Sex sjóðandi heitar staðreyndir um hitabylgjuna

Hann er runninn upp, dagurinn sem verður að öllum líkindum sá lang heitasti hingað til í sögu Bretlands. Hann kemur í kjölfar heitustu nætur sem sögur fara af. Banvæn hitabylgja sem geisar í Evrópu afhjúpar margt – meðal annars stéttaskiptingu.

Kæling í vatnsúða í Andalúsíu.
Kæling í vatnsúða í Andalúsíu.
Auglýsing

Hita­bylgjan sem geisar víða í Evr­ópu fer í sögu­bæk­urn­ar. Hún hefur legið eins og mara yfir Suð­ur- og Vest­ur­-­Evr­ópu en mun í dag ná norðar og aust­ar. Til Hollands, Belgíu og Þýska­lands til dæm­is. Hita­met hafa þegar verið slegin víða, sam­göngur hafa farið úr skorðum og þús­undir hekt­ara lands brunnið í skóg­ar­eld­um.

Það er af mörgu að taka varð­andi þessi ósköp öll en Kjarn­inn valdi sex stað­reyndir sem kveikt hafa á við­vör­un­ar­bjöllum í hugum margra.

Auglýsing

Heitasta nóttin – heit­asti dag­ur­inn

Hita­met hafa fallið á að minnsta kosti 188 stöðum víðs vegar um heim­inn í ár. Af þeim hafa fimm­tíu fallið und­an­farna viku. Til sam­an­burðar hafa aðeins átján kulda­met fallið á þessu ári.

Þetta ójafn­vægi er til marks um lofts­lags­breyt­ingar af manna­völd­um. „Þetta er sú hnatt­ræna hlýnun sem búast má við vegna auk­inna gróð­ur­húsa­loft­teg­unda,“ hefur CNN eftir Gabriel Vecchi, lofts­lags­fræð­ingi og pró­fessor við Princeton-há­skóla. „Þetta er nú sá veru­leiki sem við búum í.“

Veðurspá BBC í morgun. Enn meiri hita er nú spáð.

Hiti mæld­ist víða ekki undir 25 gráðum í Bret­landi í nótt. Þar með er hita­met að næt­ur­lagi í land­inu slegið en það eldra er frá því í ágúst árið 1990.

Klukkan 10 í morgun var hit­inn þegar kom­inn í 35 gráður í London. Í dag er spáð heitasta degi allra tíma. Og rétt eftir hádegið var hita­met lands­ins slegið er hiti mæld­ist 39,1 stig í Sur­rey. Gamla metið var 38,7 gráð­ur.

En þetta var aðeins byrj­un­in. Fyrst sagði veð­ur­stofan að von væri á 39 gráð­um. Svo 40. Þá 41. Nú, um hádegi að íslenskum tíma, er talið að hit­inn á Bret­landseyjum geti farið í 42 gráð­ur.

Á morg­un, mið­viku­dag, er spáð þrumu­veðri og hefur breska veð­ur­stofan gefið út við­var­anir vegna þess.

Lofts­lags­breyt­ingar „drepa“

Vís­inda­menn segja að öfgar í hita jafnt sem öðrum veð­ur­fars­legum þáttum megi rekja til lofts­lags­breyt­inga af manna­völd­um. „Lofts­lags­breyt­ingar drepa,“ sagði Pedro Sánchez, for­sæt­is­ráð­herra Spánar í gær er hann heim­sótti þrjú svæði þar sem stjórn­lausir skóg­ar­eldar geisa. „Lofts­lags­breyt­ingar drepa fólk, þær drepa vist­kerfi og líf­breyti­leika.“

Spánn hefur orðið mjög illa úti í hita­bylgj­unni síð­ustu daga. Allt landið er nán­ast undir og hiti víða mælst yfir 40 gráð­um.

Sum­arið 2020 fengu breskir vís­inda­menn á bauk­inn fyrir að draga upp mynd af því hvernig veð­ur­kort fram­tíð­ar­innar kynni að líta út vegna lofts­lags­breyt­inga. Þeir birtu spá­kort fyrir 23. júlí 2050 sem margir hlógu hrein­lega að. Spá­kort dags­ins í dag er slá­andi líkt því sem sér­fræð­ing­arnir sögðu að gæti átt sér stað eftir tæpa þrjá ára­tugi, segir Simon Lee, lofts­lags­sér­fræð­ingur við Col­umbina-há­skóla. „Það sem ger­ist á þriðju­dag veitir inn­sýn í það sem koma skal í fram­tíð­inn­i.“

Þessi þriðju­dagur er nú runn­inn upp.

Barist við skógarelda í Frakklandi. Mynd: EPA

Bráðnuð flug­braut og æðandi eldar

Hita­bylgjan hefur mörg and­lit. Eitt þeirra er að mal­bikið á flug­braut á Luton-flug­velli í London hrein­lega bráðn­aði. Þar fór hit­inn upp í 37 gráður í gær.

Bretar hafa verið hvattir til að halda sig heima yfir heitasta tíma dags­ins og eru varaðir við notkun almenn­ings­sam­gangna að nauð­synja­lausu. Eng­inn vill vera fastur í óloft­kældri neð­an­jarð­ar­lest í þessum hita. „Verið með vatn á ykk­ur,“ segja sam­göngu­yf­ir­völd í London. Hægt hefur verið á öllum lest­um. Svona mik­ill hiti getur valdið skemmdum á alls konar bún­aði, ekki síst raf­magn­s­köplum og lín­um.

Tug­þús­undir hafa þurft að flýja undan skóg­ar­eldum í Frakk­landi, á Spáni og í Portú­gal. Í Frakk­landi hafa tæp­lega 40 þús­und manns þurft að yfir­gefa heim­ili sín vegna elda sem loga á þremur svæð­um. Tveir þeirra hafa logað í nokkra daga og sá þriðji kvikn­aði í morg­un. Þykkur reykur yfir borg­inni Bor­deaux í morg­un. Gríð­ar­legt álag er á neyð­ar­þjón­ustu, m.a. vegna þús­unda sím­tala frá skelfdum borg­ur­um.

Að minnsta kosti 20 þús­und hekt­arar lands hafa brunnið í þeim sem lengur hafa log­að.

Skraufaþurr jarðvegur er víða vegna hitanna. Mynd: EPA

Mann­fall

Talið er að hita­bylgjan í Suð­ur- og Vest­ur­-­Evr­ópu hafi þegar kostað yfir 1.100 manns líf­ið. Dag­ur­inn í dag ógnar áfram lífi fólks, sagði í til­kynn­ingu bresku veð­ur­stof­unn­ar. „Ef fólk á við­kvæma ætt­ingja eða nágranna, núna er rétti tím­inn til að ganga úr skugga um að þeir séu að beita við­eig­andi aðgerðum til að fást við hit­ann,“ sagði tals­maður veð­ur­stof­unn­ar. „Ef spáin í dag gengur eftir gæti líf fólks verið í hætt­u.“

Stétta­skipt­ing

BBC hefur beitt ýmsum aðferð­um, m.a. gervi­tungla­mynd­um, til að kom­ast að því hverjir það eru sem eiga á hættu að verða verst úti í hita­bylgj­unni. Nið­ur­staðan er sú að fólk í fátæk­ustu hverf­unum hvort sem er á Englandi, Wales eða Skotlandi, er tvö­falt lík­legra til að búa við umtals­vert meiri hita en nágrannar þeirra. Þetta skýrist af fyr­ir­brigði sem kall­ast „urban heat island effect“ – heitar borg­areyjur – sem skýrist af því mikla magni steypu og mal­biks á afmörk­uðum svæðum sem gleypa í sig hita úr sól­ar­ljós­inu. Í hverfum efna­meira fólks eru fleiri og stærri græn svæði sem draga úr þessum áhrif­um.

Þetta getur skipt gríð­ar­legu máli. Í fyrra komst BBC að því að í einu hverfi var hit­inn 5 gráðum heit­ari en mæld­ist í almenn­ings­garði skammt frá.

BBC telur að sex millj­ónir manna búi á þessum heitu borg­areyjum í Bret­landi.

Akrar í Þýskalandi vökvaðir. Mynd: EPA

Kæl­ingin

Árið 2018 er talið að loft­kæl­ing­ar­bún­aður hvers konar hafi nýtt 10 pró­sent af allri raf­orku sem fram­leidd var í heim­in­um. Þá voru Jap­anir og Banda­ríkja­menn langstærstu not­endur slíks bún­aðar en reikna má með að um 90 pró­sent heim­ila í Banda­ríkj­unum noti slíkt, bæði búnað sem kælir loftið (AC) eða viftur til að kæla það með hreyf­ingu. Hins vegar bjuggu aðeins um 8 pró­sent af fólki á heit­ustu svæðum jarðar við slíkan munað árið 2018.

Og núna þegar sumrin á flestum vest­ur­löndum eru aug­ljós­lega að verða heit­ari er spreng­ing í notkun á loft­kæl­ingum í upp­sigl­ingu. Talið er að eft­ir­spurn eftir raf­orku til að kæla sig eigi eftir að meira en þre­fald­ast til árs­ins 2050.

Þetta er auð­vitað víta­hringur sem þarf að brjóta. Vís­inda­menn benda á að ýmsar leiðir séu færar til að kæla hýbýli. Það megi t.d. læra af þjóðum sem búa við Mið­jarð­ar­haf­ið. Hanna þarf hús með þetta í huga. Svo hægt sé að koma hreyf­ingu á loftið með því að opna glugga og kom­ast í skugga.

Græn svæði í borgum gera líka mikið gagn. Þeim þarf að fjölga, ekki fækka.

Eft­ir­far­andi eru líka góð ráð:

Drekktu eitt vatns­glas auka­lega á hverjum klukku­tíma.

Bleyttu fötin þín

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sortuæxli myndast þegar fólk verður fyrir sólbruna og raunar þrefaldast líkurnar á að fólk þrói með sér húðkrabbamein við það eitt að sólbrenna á tveggja ára fresti.
Óttast fjölgun tilfella sortuæxla samhliða hlýnandi veðri
Sérfræðingar í Bretlandi óttast að tilfellum húðkrabbameins muni fjölga samhliða loftslagsbreytingum og hvetja fólk til að vera vart um sig í sólinni.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Kaupfélag Skagfirðinga hefur hagnast um 18 milljarða króna á fjórum árum
Eigið fé Kaupfélags Skagfirðinga, samvinnufélags í eigu 1.465 félagsmanna með höfuðstöðvar á Sauðárkróki, hefur þrefaldast frá árinu 2010 og er 49,5 milljarðar. Eignir félagsins eru metnar á tæplega 80 milljarða. Verðmætasta bókfærða eignin er kvóti.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Áfengi spilar afar stjórt hlutverk í danskri unglingamenningu.
Danskir menntaskólar endurhugsi drykkjumenninguna
Danska heilbrigðisstofnunin hefur sent menntaskólum landsins bréf þar sem óskað er eftir því að hætt verði að gera áfengi hátt undir höfði á viðburðum á vegum skólanna.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Vilja gera óperuna aðgengilega fyrir Íslendinga
Kammeróperan ætlar að flytja meistarverkið Così fan tutte eftir Mozart íslensku á óperukvöldverði í Iðnó. Safnað er fyrir verkefninu á Karolina fund.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Korn frá Úkraínu loks á leið til Afríku á barmi hungursneyðar
Flutningaskip á vegum Sameinuðu þjóðanna er á leið til Afríku með fullan farm af korni frá Úkraínu. Um er að ræða fyrstu kornflutninga frá Úkraínu til Afríku síðan Rússland réðst inn í Úkraínu.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Vindmyllurnar sem yrðu notaðar í vindorkuverið í Hvalfirði yrðu um 250 metrar á hæð. Þær yrðu á fjalli sem er 647 metrar á hæð og því sjást mjög víða að.
Vindorkuverið hefði „veruleg áhrif á ásýnd“ Hvalfjarðar og nágrennis
Hvalfjörður er þekktur fyrir fjölbreytt og fallegt landslag. Stofnanir segja „mjög vandasamt“ að skipuleggja svo stórt inngrip sem vindorkuver er á slíku svæði og að það yrði „mikil áskorun“ að ná sátt um byggingu þess.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Mikið var látið með HBO Max þegar streymisþjónustan var kynnt til leiks vorið 2020 og hún auglýst gríðarlega.
Bylting á HBO Max veldur því að veitan kemur seinna til Íslands og efnisframboð minnkar
Bið Íslendinga eftir HBO Max mun lengjast um rúm tvö ár. Ástæðan er sameining móðurfélags HBO við fjölmiðlarisann Discovery. Ný stjórn er í brúnni og allt virðist vera gert til að spara pening.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Kristjanía er eins konar undraland í miðri Kaupmannahöfn.
Kristjaníubúar fá tilboð
Danska ríkið hefur gert íbúum Kristjaníu tilboð sem felur í sér umtalsverðar breytingar frá núverandi skipulagi. Íbúum „fríríkisins“ myndi fjölga talsvert ef breytingarnar ganga eftir. Samningaviðræður milli íbúanna og ríkisins standa yfir.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnSunna Ósk Logadóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar