Bæta þarf við rannsóknir á heilsufarsáhrifum loftslagsbreytinga á Íslandi

Umfjöllun um möguleg áhrif loftslagsbreytinga á heilsufar hefur ekki haft mikið vægi í heilbrigðisrannsóknum á Íslandi og þarf verulega að bæta við rannsóknir um þetta efni á næstu árum, samkvæmt sérfræðingi.

co2 kolefni loftslagsmál gróðurhúsalofttegundir verksmiðja ský mengun h_52534332.jpg
Auglýsing

Ný skýrsla vís­inda­nefnd­ar um lofts­lags­breyt­ing­ar, sem kom út síð­ast­liðið vor, bætir ekki miklu við umfjöllun um mögu­leg áhrif lofts­lags­breyt­inga á heilsu­far á Ísland­i. Á­stæða þess er sú að þetta umfjöll­un­ar­efni hefur ekki haft mikið vægi í heil­brigð­is­rann­sóknum á Íslandi. Hlut­verk vís­inda­nefndar er að taka saman fyr­ir­liggj­andi upp­lýs­ingar og ástand þekk­ing­ar, nefndin stundar ekki sjálf­stæðar rann­sókn­ir. Veru­lega þarf að bæta við rann­sóknir um þetta efni á næstu árum svo betur megi tryggja að nauð­syn­leg þekk­ing verði til stað­ar.

Þetta segir Hall­dór Björns­son‚ veð­ur­fræð­ingur á Veð­ur­stofu Íslands, í grein um lofts­lags­breyt­ingar og heilsu­far sem birt­ist í Lækna­blað­inu og kom út í byrjun mán­að­ar­ins. 

Hann bendir á að í skýrls­unni sé þó rætt ítar­legar um hlýnun og frjó­korna­tíma­bil, og hugs­an­lega teng­ingu hlýn­unar og auk­innar tíðni myglu inn­an­dyra vegna meiri loft­raka, en sam­kvæmt erlendum rann­sóknum getur tíðni myglu inn­an­dyra á köldum svæðum auk­ist um 5 til 10 pró­sent við hlýn­un. „Í nið­ur­lagi umfjöll­unar um lofts­lags­breyt­ingar og heilsu­far á Íslandi er end­ur­tekin sam­an­tekt fyrri skýrslna um að miðað við þrótt heil­brigð­is­kerf­is­ins bendi ekk­ert til ann­ars en að það muni ráða við það álag sem breyt­ing­unum kann að fylgja,“ segir Hall­dór. 

Auglýsing

Hann byrjar grein­ina á því að útskýra að frá síð­asta fjórð­ungi lið­innar aldar hafi hlýnað við­stöðu­lítið víð­ast hvar á yfir­borði jarð­ar. Afleið­ingar hlýn­un­ar­innar séu þegar farnar að koma fram í bráðnun jökla, hækk­andi sjáv­ar­stöðu, auk­inni tíðni óveðra, bæði hita­bylgna og aftaka­úr­komu. Bein áhrif á líf­ríki séu nú þegar nokk­ur, og gæti breyt­inga á útbreiðslu dýra- og plöntu­teg­unda, tíma laufg­unar trjáa auk þess sem árs­tíða­bundin hegðan dýra­teg­unda (koma far­fugla, ganga fiski­stofna) hafi breyst með áhrifum á stofn­stærð og víxl­verkun við aðrar teg­und­ir.

Þjóð­fé­lög mis­mun­andi ber­skjölduð

Hall­dór bendir jafn­framt á að mis­mun­andi sé hversu ber­skjölduð þjóð­fé­lög eru fyrir áhrifum lofts­lags­breyt­inga og ráð­ist það af styrk inn­viða, atvinnu­hátt­um, stjórn­ar­háttum og öðrum þjóð­fé­lags­legum þátt­um, – en ekki bara af umfangi lofts­lags­breyt­inga.

Hann segir að ofan­greind upp­taln­ing ætti ekki að koma á óvart, því búið hafi verið að spá þess­ari þróun fyrir nokkru síð­an. Spár um hlýnun jarðar séu nokk­urra ára­tuga gaml­ar, og upp­taln­ing á lík­legum afleið­ingum fyrir vist­kerfi og félags­kerfi margar frá því fyrir síð­ustu alda­mót.

Í fyrr­nefndri skýrslu vís­inda­nefndar er farið yfir þekk­ingu vís­inda á lofts­lags­breyt­ingum og afleið­ingum þeirra á Íslandi. Hall­dór segir að meðal ann­ars komi fram að afleið­ingar hlýn­unar síð­ustu ára­tuga hér á landi séu auð­sæjar og víð­feðm­ar, birt­ist í þynn­ingu jökla, grænkun lands og breyt­ingum á komu­tíma far­fugla og teg­unda­sam­setn­ingu. Skýrslan ræði einnig vænt­an­legar lofts­lags­breyt­ingar á kom­andi öld, en á Íslandi verði hlýnun að jafn­aði nærri hnatt­rænni hlýn­un, þó óvissa um þróun á haf­svæð­unum umhverfis landið sé veru­leg.

