118 manns hafa notað 57 milljónir í „Fyrstu fasteign“

Um fimm þúsund manns bíða eftir að umsókn þeirra um að fá að nýta séreignarsparnað sinn í húsnæðiskaup undir hatti „Fyrstu fasteignar“.

Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, lagði fram fyrirspurn um „Fyrstu fasteign“.
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, lagði fram fyrirspurn um „Fyrstu fasteign“.
Auglýsing

Alls hafa 105 manns nýtt sér útgreiðslur vegna hús­næð­is­kaupa undir hatti úrræð­is­ins „Fyrsta fast­eign“. Til við­bótar hafa þrettán ein­stak­lingar nýtt sér úrræðið í formi greiðslna inna á lán í hverjum mán­uði. Sam­tals hafa 56,9 millj­ónir króna farið inn á höf­uð­stól lána fyrstu fast­eigna­kaup­enda eða í að lækka afborg­arnir þeirra. Þetta er meðal þess sem kemur fram í svari fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra við fyr­ir­spurn Björns Leví Gunn­ars­son­ar, þing­manns Pírata, um mál­ið.

Þegar Kjarn­inn spurð­ist fyrir um sama mál hjá fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu fyrir nokkrum vikum síðan feng­ust þau svör að í lok mars hefði „á annað hund­rað manns“  nýtt sér úrræðið „Fyrsta fast­­eign“ frá því að það kom til fram­­kvæmda um mitt ár í fyrra.

„Fyrsta fast­­eign“ stendur þeim til boða sem  eru að kaupa sína fyrstu íbúð. Sam­­kvæmt úrræð­inu geta þeir nýtt sér­­­eign­­ar­líf­eyr­is­­sparnað till að safna fyrir inn­­­borgun á fyrstu íbúð­­ar­­kaup eða greitt inn á höf­uð­stól hús­næð­is­láns. Alls er heim­ilt að ráð­stafa að hámarki 500 þús­und krónum á ári í mest tíu ár með ofan­­greindum hætti sam­­kvæmt skil­­málum „Fyrstu fast­­eign­­ar“.

Þegar úrræðið var kynnt í Hörpu um miðjan ágúst 2016 af þáver­andi ráða­­mönnum þjóð­­ar­innar kom fram í glæru­kynn­ingu að um 50 millj­­arðar króna myndu rata í inn­­greiðslur á hús­næð­is­lánum vegna „Fyrstu fast­­eign­­ar“ á tíu árum eftir að úrræðið tæki gildi. Þegar níu mán­uðir af tíma­bil­inu eru liðnir þá hefur 0,1 pró­­sent af þeirri upp­­hæð sem ráða­­menn sögðu að myndu fara í að greiða niður hús­næð­is­lán undir hatti úrræð­is­ins farið í það.

Fimm þús­und umsóknir bíða afgreiðslu

Kjarn­inn greindi líka frá því í byrjun apríl að um fimm þús­und umsóknir um nýt­ingu úrræð­is­ins biðu afgreiðslu.

Auglýsing
Tvær ástæður eru aðal­­­lega gefnar fyrir þessum fjölda en sam­­kvæmt svari rík­­is­skatt­­stjóra við fyr­ir­­spurn Kjarn­ans tók mun lengri tíma að útbúa tölvu­­kerfi þeirra aðila sem að mál­inu koma og skap­aði það þá töf sem orðið hef­ur.

Enn fremur var afgreiðsla umsókn­anna tíma­frek­­ari en búist var við og ekki voru næg­i­­lega margir starfs­­menn að sinna verk­efn­inu. Sam­­kvæmt rík­­is­skatt­­stjóra var tekin sú ákvörðun fyrr á árinu að auka við mann­afla til að anna eft­ir­­spurn.

Í svar­inu við fyr­ir­spurn Björns Leví segir að þau sjón­ar­mið komi helst til athug­unar við skoðun umsókna hvort að „um fyrstu kaup umsækj­anda sé að ræða, hvort við­kom­andi hafi aflað sér eign­ar­innar einn eða í félagi við einn annan ein­stak­ling, hvort umsækj­andi eigi 30 pró­sent eða meira í fast­eign­inni, hvort umsækj­andi hafi áður sótt um ráð­stöfun sér­eign­ar­sparn­aðar vegna sömu fast­eigna­kaupa og þá hvort og hversu mikið umsækj­andi hafi áður ráð­stafað af sér­eign­ar­sparn­aði sínum og hvort aðili hafi sótt um ráð­stöfun úr sjóði sem er þátt­tak­andi í verk­efn­in­u.“

Tvö­faldur ávinn­ingur

Þeir sem nýta sér sér­­­eign­­ar­líf­eyr­is­­sparnað til að greiða niður hús­næð­is­lán sitt sam­­kvæmt úrræðum sem stjórn­­völd hafa inn­­­leitt á und­an­­förnum árum fá tvö­­faldan ávinn­ing.

Í fyrsta lagi fæst mót­fram­lag frá vinn­u­veit­enda sem er ígildi launa­hækk­­un­­ar. Í öðru lagi fæst skatta­af­­sláttur frá rík­­inu sem ein­ungis býðst þeim sem nota sér­­­eigna­­sparnað sinn til að greiða niður hús­næð­is­lán.Bjarni Benediktsson og Sigurður Ingi Jóhannsson kynntu „Fyrstu fasteign“ í ágúst 2016. MYND: Birgir Þór Harðarson

Þegar frum­varpið um „Fyrstu fast­­eign“ var lagt fram sagði í grein­­ar­­gerð þess að umfangið gæti náð til 4.300 til 15.200 laun­þega, sam­­kvæmt grein­ingu Ana­lyt­ica, sem gætu „sparað í sér­­­eign árlega 1,3–5,2 millj­­arða kr. eða um 13–52 millj­­arða kr. á tíu ára tíma­bil­i.“ Sú tala sem Sig­­urður Ingi Jóhanns­­son, þáver­andi for­­sæt­is­ráð­herra, og Bjarni Bene­dikts­­son, þáver­andi fjár­­­mála- og efna­hags­ráð­herra, ákváðu að ein­blína á við kynn­ingu sína á úrræð­inu var 50 millj­­arðar króna ávinn­ingur á tíu ára tíma­bili, sem er mjög nálægt efri mörkum grein­ing­­ar­inn­­ar.

Raun­veru­leik­inn sýnir að nýt­ingin hingað til hefur verið langt frá neðri mörkum hennar og enn lengra fá efri mörk­un­­um. Í stað þess að 1,3-5,2 millj­­örðum króna hafi verið ráð­stafað inn á hús­næð­is­lán með sér­­­eign­­ar­­sparn­aði fyrstu íbúða­­kaup­enda þá hefur um 55 millj­­ónum króna verið ráð­stafað inn á þau.

15 millj­­arða skatta­af­­sláttur kynntur

Í kynn­ing­unni sem haldin var í ágúst 2016 kom fram að ef 50 millj­­arðar króna myndu fara í að greiða niður hús­næð­is­lán myndi íslenska ríkið gefa fyrstu fast­­eigna­­kaup­endum 15 millj­­arða króna í skatt­­af­slátt á tíu ára tíma­bili, myndu þeir kjósa að nota sér­­­eign­­ar­líf­eyr­is­­sparnað sinn til að kaupa hús­næði.Úr glærukynningu fyrir „Fyrstu fasteign“

Sam­­kvæmt kynn­ing­unni áttu um 14 þús­und manns að nýta sér úrræðið á fyrstu árum þess. Þá var lagt upp með að árlega myndu um tvö þús­und manns mæt­­ast í hóp þeirra sem eiga kost á því að nýta sér úrræð­ið.

Ljóst er að hóp­­ur­inn sem hefur valið að nýta sér leið­ina er mun fámenn­­ari en stefnt var að og því verður skatt­­af­slátt­­ur­inn vænt­an­­legra mun minni en fram kom í kynn­ingu þáver­andi ráða­­manna.

Átti að skila 70 milljörðum – skilaði 44 milljörðum

Fyrsta fast­­eign“ var ekki fyrsta úrræðið þar sem lands­­mönnum bauðst að greiða sér­­­eign­­ar­líf­eyr­is­­sparnað sinn inn á hús­næð­is­lán skatt­frjálst. Hluti „Leið­rétt­ing­­ar­inn­­ar“, sem snérist að stórum hluta um að greiða hluta þeirra sem voru með verð­­tryggð lán á árunum 2008 og 2009 72,2 millj­­arða króna úr rík­­is­­sjóði til að lækka höf­uð­stól lána þeirra, snérist einnig um slíkt úrræði.

Sam­­kvæmt því máttu hver sem vildi nýta sér­­­eign­­ar­­sparnað sinn til að greiða niður hús­næð­is­lán í þrjú ár, frá miðju ári 2015 og fram til 30. júní 2017. Til stóð, sam­­kvæmt kynn­ingu ráða­­manna, að hús­næð­is­lán myndu lækka um 70 millj­­arða króna á þessu tíma­bili vegna sér­­­eign­­ar­líf­eyr­is­­sparn­að­­ar­úr­ræð­is­ins.

Heim­ildin til að nota sér­­­eign­­ar­­sparnað til að greiða niður hús­næð­is­lán var fram­­lengd í októ­ber 2016, í aðdrag­anda kosn­­inga þess árs, fram á mitt sumar 2019. Kjarn­inn greindi frá því í vik­unni að þrátt fyrir það standi ráð­­stöfun þeirra sem nýtt hafa sér leið­ina í 44 millj­­örðum króna. Þrátt fyrir að upp­­runa­­lega tíma­bilið sé liðið og að næstum helm­ingur fram­­leng­ing­­ar­­tíma­bils­ins sé lið­inn hefur ein­ungis 62 pró­­sent þeirrar upp­­hæðar sem þáver­andi ráða­­menn þjóð­­ar­innar sögðu að yrði ráð­stafað inn á hús­næð­is­lán með sér­­­eign­­ar­­sparn­aði ratað þang­að.

Meira úr sama flokkiInnlent