Sviðin jörð Mexíkó

mexiko.jpg
Auglýsing

Áætl­aður hagn­aður eit­ur­lyfja­hringja í Mexíkó af sölu eit­ur­lyfja í Banda­ríkj­unum nemur allt að 30 millj­örðum banda­ríkja­dala á ári. Það er um 2-3% af vergri lands­fram­leiðslu Mexíkó. Til sam­an­burðar er velta íslenska sjáv­ar­út­vegs­ins rúm­lega 13 millj­arðar banda­ríkja­dala eða um 12% af vergri lands­fram­leiðslu Íslands.

Á fyrri hluta nítj­ándu aldar áskildu Banda­ríkin sér einka­rétt til íhlut­unar í Mið- og Suð­ur­-Am­er­íku. Þetta til­von­andi stór­veldi var með þessu að berja í borðið og segja gömlu evr­ópsku nýlendu­veld­un­um, sér­stak­lega Spán, að halda sig á mott­unni. Þessi stefna er köll­uð Mon­roe-­kenni­setn­ingin og hefur verið horn­steinn banda­rískrar utan­rík­is­stefnu síð­an.

Spænska heims­veldið hopaði en til þess að reka það á brott þurfti frels­is­hetjur á borð við Simón Bolí­v­ar. Mið-Am­er­íka var, og er enn, van­þróað svæði og efna­hagur land­anna byggð­ist mikið til á land­bún­aði eða útflutn­ingi á nátt­úru­auð­lind­um. Óstöð­ug­leiki, hall­ar­bylt­ingar og borg­ara­stríð hafa ein­kennt sögu Mið- og Suð­ur­-Am­er­íku á tutt­ug­ustu öld­inni. Rétt­ar­ríkið hefur ekki náð að festa sig í sessi. Glæpir og spill­ing eru víða algeng, meira að segja í dóms­kerf­inu, á meðal lög­reglu og ann­arra opin­berra emb­ætt­is­manna.

Auglýsing

Bak­garður Banda­ríkj­anna



Á tíma kalda stríðs­ins var annar horn­steinn banda­rískrar utan­rík­i­s­tefnu að stöðva útbreiðslu komm­ún­isma, nefnd Truman-­kenni­setn­ingin. Kúba Kastrós var Banda­ríkja­mönnum þyrnir í augun og Banda­ríkja­menn studdu hverja þá ribb­alda sem ljóst var að myndu stökkva vinstrisinn­uðum bar­áttu­mönnum á flótta í löndum Mið-Am­er­íku. Fleiri en einum banda­rískum for­seta eru eignuð ummælin eft­ir­far­andi um fleiri en einn ein­ræð­is­herra á svæð­inu.

„He may be a son of a bitch, but he's our son of a bitch”


Oft hefur því verið haldið fram að Roos­evelt hafi sagt þetta um Anastasio Somoza García (1896-1956) sem var ein­valdur í Ník­aragva á árunum 1936 til 1956. Eftir að Ník­arag­vabúar höfðu flæmt son hans og arf­taka Anastasio Somoza Debayle (1925-1980) frá völdum 1979 studdu Banda­ríkja­menn skæru­liða gegn hinni svoköll­uðu Sand­inista-­rík­is­stjórn í Ník­arag­va. Íhlutun Banda­ríkj­anna urðu að hneyksl­is­máli í fjöl­miðlum þar vestra, Íran-­Kontra-hneyksl­inu svo­kall­aða. Alþjóða­dóm­stól­inn dæmdi Banda­ríkja­stjórn seka um ólög­lega íhlutun í inn­an­rík­is­málum Ník­aragva árið 1986 en Banda­ríkin virtu dóm­inn að vettugi. Ník­aragva er í dag örugg­asta og frið­samasta land Mið-Am­er­íku.

Rios Montt fyrrverandi hershöfðingi og bandamaður Bandaríkjanna á níunda áratugnum var dreginn fyrir dómstól árið 2012. Rios Montt fyrr­ver­andi hers­höfð­ingi og banda­maður Banda­ríkj­anna á níunda ára­tugnum var dreg­inn fyrir dóm­stól árið 2012.

