Framsókn hirti kjósendur í stórum stíl frá hinum stjórnarflokkunum og Miðflokki

Fylgisaukning Framsóknar í síðustu kosningum var tekin frá samstarfsflokkunum í ríkisstjórn og klofningsflokki. Átta hverjum tíu kjósendum Sjálfstæðisflokks voru úr kjarnafylginu. Framboð Sósíalista hafði neikvæð áhrif á fylgi Vinstri græna og Pírata.

Af kosningavöku Framsóknarflokksins í fyrrahaust.
Af kosningavöku Framsóknarflokksins í fyrrahaust.
Auglýsing

Næstum helm­ing­ur, þeirra sem kusu Fram­sókn­ar­flokk­inn í síð­ustu þing­kosn­ing­um, eða 47 pró­sent, kusu Mið­flokk­inn, sem er leiddur af fyrr­ver­andi for­manni Fram­sókn­ar, Sjálf­stæð­is­flokk­inn eða Vinstri græna fjórum árum áður. Þegar við bæt­ist að 41 pró­sent kjós­enda flokks­ins setti X við B í báðum kosn­ing­unum liggur fyrir að næstum níu af hverjum tíu kjós­endum Fram­sóknar haustið 2021, þegar flokk­ur­inn vann mik­inn kosn­inga­sig­ur, kusu ein­hvern stjórn­ar­flokk­anna eða Mið­flokk­inn í þing­kosn­ing­unum 2017.

Þetta kemur fram í grein­inni „Kjós­endur eftir kreppu: Breyt­ing­ar, flökt og stöð­ug­leiki í Alþing­is­kosn­ing­unum 2021“ eftir Agnar Frey Helga­son, dós­ent við Stjórn­mála­fræði­deild Háskóla Íslands, Ólaf Þ. Harð­ar­son­ar, pró­fessor emeritus við sömu deild, Jón Gunnar Ólafs­son, nýdoktor við deild­ina, Evu H. Önnu­dótt­ur, pró­fessor við stjórn­mála­fræði­deild og Huldu Þór­is­dótt­ur, sem er dós­ent við sömu deild. Greinin birt­ist í tíma­rit­inu Stjórn­mál & stjórn­sýsla í lið­inni viku. Þar greina höf­undar síð­ustu þing­kosn­ingar út frá nokkrum lyk­il­vísum fengnum úr kjós­enda­könnun Íslensku kosn­inga­rann­sókn­ar­innar (ÍS­KOS).

Sigur Fram­sóknar á kostnað hinna stjórn­ar­flokk­anna

Alls 45 pró­sent kjós­enda kusu annan flokk árið 2021 en þeir gerðu árið 2017. Þótt það sé lægra hlut­fall en var í hinum óvenju­legu kosn­ingum 2016 og 2017 þá er það samt sem áður hátt í íslensku sögu­legu sam­heng­i. 

Auglýsing
Ríkisstjórn Katrínar Jak­obs­dóttur naut þess að 89 pró­sent kjós­enda töldu hana hafa staðið sig vel við að takast á við kór­ónu­veiru­far­ald­ur­inn síð­asta eina og hálfa árið fyrir kosn­ing­arnar í fyrra­haust. Það skil­aði sér í að stuðn­ingur við rík­is­stjórn­ina, sem mæld­ist undir 50 pró­sent áður en far­ald­ur­inn skall á, rauk upp í tæp 60 pró­sent og hélst yfir 55 pró­sentum út síð­asta kjör­tíma­bil.

Það skil­aði sér í því að rík­is­stjórnin bætti við sig fylgi og þing­mönnum í kosn­ing­unum í sept­em­ber 2021. Því fylgi var þó mis­skipt. Bæði Vinstri græn og Sjálf­stæð­is­flokkur töp­uðu fylgi og þing­mönnum en Fram­sókn bætti veru­lega við sig. 

