólíka leið­ir, virk­aði bæði. Það voru nógu margir að horfa á báðar ser­íur og nógu margir sem höfðu áhuga á að hlusta til þess að þessi hlað­vörp voru á topp tíu list­anum hjá Spotify þessar vikur sem þætt­irnir voru í sýn­ing­u,“ segir Anna Marsi­bil.

Raun­veru­leika­sjón­varp er líka vin­sælt við­fangs­efni fylgi­varpa og hér á landi má finna fleira en eitt fylgi­varp um The Bachelor og The Bachelor­ette. Sím­inn stökk á þann vagn og fram­leiðir nú sína eigin umræðu­þætti með­fram hverri þátta­röð af pip­ar­svein­inum eða pip­ar­meyj­unni.

Íslandsferð piparsveinsins Claytons voru gerð góð skil í fylgivörpum, hérlendis sem erlendis, eðlilega.
Skjáskot: Reddit

„Ég vil ekki kynja þetta of mikið en við getum alveg verið raun­hæf með það að það eru fleiri karl­menn sem hlusta á fót­bolta­hlað­vörp og fleiri konur sem hlusta á Bachelor-hlað­vörp. Ég held að fyrir þennan áhorf­enda­hóp Bachelor-þátt­anna þá eru mjög margar þeirra til í að hlusta á tvö, þrjú hlað­vörp. Ekki allar kannski,“ segir Anna Marsi­bil.

Hlað­vörp að vissu leyti eins og bloggin

Spreng­ing á hlað­varps­mark­aði hefur einnig með það að gera hversu auð­velt það er í raun og veru að ráð­ast í hlað­varpa­gerð. „Auð­vitað eru hlað­vörp að ein­hverju leyti líka eins og blogg­in. Það getur hver sem er verið með hlað­varp um hvað sem er. Og það er rosa gaman að vera með hlað­varp alveg eins og það var gaman að blogga um öll sín hugð­ar­efni en þegar uppi er staðið nennir maður þessu ekki nema að ein­hver sé að hlusta, nema ein­hver sé að lesa blogg­ið. Það er byrjað að ger­ast, held ég, að smám saman er fólk að droppa út úr hlað­varps­gerð þegar það upp­götvar að þetta er kannski meiri vinna en það hélt, að það er kannski erf­ið­ara að koma sér á fram­færi og það eru kannski færri að hlusta en þú hél­st,“ segir Anna Marsi­bil.

Fylgi­vörp­in, að hennar mati, eru þó lík­lega komin til að vera. „Ég veit að við á RÚV myndum fagna því ef ein­hver annar væri að gera hlað­varp um efnið okk­ar. Og á sama tíma þá hlað­varp sem er fram­leitt af óháðum aðila og getur verið tals­vert frjáls­legra, á fleiri en einn hátt, sem getur verið rosa skemmti­leg­t.“

Frá kaffi­stofu­spjalli, til fylgi­varps og umræðu­hópa

Þró­unin heldur einnig áfram, til að mynda á sam­fé­lags­miðlum þar sem spretta upp hópar um fylgi­vörp­in. „Mikið af þessum hlað­vörpum búa til Face­book-hópa og svo kannski er verið að ræða á kaffi­stof­unni það sem var sagt í Face­book-hópnum um það sem gerð­ist í hlað­varp­inu um það sem gerð­ist í sjón­varps­þætt­in­um. Hlað­vörp eru annað lag í umræð­una. Og það er bara gam­an.“

En munu fylgi­vörp fylgja öllum nýjum sjón­vars­þátta­röðum hér eft­ir?

„Nei, ég held ekki. Svona ser­íur eins og við viljum vinna þær eru vinna, og eru auð­vitað vinna í öllum til­vik­um. En til þess að við getum haldið uppi gæða­stuðli sem við viljum halda uppi þá þurfum við aðeins að velja og hafna. Núna erum við í fasa þar sem við reynum að vera með fylgi­varp með sem flestum stóru sjón­varps­við­burð­unum okk­ar. En svo erum við líka að læra eftir því sem fram vindur og það á eftir að koma í ljós.“

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnErla María Markúsdóttir
Meira úr sama flokkiViðtal