Á hápunkti borg­ara­stríðs­ins í Gvatemala sem geys­aði í 36 ár, nánar til­tekið 4. des­em­ber 1982, lýsti Ron­ald Reagan yfir ein­dregnum stuðn­ingi við for­seta lands­ins, Efraín Ríos Montt:

„Pres­ident Ríos Montt is a man of great per­sonal integ­rity and commit­ment. ... I know he wants to improve the quality of life for all Guatemal­ans and to promote social just­ice.”


En sagan ber Montt ekki svo góðan dóm. Hann er eitt nafn á löngum lista ein­ræð­is­herra studdir af Banda­ríkj­unum sem voru ekki vandir að með­ul­um. Árið 2012 var Montt fund­inn sekur um þjóð­ar­morð og glæpi gegn mann­kyn­inu.

Íhlut­anir Banda­ríkja­manna í heims­álf­unni eru sveip­aðar hulu og hafa gefið til­efni til mis­jafn­lega langsóttra sam­sær­is­kenn­inga. Um vissa hluti er þó ekki deilt, eins og þá stað­reynd að Banda­ríkja­menn þjálf­uðu her­menn frá Mið og Suð­ur­-Am­er­íku­löndum í her­stöð sinni School of Amer­icas sem áttu eftir að fremja grimmi­lega stríðs­glæpi.

Mik­il­vægur þáttur í því að leggja mat á heil­indi utan­rík­is­stefnu valda­mik­illa landa er að athuga ástand mála í helstu nágranna­ríkjum þeirra, helstu við­skipta­löndum og næsta áhrifa­svæð­is. Það er sér­kenni­leg þver­sögn í orð­ræðu banda­rískrar utan­rík­is­stefnu að ætla að tryggja öryggi í heim­inum – fjar­lægja ógn­ina sem stafar af hryðju­verka­mönnum - og flytja út lýð­ræði og rétt­ar­ríkið og taka þá fyrir fjar­læg og fram­andi lönd í Mið-Aust­ur­lönd­um.

Umdeild landa­mæri



Þegar Mexíkó lýsti fyrst yfir sjálf­stæði árið 1821 teygði það sig yfir það sem nú er Gvatemala í suðri og Kalíforn­íu, Nýju Mexíkó og Texas í norðri. Mexíkó taldi nærri fimm milljón fer­kíló­metra, sam­an­borið við þá tæpu tvo sem Mexíkó nútím­ans er. Eftir stríð Mexíkó og Banda­ríkj­anna 1846-48 afsal­aði Mexíkó sér til­kalli sínu til Texas, Kali­forníu og stórra svæða í öðrum landamæra­ríkjum við Mexíkó sem áður til­heyrðu því. Sögu­lega hefur því lengi verið tog­streita á milli Banda­ríkj­anna og Mexíkó og landamæra­svæði þess verið vett­vangur átaka um land.

Þegar Mexíkó lýsti yfir sjálfstæði 1821 náðu landamæri þeirra frá Gvatemala í suðri og til og með Kaliforníu og Texas í norðri. Þegar Mexíkó lýsti yfir sjálf­stæði 1821 náðu landa­mæri þeirra frá Gvatemala í suðri og til og með Kali­forníu og Texas í norðri.

Landa­mærin á milli Mexíkó og Banda­ríkj­anna eru þau fjöl­förn­ustu í heimi, um 250 millj­ónir manna ferð­ast yfir þau á ári hverju. Í Mexíkó búa rúm­lega 118 millj­ónir manna. Mexíkóska hag­kerfið er tíunda stærsta í heim­inum að teknu til­liti til kaup­mátt­ar. Strax og Frí­versl­un­ar­samn­ingur Norð­ur­-Am­er­íku (NAFTA) var sam­þykktur árið 1994 féll mexíkóski pesóinn um 40%, fólk í land­bún­aði tap­aði vinn­unni en færð­ist í iðn­að­ar­vinnu (maquila­dora). Ásókn banda­rísks fjár­magns í mexíkóskt vinnu­afl og öfugt er ekki nýleg þró­un. En um leið og farið er yfir landa­mærin frá Banda­ríkj­unum til Mexíkó, er maður kom­inn í ann­an, verri og hættu­legri heim.