Í grein­inni segir að það hafi hinn 105 ára gamli flokkur gert með því að ná til sín kjós­endum frá hinum tveimur stjórn­ar­flokk­unum og klofn­ings­flokknum Mið­flokki. Alls kusu 19 pró­sent þeirra sem settu X við B í fyrra Mið­flokk­inn fjórum árum áður, 16 pró­sent kusu Sjálf­stæð­is­flokk­inn og tólf pró­sent kusu Vinstri græn. Ein­ungis 41 pró­sent kjós­enda Fram­sókn­ar­flokks­ins kusu flokk­inn líka 2017.

Ríkisstjórnarsamstarfið var endurnýjað eftir síðustu kosningar. Mynd: Bára Huld Beck

Hinir stjórn­ar­flokk­arnir byggðu í mun meira mæli á kjarna­fylgi sínu. Alls 79 pró­sent kjós­enda Sjálf­stæð­is­flokks­ins í fyrra kusu flokk­inn líka í kosn­ing­unum á und­an. Hann náði í lítið hlut­fall af kjós­endum frá Fram­sókn og Mið­flokki, eða sex pró­sent frá hvor­um, flokki, en höfð­aði ekki til fyrr kjós­enda neinna ann­arra flokka sem neinu nam.

Vinstri græn nutu stuðn­ings 59 pró­sent þeirra sem kusu flokk­inn 2017. Flokkur for­sæt­is­ráð­herra náði í 26 pró­sent kjós­enda stjórn­ar­and­stöðu­flokk­anna Sam­fylk­ing­ar, Við­reisnar og Pírata en ein­ungis ell­efu pró­sent fyrri kjós­enda hinna stjórn­ar­flokk­anna tveggja. 

Sós­í­alista­flokk­ur­inn hafði nei­kvæð áhrif á fylgi and­stöðu­flokka

Þrír stjórn­ar­and­stöðu­flokkar bættu við sig fylgi í síð­ustu kosn­ing­um. Um helm­ingur þeirra sem kusu Við­reisn 2017 gerðu það aftur í fyrra, en flokknum gekk ágæt­lega að lokka fyrrum kjós­endur Sam­fylk­ing­ar, Vinstri grænna og Pírata til sín. Alls 37 pró­sent þeirra sem kusu Við­reisn í sept­em­ber kusu þessa þrjá flokka fjórum árum áður. Ein­ungis átta pró­sent kjós­enda Við­reisnar í fyrra kusu Sjálf­stæð­is­flokk­inn, þann flokk sem stendur Við­reisn næst á hefð­bundnum vinstri-hægri skala og sem fjöl­margir for­s­víg­is­menn Við­reisnar til­heyrðu árum saman , árið 2017. 

Flokki fólks­ins tókst að ná í ný atkvæði víða. Ein­ungis 42 pró­sent kjós­enda hans kusu flokk­inn 2017 en 30 pró­sent þeirra kusu áður Vinstri græn, Sam­fylk­ingu eða Pírata. Þá kusu 17 pró­sent kjós­enda flokks Ingu Sæland Mið­flokk­inn árið 2017 og tólf pró­sent Sjálf­stæð­is­flokk­inn. 

Gunnar Smári Egilsson leiddi Sósíalista í öðru Reykjavíkurkjördæminu og kom fram í leiðtogaumræðum fyrir hönd flokksins. Mynd: Bára Huld Beck

Þriðji flokk­ur­inn sem bætti við sig var að bjóða fram í fyrsta sinn, en það er Sós­í­alista­flokkur Íslands sem náði á end­anum ekki nægj­an­legum fjölda atkvæða til að ná inn á þing. Fram­boð hans hafði þó sýni­lega nei­kvæð áhrif á gengi Vinstri grænna (þriðj­ungur kjós­enda Sós­í­alista­flokks­ins kaus þann flokk 2017), Pírata (25 pró­sent), Flokk fólks­ins og Sam­fylk­ing­una (17 pró­sent hjá báðum flokk­um). 

