Bæta þarf við rannsóknir á heilsufarsáhrifum loftslagsbreytinga á Íslandi

Umfjöllun um möguleg áhrif loftslagsbreytinga á heilsufar hefur ekki haft mikið vægi í heilbrigðisrannsóknum á Íslandi og þarf verulega að bæta við rannsóknir um þetta efni á næstu árum, samkvæmt sérfræðingi.

co2 kolefni loftslagsmál gróðurhúsalofttegundir verksmiðja ský mengun h_52534332.jpg
Auglýsing

Ný skýrsla vís­inda­nefnd­ar um lofts­lags­breyt­ing­ar, sem kom út síð­ast­liðið vor, bætir ekki miklu við umfjöllun um mögu­leg áhrif lofts­lags­breyt­inga á heilsu­far á Ísland­i. Á­stæða þess er sú að þetta umfjöll­un­ar­efni hefur ekki haft mikið vægi í heil­brigð­is­rann­sóknum á Íslandi. Hlut­verk vís­inda­nefndar er að taka saman fyr­ir­liggj­andi upp­lýs­ingar og ástand þekk­ing­ar, nefndin stundar ekki sjálf­stæðar rann­sókn­ir. Veru­lega þarf að bæta við rann­sóknir um þetta efni á næstu árum svo betur megi tryggja að nauð­syn­leg þekk­ing verði til stað­ar.

Þetta segir Hall­dór Björns­son‚ veð­ur­fræð­ingur á Veð­ur­stofu Íslands, í grein um lofts­lags­breyt­ingar og heilsu­far sem birt­ist í Lækna­blað­inu og kom út í byrjun mán­að­ar­ins. 

Hann bendir á að í skýrls­unni sé þó rætt ítar­legar um hlýnun og frjó­korna­tíma­bil, og hugs­an­lega teng­ingu hlýn­unar og auk­innar tíðni myglu inn­an­dyra vegna meiri loft­raka, en sam­kvæmt erlendum rann­sóknum getur tíðni myglu inn­an­dyra á köldum svæðum auk­ist um 5 til 10 pró­sent við hlýn­un. „Í nið­ur­lagi umfjöll­unar um lofts­lags­breyt­ingar og heilsu­far á Íslandi er end­ur­tekin sam­an­tekt fyrri skýrslna um að miðað við þrótt heil­brigð­is­kerf­is­ins bendi ekk­ert til ann­ars en að það muni ráða við það álag sem breyt­ing­unum kann að fylgja,“ segir Hall­dór. 

Auglýsing

Hann byrjar grein­ina á því að útskýra að frá síð­asta fjórð­ungi lið­innar aldar hafi hlýnað við­stöðu­lítið víð­ast hvar á yfir­borði jarð­ar. Afleið­ingar hlýn­un­ar­innar séu þegar farnar að koma fram í bráðnun jökla, hækk­andi sjáv­ar­stöðu, auk­inni tíðni óveðra, bæði hita­bylgna og aftaka­úr­komu. Bein áhrif á líf­ríki séu nú þegar nokk­ur, og gæti breyt­inga á útbreiðslu dýra- og plöntu­teg­unda, tíma laufg­unar trjáa auk þess sem árs­tíða­bundin hegðan dýra­teg­unda (koma far­fugla, ganga fiski­stofna) hafi breyst með áhrifum á stofn­stærð og víxl­verkun við aðrar teg­und­ir.

Þjóð­fé­lög mis­mun­andi ber­skjölduð

Hall­dór bendir jafn­framt á að mis­mun­andi sé hversu ber­skjölduð þjóð­fé­lög eru fyrir áhrifum lofts­lags­breyt­inga og ráð­ist það af styrk inn­viða, atvinnu­hátt­um, stjórn­ar­háttum og öðrum þjóð­fé­lags­legum þátt­um, – en ekki bara af umfangi lofts­lags­breyt­inga.

Hann segir að ofan­greind upp­taln­ing ætti ekki að koma á óvart, því búið hafi verið að spá þess­ari þróun fyrir nokkru síð­an. Spár um hlýnun jarðar séu nokk­urra ára­tuga gaml­ar, og upp­taln­ing á lík­legum afleið­ingum fyrir vist­kerfi og félags­kerfi margar frá því fyrir síð­ustu alda­mót.

Í fyrr­nefndri skýrslu vís­inda­nefndar er farið yfir þekk­ingu vís­inda á lofts­lags­breyt­ingum og afleið­ingum þeirra á Íslandi. Hall­dór segir að meðal ann­ars komi fram að afleið­ingar hlýn­unar síð­ustu ára­tuga hér á landi séu auð­sæjar og víð­feðm­ar, birt­ist í þynn­ingu jökla, grænkun lands og breyt­ingum á komu­tíma far­fugla og teg­unda­sam­setn­ingu. Skýrslan ræði einnig vænt­an­legar lofts­lags­breyt­ingar á kom­andi öld, en á Íslandi verði hlýnun að jafn­aði nærri hnatt­rænni hlýn­un, þó óvissa um þróun á haf­svæð­unum umhverfis landið sé veru­leg.

„Hversu mikið hlýnar hnatt­rænt fer eftir losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda, verði hún í takt við ákvæði sam­komu­lags­ins sem náð­ist í París 2015 verður hnatt­ræn hlýnun innan við 2°C,“ segir hann. 

Lofts­lags­breyt­ingar hafa lík­lega áhrif á heilsu millj­óna manna

Hall­dor bendir enn fremur á að í skýrslu vís­inda­nefndar frá árinu 2008 sé stutt­lega fjallað um hvaða áhrif lík­legt sé að lofts­lags­breyt­ingar hafi á heilsu­far á hnatt­ræna vísu og sé þar byggt á úttekt milli­ríkja­nefndar Sam­ein­uðu þjóð­anna (IPCC) frá 2007. Þar komi fram að lík­lega muni lofts­lags­breyt­ingar hafa áhrif á heilsu millj­óna manna, einkum hópa sem hafa litla getu til aðlög­un­ar. Meðal helstu áhyggju­efna hafi verið vannær­ing og sjúk­dómar henni tengd­ir, nið­ur­gangs­sóttir og önd­un­ar­færa­sjúk­dóm­ar, slys og sjúk­dómar tengdir nátt­úru­ham­förum, hita­bylgj­um, fár­viðri og flóðum og að lokum hafi verið bent á að smit­leiðir kynnu að breyt­ast og smit­berar að nema ný lönd.

„Skýrslan ræddi einnig stöðu þekk­ingar á heilsu­fars­á­hrifum lofts­lags­breyt­inga á Íslandi, og bent á að helstu áhættu­þættir væru taldir smit­sjúk­dómar og aukin tíðni ofnæm­is­sjúk­dóma, en síð­ari þátt­ur­inn tengd­ist breyt­ingum á gróð­ur­fari. Sjúk­dómar á borð við veiru­heila­himnu­bólgu og Borreli­osis sem tengj­ast smá­maurnum Ixodes ricinus hafa breiðst út í Norður Evr­ópu, og nái maur­inn land­festu kynni slíkt að ger­ast hér. Hlýnun ein og sér nægir þó ekki til því hin fábreytta fána villtra spen­dýra á Íslandi og lít­ill þétt­leiki þeirra vinnur gegn við­komu maurs­ins sem er háður slíkum milli­hýsl­u­m,“ segir Hall­dór. 

Hægt er að lesa grein­ina í heild á vef­síðu Lækna­blaðs­ins. 

Rakel Guðmundsdóttir
Sumt þarf að banna
Leslistinn 15. janúar 2019
Brexit-samningi May hafnað í breska þinginu
Næstu skref í Brexit-málinu eru óljós. Vantrausttillaga er líkleg.
Kjarninn 15. janúar 2019
Norski bankinn DNB hefur verið álitinn besti kosturinn
DNB bankinn norski, þar sem norska ríkið er stærsti eigandi, hefur þó nokkra stóra viðskiptavini hér á landi. Ef Íslandsbanki verður seldur þykir hann spennandi kostur sem kaupandi.
Kjarninn 15. janúar 2019
ÚR kærir ákvörðun Fiskistofu til ráðuneytis
Útgerðarfélag Reykjavíkur segir að allt verði gert til að hnekkja ákvörðun Fiskistofu.
Kjarninn 15. janúar 2019
Sara Dögg Svanhildardóttir
Birtir til í Garðabæ
Kjarninn 15. janúar 2019
Gylfi Arnbjörnsson, fyrrverandi forseti ASÍ.
Gylfi Arnbjörnsson sækir um stöðu ráðuneytisstjóra
Fyrrverandi forseti Alþýðusambands Íslands sækir um stöðu ráðuneytisstjóra í heilbrigðisráðuneytinu.
Kjarninn 15. janúar 2019
Mögu­leg­ar laga- og reglu­breyt­ing­ar ræddar á fundi for­sæt­is­nefnd­ar
Samkvæmt forseta Alþingis voru mögu­leg­ar laga- og reglu­breyt­ing­ar ræddar á fundi for­sæt­is­nefnd­ar í gær til þess að Klausturmálið kom­ist í far­veg. Sú umræða verður tek­in áfram á fundi þing­flokks­formanna í dag.
Kjarninn 15. janúar 2019
Karl Gauti Hjaltason, Inga Sæland og Ólafur Ísleifsson
Ríkisendurskoðandi tjáir sig ekki um fundinn við Ólaf og Karl Gauta
Ríkisendurskoðandi er trúnaðarmaður Alþingismanna og getur því ekki gefið upp hvort Ólafur Ísleifsson og Karl Gauti Hjaltason, fyrrverandi þingmenn Flokks fólksins, hafi átt fund með embættinu á síðasta ári um fjármálastjórnun Ingu Sæland.
Kjarninn 15. janúar 2019
Meira úr sama flokkiInnlent