Við­kvæmt lýð­ræði



Í end­ur­minn­ingum sín­um, sem komu út 2004, við­ur­kenndi Miguel de la Madrid, sem var for­seti Mexíkó 1982-88, að úrslit for­seta­kosn­ing­anna 1988 hefðu verið fals­aðar flokki sínum PRI í vil. PRI stendur fyrir Partido Revolucion­ario Instit­ucional og var stofn­aður 1929, hann hefur hlotið yfir­burða­sigur í flest­öllum kosn­ingum – kosn­ingar voru nán­ast rúss­neskar í Mexíkó. Undir lok 20. aldar hafði flokk­ur­inn setið við völd í Mexíkó í 71 ár og PRI orðið sam­nefni fyrir spill­ingu.

Hernum í Mexíkó er óspart beitt gegn eiturlyfjahringjum þar sem lögreglan dugar ekki til. Hernum í Mexíkó er óspart beitt gegn eit­ur­lyfja­hringjum þar sem lög­reglan dugar ekki til­.

Í for­seta­kosn­ing­unum 2000 laut PRI í lægra hald fyrir Vicente Fox, fram­bjóð­anda PAN-­stjórn­mála­flokks­ins. Í fréttaum­fjöllun um kosn­ing­arnar sagði New York Times PRI vera „klíku spilltra inn­herja sem hefur loks verið steypt úr stóli”. Á seinni hluta tutt­ug­ustu ald­ar­innar ríkti til­tölu­legur stöð­ug­leiki í und­ir­heimum í Mexíkó, spill­ing var umtals­verð en visst sam­komu­lag ríkti á milli eit­ur­lyfja­smyglar­anna og stjórn­mála­mann­anna í PRI og lög­reglu­manna sem þáðu mút­ur. Undir lok 20. aldar stórjókst magn eit­ur­lyfja sem flutt voru í gegnum Mexíko og mexíkósk glæpa­gengi efld­ust sam­hliða því.

Neysla



Um langt skeið hafa eit­ur­lyf átt við­komu í Mexíkó á leið sinni til hins ábata­sama mark­aðar í Banda­ríkj­un­um. Í dag fer um 90% þess kóka­íns sem neytt er í Banda­ríkj­unum í gegnum Mexíkó og tölu­vert magn heróíns, LSD, metam­fetamíns og maríjúana. Svo lengi sem neysla eit­ur­lyfja er ólög­leg í hinu auð­uga norðri verður fram­leiðsla þeirra og sala raun­veru­legur val­kostur fyrir ungt fólk í Mið- og Suð­ur­-Am­er­íku sem stendur frammi fyrir tak­mörk­uðum atvinnu­tæki­fær­um.

Eiturlyfjastríðið í Mexíkó er keyrt áfram af eftispurn í Bandaríkjunum eftir dýrum eiturlyfjum á borð við kókaíni. Eit­ur­lyfja­stríðið í Mexíkó er keyrt áfram af eft­isp­urn í Banda­ríkj­unum eftir dýrum eit­ur­lyfjum á borð við kóka­ín­i.

Áður fyrr var kóka­íni, sem er ábata­samasta eit­ur­lyf­ið, í meira mæli smyglað beint til Flór­ída með litlum flug­vélum frá Kól­umbíu, þar sem eit­ur­lyfja­kóng­ur­inn Pablo Esc­obar réði ríkj­um. Undir lok 20. aldar höfðu banda­rísk yfir­völd séð við Esc­obar og Medellín-eit­ur­lyfja­hring hans. Þá fóru kól­umbískir eit­ur­lyfja­fram­leið­endur að smygla land­leið­ina. Mexíkóskir smygl­arar voru fyrst um sinn milli­liðir en sáu sér fljótt leik á borði, þeir fengu greitt fyrir þjón­ustu sína í eit­ur­lyfjum og með tengsl sín í landamæra­svæði Banda­ríkj­anna gátu þeir komið eit­ur­lyfj­unum fljótt í verð. Brátt hættu þeir að vera milli­lið­ir.

Völdin í eit­ur­lyfja­heim­inum hafa því færst norð­ur, átaka­línan er ekki lengur dregin í frum­skógum Kól­umbíu heldur við landa­mæri Banda­ríkj­anna og Mexíkó. Höf­uð­paur­arnir við fram­leiðslu eit­ur­lyfj­anna hafa horfið í skugg­ann af eit­ur­lyfja­hringjum í Mexíkó sem berj­ast um yfir­ráð að aðgengi að Banda­ríkja­mark­aði.

Eit­ur­lyfja­stríð



Þann 11. des­em­ber 2006 eða tíu dögum eftir að Felix Cald­erón (PRI) tók við for­seta­emb­ætt­inu, sendi hann 6.500 her­menn inn í Michoacán-­ríki í Vest­ur­-­Mexíkó til þess að reyna að ráða nið­ur­lögum La Familia Michoacana-eit­ur­lyfja­hrings­ins. Þremur mán­uðum fyrr átti sér stað atburður í Uru­apan, 300 þús­und manna borg, sem olli straum­hvörf­um. Víga­menn La Familia vörp­uðu fimm afskornum höfðum inn á dans­gólf skemmti­staðar öðrum víti til varn­að­ar. Þessi aðferð, að beita hrotta­legu ofbeldi, pynta, lít­ils­virða og smána fórn­ar­lömbin opin­ber­lega átti héreftir eftir að verða algeng.

La Familia Michoacana er þó ekki öfl­ugur eit­ur­lyfja­hringur og var raunar leystur upp árið 2011. Öfl­ug­ustu eit­ur­lyfja­hringirnir heita Los Zetas og Sina­loa. Sina­loa-hring­ur­inn ræður ríkjum í vest­ur­hluta Mexíkó og Los Zetas í aust­ur­hlut­an­um. Átök þeirra á milli og við önnur glæpa­gengi sem og við yfir­völd hafa harðn­að. Á þjóð­há­tíð­ar­degi Mexíkó, 15. sept­em­ber 2008 var tveimur hand­sprengjum varpað inn í mann­þvögu við aðal­torg Mor­elia í Michoacán­ríki, átta manns dóu og a.m.k. 100 manns særð­ust.

Þegar yfirvöld hafa hendur í hári meðlima eiturlyfjahringa eru gjarnan haldnir fréttamannafundir. Það virðist þó sem að maður komi í manns stað. Þegar yfir­völd hafa hendur í hári með­lima eit­ur­lyfja­hringa eru gjarnan haldnir frétta­manna­fund­ir. Það virð­ist þó sem að maður komi í manns stað.

Árið 2009 sendu helstu leið­togar atvinnu­lífs­ins í Ciu­dad Juarez út neyð­ar­kall til Sam­ein­uðu þjóð­anna og ósk­uðu eftir frið­ar­gæslu­lið­um. Um þetta leyti var Ciu­dad Juarez morð­höf­uð­borg heims­ins og ítök eit­ur­lyfja­hringj­anna orðin það djúp­stæð að þau fjár­kúg­uðu venju­leg fyr­ir­tæki, þ.e. heimt­uðu vernd­ar­skatt. Eit­ur­lyfja­hringirnir í Mexíkó hafa ekki bara tekjur af smygli eit­ur­lyfja, þau stunda einnig fjár­kúgun og mann­rán í miklum mæli enda arð­samt. Jafn­vel fátækum far­and­verka­mönnum sem borgað hafa háar fjár­hæðir til þess að kom­ast norður er rænt og snauðum vanda­mönnum þeirra gert að borga fyrir lausn þeirra.

Óör­yggi



Níu af hverjum tíu glæpum sem framdir eru í Mexíkó eru ekki til­kynntir til yfir­valda, hvað þá rann­sak­að­ir. Árið 2010 voru innan við 5% morða rann­sökuð. Skýrsla Human Rights Watch frá 2011 sem var mjög óvægin bar fyr­i­s­ögn­ina Neither rights nor security. Sam­kvæmt einni heim­ild hefur verið til­kynnt um 29.707 manns­hvörf frá árinu 2006 og þar af væri yfir 12 þús­und manns enn sakn­að. Af þessum tæp­lega þrjá­tíu þús­und málum hefur aðeins verið hafin rann­sókn á 291 málum og enn eng­inn verið sak­felldur fyrir manns­rán á því tíma­bili.
Á kort­inu hér fyrir ofan sjást ríki Mexíkó (32) auk landamæra­ríkja Banda­ríkj­anna við landa­mæri Mexíkó sem eru Kali­forn­ía, Nýja Mexíkó, Arizona og Texas. Þessar tölur standa fyrir fjölda myrtra á hverja 100.000 íbúa á ári fyrir árið 2013 og eru því sam­bæri­legar milli landa. Það sem vekur strax athygli er tvennt. Í fyrsta lagi eru töl­urnar í Banda­ríkj­unum með eina auka­tölu sem ræðst af því að morð­tíðnin nær hvergi tveggja stafa tölu þar. Í öðru lagi það hversu mikil spönnin er á svæð­inu, efsta gildið er í landamæra­rík­inu Chi­hu­ahua í Norð­ur­-­Mexíkó sem liggur að Nýju Mexíkó og Texas. Lægsta gildið er í Yucatan, hinumegin á land­inu, í Suð­ur­-­Mexíkó. Mun­ur­inn verður enn meira áber­andi ef ein­ingin er færð niður á sveit­ar­fé­lags­stig­ið. Mesta morð­tíðnin er í Mið-­Mexíkó, hærri eftir því sem nær dregur landa­mær­un­um. Helsta und­an­tekn­ingin á þessu er Guer­rero sem er á suð-vest­ur­strönd Mexíkó og er með næst hæstu morð­tíðn­ina. Í Guer­rero eru þekktir ferða­manna­staðir á borð við Acapulco. Þekktasta eit­ur­lyfja­fram­leiðslu­svæðið í Mexíkó er nefnt „gullni þrí­hyrn­ing­ur­inn” og er á Sierra Madre-fjall­garð­inum við landa­mæri Chi­hu­ahua, Durango og Sina­loa.

 

Áætlað er að um níu af hverjum tíu skot­vopnum sem notuð eru í eit­ur­lyfja­stríð­inu í Mexíkó komi frá Banda­ríkj­un­um. Mikið fram­boð er af skot­vopnum í Banda­ríkj­unum og reglur um kaup á þeim eru rúm­ar. Van­máttur yfir­valda lýsir sér hvað best í sjálf­skip­uðum varn­ar­sveit­um. Borg­arar treysta ekki einu sinni lög­reglu­mönnum sem hafa orðið upp­vísir að því að starfa fyrir eit­ur­lyfja­gengi.

Verstu ódæðin sem borist hafa til fjöl­miðla eru fjöldamorðin kennd við San Fern­ando-sveit­ar­fé­lagið í Tamaulipas, heima­ríki Los Zeta­s-eit­ur­lyfja­hrings­ins. Árið 2010 fund­ust lík 72 far­and­verka­manna en þeir höfðu verið teknir af lífi með skoti í hnakk­ann og lík­unum því næst hrúg­að. Slík kerf­is­bundin fjöldamorð á almennum borg­urum minna á þjóð­ar­morð. Árið 2011 fund­ust lík 193 far­and­verka­manna, flestir frá Mið-Am­er­íku, í 47 mis­mun­andi fjölda­gröf­um.

Hafi ein­hverjum komið það til hugar að ástandið í Mexíkó jaðri við stríðs­á­stand þá er það ekki úr lausu lofti grip­ið. Molly Molloy bóka­vörður við Rík­is­há­skól­ann í Nýju Mexíkó og sér­fræð­ingur um mál­efni landamæra Mexíkó og Banda­ríkj­anna hefur gagn­rýnt opin­bera töl­fræði um glæpi og mann­fall í Mexíkó og sýnt fram á að heild­ar­fjöldi morða af yfir­lögðu ráði á tíma­bil­inu frá byrjun árs 2007 og út sept­em­ber 2013 sé 135.517 ekki á bil­inu 50 til 80 þús­und eins og oft­ast er greint frá í stórum fjöl­miðlum.

Til sam­an­burðar er áætlað sam­kvæmt opin­berum tölum að um 110 þús­und borg­arar hafi látið lífið í Írak á tíma­bil­inu 2005-2009 (raun­veru­legt mann­fall er mun hærra).

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Enn ein tilraun gerð til að semja um verndun úthafanna
Stjórnvöld á Íslandi, í Rússlandi og Kína vilja að fiskveiðar verði ekki settar inn í samning þjóðríkja um verndun hafsins. Stærstur hluti úthafanna er alþjóðlegt hafsvæði. Innan við 2 prósent þess nýtur verndar.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Hafnfirðingar stefna að því að hefja vinnu við sérstaka hjólreiðaáætlun bæjarins á næstunni.
Hafnarfjörður ætlar að hefja vinnu við hjólreiðaáætlun
Skipulags- og byggingarráð Hafnarfjarðar hefur ákveðið að fela starfshópi með fulltrúum allra flokka að hefja vinnu við sérstaka hjólreiðaáætlun bæjarins. Örfá sveitarfélög hafa til þessa gert sérstakar áætlanir um hjólreiðar.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Umhverfismat stækkunar Sigöldustöðvar er hafið. Landsvirkjun áformar að stækka tvær virkjanir til viðbótar á svæðinu
Landsvirkjun geri skýra grein fyrir forsendum stækkunar Sigöldustöðvar
Skipulagsstofnun vill að Landsvirkjun geri skýrari grein fyrir tilgangi og forsendum fyrirhugaðrar stækkunar Sigölduvirkjunar. Stækkunin myndi aðeins auka orkuframleiðslu lítillega. Meira vatn þurfi til að meira rafmagn verði framleitt.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Bensínlítrinn lækkaði í fyrsta sinn á þessu ári en hlutdeild olíufélaganna í hverjum seldum lítra eykst
Framan af ári voru olíufélögin ekki að velta miklum hækkunum á bensíni út í verðið sem neytendum var boðið upp á. Nú þegar heimsmarkaðsverð hefur lækkað umtalsvert eru félögin að samak skapi að velta lækkunum hægar út í verðlagið en tilefni er til.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Sortuæxli myndast þegar fólk verður fyrir sólbruna og raunar þrefaldast líkurnar á að fólk þrói með sér húðkrabbamein við það eitt að sólbrenna á tveggja ára fresti.
Óttast fjölgun tilfella sortuæxla samhliða hlýnandi veðri
Sérfræðingar í Bretlandi óttast að tilfellum húðkrabbameins muni fjölga samhliða loftslagsbreytingum og hvetja fólk til að vera vart um sig í sólinni.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Kaupfélag Skagfirðinga hefur hagnast um 18 milljarða króna á fjórum árum
Eigið fé Kaupfélags Skagfirðinga, samvinnufélags í eigu 1.465 félagsmanna með höfuðstöðvar á Sauðárkróki, hefur þrefaldast frá árinu 2010 og er 49,5 milljarðar. Eignir félagsins eru metnar á tæplega 80 milljarða. Verðmætasta bókfærða eignin er kvóti.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Áfengi spilar afar stjórt hlutverk í danskri unglingamenningu.
Danskir menntaskólar endurhugsi drykkjumenninguna
Danska heilbrigðisstofnunin hefur sent menntaskólum landsins bréf þar sem óskað er eftir því að hætt verði að gera áfengi hátt undir höfði á viðburðum á vegum skólanna.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Vilja gera óperuna aðgengilega fyrir Íslendinga
Kammeróperan ætlar að flytja meistarverkið Così fan tutte eftir Mozart íslensku á óperukvöldverði í Iðnó. Safnað er fyrir verkefninu á Karolina fund.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None