Þeir stjórn­ar­and­stöðu­flokkar sem töp­uðu atkvæðum voru Sam­fylk­ing, Píratar og auð­vitað Mið­flokk­ur­inn, sem féll næstum því út af þingi. Sam­fylk­ing­unni tókst að klóra nokkurn fjölda kjós­enda af Vinstri græn­um, en 22 pró­sent kjós­enda flokks­ins kusu flokk for­sæt­is­ráð­herra 2017. Þá kaus tíund kjós­enda Sam­fylk­ing­ar­innar Pírata fjórum árum áður. Uppi­staðan í fylg­inu, 60 pró­sent, var þó fyrri kjós­end­ur. 

Meira flakk var á kjós­endum Pírata. Um helm­ingur þeirra kaus líka flokk­inn árið 2017, um 22 pró­sent kusu áður Vinstri græn og 15 pró­sent Sam­fylk­ing­una. Sam­kvæmt þessu komu 90 pró­sent atkvæða Pírata í síð­ustu kosn­ingum frá fólki sem kaus þessa þrjá flokka fjórum árum áður. 

Breytt póli­tískt lands­lag á þessu kjör­tíma­bili

Ef tekið er mið af skoð­ana­könn­unum þá hefur hið póli­tíska lands­lag breyst umtals­vert á þeim mán­uðum sem liðnir eru af þessu kjör­tíma­bili. Eftir að kór­ónu­veiru­far­ald­ur­inn, og við­brögð við hon­um, viku úr efsta sæt­inu í íslenskum stjórn­málum hafa önnur og hug­mynda­fræði­lega flókn­ari mál tekið yfir. Má þar nefna banka­sölu, efna­hags­legt rót með umtals­verðri verð­bólgu og skörpum hækk­unum á fram­færslu­kostn­aði heim­ila og sam­þykkt ramma­á­ætl­un­ar. 

Rík­is­stjórnin siglir ekki lengur lygnan sjó með umtals­verðum meiri­hluta­stuðn­ingi. Þvert á móti mæld­ist stuðn­ingur við hana í síð­ustu könnun Gallup ein­ungis 44,3 pró­sent. Það er minnst stuðn­ingur sem nokkru sinni hefur mælst við rík­is­stjórn Vinstri grænna, Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks. 

Auglýsing
Líkt og í kosn­ing­unum í fyrra eru það Vinstri græn og Sjálf­stæð­is­flokkur sem eru að tapa fylgi, en Fram­sókn mælist enn í kjör­fylgi. Fylgi Vinstri grænna mæld­ist 8,1 pró­sent, sem er minnsta fylgi sem hann hefur mælst með síðan skömmu eftir að Katrín Jak­obs­dóttir tók við sem for­maður flokks­ins árið 2013. 

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn fór í fyrsta sinn í sögu sinni undir 20 pró­­sent fylgi í könnun Gallup í síð­­asta mán­uði, þegar fylgið mæld­ist 19,8 pró­­sent. Fylgi hans í byrjun júni var á nán­ast sama stað og breyt­ingar vel innan skekkju­­marka, en 20,1 pró­­sent sögð­ust þá styðja flokk­inn. Hann hefur tapað 4,3 pró­­sent­u­­stigum frá síð­­­ustu kosn­­ing­­um. 

Tveir flokkar anda í háls­mál Sjálf­stæð­is­flokks

Í enn nýlegri könn­un, sem Pró­sent vann og Frétta­blaðið birti um miðjan júní, mæld­ist fylgi Sjálf­stæð­is­flokks­ins ein­ungis 18,5 pró­sent og fylgi Vinstri grænna níu pró­sent. Píratar mæld­ust þar næst stærsti flokk­ur­inn með 17,5 pró­sent og Fram­sókn mæld­ist með 17,3 pró­sent. Sam­kvæmt því eru tveir flokkar mjög nálægt því að mæl­ast stærri en Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn. Það er afar sjald­gæft að sá flokk­ur, sem hefur stýrt Íslandi í fleiri ár en nokkur ann­ar, mælist ekki stærst­ur.