„Hversu mikið hlýnar hnatt­rænt fer eftir losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda, verði hún í takt við ákvæði sam­komu­lags­ins sem náð­ist í París 2015 verður hnatt­ræn hlýnun innan við 2°C,“ segir hann. 

Lofts­lags­breyt­ingar hafa lík­lega áhrif á heilsu millj­óna manna

Hall­dor bendir enn fremur á að í skýrslu vís­inda­nefndar frá árinu 2008 sé stutt­lega fjallað um hvaða áhrif lík­legt sé að lofts­lags­breyt­ingar hafi á heilsu­far á hnatt­ræna vísu og sé þar byggt á úttekt milli­ríkja­nefndar Sam­ein­uðu þjóð­anna (IPCC) frá 2007. Þar komi fram að lík­lega muni lofts­lags­breyt­ingar hafa áhrif á heilsu millj­óna manna, einkum hópa sem hafa litla getu til aðlög­un­ar. Meðal helstu áhyggju­efna hafi verið vannær­ing og sjúk­dómar henni tengd­ir, nið­ur­gangs­sóttir og önd­un­ar­færa­sjúk­dóm­ar, slys og sjúk­dómar tengdir nátt­úru­ham­förum, hita­bylgj­um, fár­viðri og flóðum og að lokum hafi verið bent á að smit­leiðir kynnu að breyt­ast og smit­berar að nema ný lönd.

„Skýrslan ræddi einnig stöðu þekk­ingar á heilsu­fars­á­hrifum lofts­lags­breyt­inga á Íslandi, og bent á að helstu áhættu­þættir væru taldir smit­sjúk­dómar og aukin tíðni ofnæm­is­sjúk­dóma, en síð­ari þátt­ur­inn tengd­ist breyt­ingum á gróð­ur­fari. Sjúk­dómar á borð við veiru­heila­himnu­bólgu og Borreli­osis sem tengj­ast smá­maurnum Ixodes ricinus hafa breiðst út í Norður Evr­ópu, og nái maur­inn land­festu kynni slíkt að ger­ast hér. Hlýnun ein og sér nægir þó ekki til því hin fábreytta fána villtra spen­dýra á Íslandi og lít­ill þétt­leiki þeirra vinnur gegn við­komu maurs­ins sem er háður slíkum milli­hýsl­u­m,“ segir Hall­dór. 

Hægt er að lesa grein­ina í heild á vef­síðu Lækna­blaðs­ins. 

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Björn Gunnar Ólafsson
Uppskrift að verðbólgu
Kjarninn 26. október 2020
Flóttafólk mótmælti í mars á síðasta ári.
Flóttafólk lýsir slæmum aðstæðum í búðunum á Ásbrú
Flóttafólk segir Útlendingastofnun hafa skert réttindi sín og frelsi með sóttvarnaaðgerðum. Stofnunin segir þetta misskilning og að sótt­varna­ráð­staf­anir mæl­ist eðli­lega mis­vel fyrir. Hún geri sitt besta til að leiðrétta allan misskilning.
Kjarninn 26. október 2020
Aðalbygging Háskóla Íslands
Sögulegur fjöldi nemenda í HÍ
Skráðum nemendum í Háskóla Íslands fjölgaði um tæplega 2 þúsund á einu ári. Aldrei hafa jafnmargir verið skráðir við skólann frá stofnun hans.
Kjarninn 26. október 2020
Frystitogarinn Júlíus Geirmundsson. Einnig kallaður Júllinn.
Lögreglurannsókn hafin vegna COVID-smita á frystitogaranum
Ákveðið hefur verið að hefja lögreglurannsókn vegna atburða í kjölfar smitanna á Júlíusi Geirmundssyni. Enginn hefur stöðu sakbornings þessa stundina.
Kjarninn 26. október 2020
Kristbjörn Árnason
Þetta er ekki bara harka og grimmd, heldur sérstök heimska.
Leslistinn 26. október 2020
Heiðar Guðjónsson forstjóri Sýnar
Sýn vill ekki upplýsa um hugsanlega kaupendur farsímainnviða
Fjarskiptafyrirtækið segir að trúnaður ríki yfir samningaviðræðum um kaup á óvirkum farsímainnviðum kerfisins en að frekari upplýsingar verði gefnar fljótlega.
Kjarninn 26. október 2020
Þórður Snær Júlíusson
Þegar samfélagslegt skaðræði skreytir sig með samfélagslegri ábyrgð
Kjarninn 26. október 2020
Arnar Gunnar Hilmarsson, háseti á Júlíusi Geirmundssyni, sagði frá aðbúnaðinum um borð í viðtali við RÚV.
Frásögn hásetans „alveg í takt“ við upplifun annarra háseta
Varaformaður Verkalýðsfélags Vestfirðinga segist ekki vita hvað yfirvélstjóranum á Júlíusi Geirmundssyni gangi til með því að segja það „bull“ sem hásetarnir upplifðu um borð.
Kjarninn 26. október 2020
Meira úr sama flokkiInnlent