Það gerð­ist í nokkrum könn­unum Gallup vorið 2013, þegar Fram­sókn undir for­ystu Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­sonar naut mik­ils stuðn­ings, um nokk­urra mán­aða skeið á árunum 2015 til 2016 þegar Píratar fóru með him­in­skaut­unum í könn­unum og mæld­ust mest með 36,1 pró­sent fylgi og í eitt skipti í aðdrag­anda kosn­ing­anna 2017, þegar Vinstri græn mæld­ust með 25,4 pró­sent fylgi. Allt síð­asta kjör­tíma­bil, og það sem af er þessu, hefur Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hins vegar mælst stærst­ur. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kaupfélag Skagfirðinga hefur hagnast um 18 milljarða króna á fjórum árum
Eigið fé Kaupfélags Skagfirðinga, samvinnufélags í eigu 1.465 félagsmanna með höfuðstöðvar á Sauðárkróki, hefur þrefaldast frá árinu 2010 og er 49,5 milljarðar. Eignir félagsins eru metnar á tæplega 80 milljarða. Verðmætasta bókfærða eignin er kvóti.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Áfengi spilar afar stjórt hlutverk í danskri unglingamenningu.
Danskir menntaskólar endurhugsi drykkjumenninguna
Danska heilbrigðisstofnunin hefur sent menntaskólum landsins bréf þar sem óskað er eftir því að hætt verði að gera áfengi hátt undir höfði á viðburðum á vegum skólanna.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Vilja gera óperuna aðgengilega fyrir Íslendinga
Kammeróperan ætlar að flytja meistarverkið Così fan tutte eftir Mozart íslensku á óperukvöldverði í Iðnó. Safnað er fyrir verkefninu á Karolina fund.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Korn frá Úkraínu loks á leið til Afríku á barmi hungursneyðar
Flutningaskip á vegum Sameinuðu þjóðanna er á leið til Afríku með fullan farm af korni frá Úkraínu. Um er að ræða fyrstu kornflutninga frá Úkraínu til Afríku síðan Rússland réðst inn í Úkraínu.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Vindmyllurnar sem yrðu notaðar í vindorkuverið í Hvalfirði yrðu um 250 metrar á hæð. Þær yrðu á fjalli sem er 647 metrar á hæð og því sjást mjög víða að.
Vindorkuverið hefði „veruleg áhrif á ásýnd“ Hvalfjarðar og nágrennis
Hvalfjörður er þekktur fyrir fjölbreytt og fallegt landslag. Stofnanir segja „mjög vandasamt“ að skipuleggja svo stórt inngrip sem vindorkuver er á slíku svæði og að það yrði „mikil áskorun“ að ná sátt um byggingu þess.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Mikið var látið með HBO Max þegar streymisþjónustan var kynnt til leiks vorið 2020 og hún auglýst gríðarlega.
Bylting á HBO Max veldur því að veitan kemur seinna til Íslands og efnisframboð minnkar
Bið Íslendinga eftir HBO Max mun lengjast um rúm tvö ár. Ástæðan er sameining móðurfélags HBO við fjölmiðlarisann Discovery. Ný stjórn er í brúnni og allt virðist vera gert til að spara pening.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Kristjanía er eins konar undraland í miðri Kaupmannahöfn.
Kristjaníubúar fá tilboð
Danska ríkið hefur gert íbúum Kristjaníu tilboð sem felur í sér umtalsverðar breytingar frá núverandi skipulagi. Íbúum „fríríkisins“ myndi fjölga talsvert ef breytingarnar ganga eftir. Samningaviðræður milli íbúanna og ríkisins standa yfir.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands birti samkomulag um sátt við FX Iceland í liðinni viku.
Fékk 2,7 milljóna króna sekt fyrir margháttuð og alvarleg brot á peningaþvættislögum
Annmarkar voru á flestum þáttum starfsemi gjaldeyrisskiptamiðstöðvar sem hóf starfsemi snemma árs 2020. Fyrirtækið stundaði meðal annars áfram viðskipti við aðila eftir að peningaþvættiseftirlitið hafði sent tilkynningu um grunsamleg viðskipti þeirra.
Kjarninn 13. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar