Segir afnám einkasölu ríkisins á áfengi fjölgi dauðsföllum

Laufey Tryggvadóttir, framkvæmdastjóri Krabbameinsskráar, segir að það blasi við að slökun á auglýsingabanni og afnám einkasölu ríkisins á áfengi muni valda aukinni neyslu áfengis og þar með fjölgun dauðsfalla, meðal annars vegna krabbameina.

bjór og hvítt
Auglýsing

Laufey Tryggva­dótt­ir, klínískur pró­fessor í lækna­deild HÍ og fram­kvæmda­stjóri Krabba­meins­skrár Krabba­meins­fé­lags Íslands seg­ist vona að Alþingi fari ekki í öfuga átt við lýð­heilsu­stefnu stjórn­valda og slaki á aug­lýs­inga­bann­i á áfengi og afnem­i einka­sölu rík­is­ins áfengi. Í rit­stjórn­ar­grein í nýjasta tölu­blaði Lækna­blaðs­ins segir Laufey það blasa við að afnám á einka­sölu rík­is­ins á áfengi muni valda auk­inni neyslu og þar með fjölgun dauðs­falla, meðal ann­ars vegna krabba­meina.

Goð­sögnin um hóf­lega drykkju riðar til falls

Í rit­stjórn­ar­grein sinni, Krabba­mein, áfengi og sam­fé­lags­leg ábyrgð, í Lækna­blað­inu segir Laufey að það séu ekki nýjar fréttir að áfeng­is­neysla auki áhættu á til­teknum krabba­mein­um. Lengi hafi verið vitað að sam­band sé á milli áfeng­is­neyslu og krabba­meins í munn­holi, koki, barka­kýli, vél­inda, lif­ur, brjóst­um, ristli og enda­þarmi. Hún segir að samt sem áður hafi mörgum brugðið í brún þegar nið­ur­stöður stórrar rann­sóknar birt­ust í Lancet í ágúst­mán­uði í fyrra. Í nið­ur­stöðum þeirrar rann­sóknar kom fram að þótt hóf­leg neysla á áfengi, undir einu glasi á dag, geti lækkað áhættu á blóð­þurrð i hjarta og á syk­ur­sýki hjá konum þá vegi aukin áhætta á krabba­meini og fleiri sjúk­dómum upp þau áhrif. 

Laufey Tryggvadóttir, framkvæmdastjóri Krabbameinsskrár Krabbameinsfélags Íslands„Sam­kvæmt þessu hefur öll áfeng­is­neysla heilsu­fars­á­hættu í för með sér og goð­sögnin um að hóf­lega drukkið vín bæti heils­una riðar til falls. Fyrri leið­bein­ingar hafa jafn­vel mælt með einu til tveimur glösum á dag en höf­undar reikna með að nið­ur­stöð­urnar muni valda breyt­ingum þar á,“ segir Lauf­ey.

Fram kom í sömu rann­sókn að þriðj­ungur jarð­ar­búa neyti áfeng­is, að rekja megi þrjár millj­ónir dauðs­falla árlega til drykkj­unnar og að krabba­mein sé þar í efsta sæti hjá ein­stak­lingum yfir 50 ára. Laufey segir það athygl­is­vert að neyslan auk­ist með batn­andi efna­hag og þjóð­fé­lags­stöðu og þess vegna sé spáð auknum heilsu­far­s­vanda­málum í löndum sem þar efn­hags­staða fer batn­andi, ef ekki verði brugð­ist við.

Auglýsing

Drykkja myndi aukast um 31 pró­sent ef almennar versl­anir tækju við áfeng­is­sölu 

Í grein­inni segir Laufey frá rann­sókn sem sýni fram á að þegar sala áfengis er gefin frjáls eykst neyslan til muna. Í rann­sókn­inni voru áhrif þess að aflétta rík­is­ein­okun í Sví­þjóð rann­sök­uð, ef sala færð­ist ann­ars vegar yfir í einka­reknar sér­versl­anir með áfengi og hins vegar í almennar versl­an­ir. ­Sam­kvæmt nið­ur­stöðum rann­sókn­ar­innar myndi drykkja aukast um 20 pró­sent ef sér­versl­anir tækju við, en um 31 pró­sent ef það yrðu almennar versl­an­ir. Áfeng­is­tengd dauðs­föll vegna krabba­meina myndu aukast um 18 pró­sent með sér­versl­unum og 29 pró­sent með almennum versl­un­um.

Vínbúðin er rekin af ÁTVR sem er í eigu íslenska ríkisins.

Laufey fjallar einnig um aðra nýlega rann­sókn sem gerð var af nor­rænum krabba­meins­skrám, í þeirri rann­sókn var ­á­ætlað hve mikið af nýgengi krabba­meina megi rekja til áfeng­is­neyslu í Dan­mörku, Finn­landi, Íslandi, Nor­egi og Sví­þjóð. Í nið­ur­stöðum segir að búast megi 83.000 áfeng­is­tengdum til­fellum næstu 30 árin og munu flest þess­ara meina grein­ast í rist­li,  enda­þarmi og brjóst­um. Laufey segir að óraun­hæft sé að reikna með að hægt sé að fyr­ir­byggja öll þessi til­felli, það er að öll áfeng­is­neysla hverfi á næst­unni, en með helm­ings fækkun í hópi þeirra sem drekka eitt til fjögur glös á dag mætti koma í veg fyrir 21.500 til­felli.

Laufey bendir þó á í grein sinni að þótt áfengi valdi mörgum krabba­meinum í stóra sam­heng­inu, sé það aðeins einn af mörgum áhættu­þátt­um. Þannig skýri áfeng­is­neysla til dæmis aðeins um 5 pró­sent brjóstakrabba­meina og 3 pró­sent ristil- og enda­þarmskrabba­meina á Norð­ur­lönd­un­um. „Því er úti­lokað að segja til um það hvers vegna hver og einn fær sitt krabba­mein, enda erum við langt frá því að skilja til hlítar hið flókna sam­spil erfða og umhverfis sem þar er að verki,“ segir Lauf­ey.

Áhrifa­rík­ustu leið­irnar til að draga úr áfeng­is­neyslu allar á valdi stjórn­valda

Laufey bendir á að áfengi sé sterk­lega sam­ofið menn­ingu Íslend­inga og segir að umfjöllun um nei­kvæð áhrif þess eigi ekki greiða leið að eyrum fólks. „Enda hefur WHO (Al­þjóða­heil­brigð­is­stofn­un­in)  bent á að áhrifa­rík­ustu leið­irnar til að draga úr áfeng­is­neyslu séu allar á valdi stjórn­valda og felist í tak­mörkun á fram­boði áfeng­is, verð­stýr­ingu og banni við áfeng­is­aug­lýs­ing­um,“ seg­ir Lauf­ey. 

Laufey bendar að lokum á að í stefnu vel­ferð­ar­ráðu­neyt­is­ins í lýð­heilsu og for­vörn­um, sem kynnt var í sept­em­ber 2016, komi fram að eitt af mark­miðum ráðu­neyt­is­ins sé að ­draga úr áfeng­is- og vímu­efna­neyslu meðal ungs fólks. Í stefn­unni má finna aðgerðir líkt og stýr­ingu á áfeng­is­neyslu með verði, einka­sölu ríkis og háum ald­urs­mörkum til áfeng­is­kaupa. Laufey seg­ist því vona að Alþingi fari ekki í öfuga átt við lýð­heilsu­stefn­una. „Við blasir að slökun á aug­lýs­inga­banni og afnám einka­sölu rík­is­ins á áfengi mun valda auk­inni neyslu og þar með fjölgun dauðs­falla, meðal ann­ars vegna krabba­meina. Von­andi ber Alþingi Íslend­inga gæfu til að fara ekki í öfuga átt við lýð­heilsu­stefnu, heldur beini kröftum sínum í far­veg sem eflir heilsu, vel­ferð og ham­ingju lands­manna.“ 

Úthluta 250 milljónum til uppbyggingar á rafbílahleðslustöðvum
Orkusjóður hefur auglýst fjárfestingarstyrki til uppbyggingar á hleðslustöðvum fyrir rafbíla en í heildina verður úthlutað 250 milljónum. Styrkirnir eru hluti af aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar vegna orkuskipta í samgöngum á árunum 2019 til 2020.
Kjarninn 18. júní 2019
Guðmundur Andri Thorsson
Um Íra og okkur, Englendinga og Dani
Kjarninn 17. júní 2019
Ólíklegt að Max vélarnar fari í loftið fyrr en í desember
Óvissa ríkir um hvenær 737 Max vélarnar frá Boeing fara í loftið. Miklir hagsmunir eru í húfi fyrir Icelandair og íslenska ferðaþjónustu.
Kjarninn 17. júní 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Danska menntamálaráðuneytið hefur útbúið leiðavísi vegna ofbeldis í garð kennara
Kjarninn 17. júní 2019
Íslendingar verða varir við samkeppnisvandamál á matvörumarkaði
Íslendingar mest varir við skort á samkeppni í farþegaþjónustu
Íslendingar verða mest varir við samkeppnisvandamál í farþegaþjónustu, fjármálaþjónustu og matvælamarkaði samkvæmt könnun MMR. Þá var hátt verð og lítill marktækur munur á verði nefnd sem helstu vandamál markaðanna.
Kjarninn 17. júní 2019
Forseti Íslands ásamt þeim sem hlutu fálkaorðuna 2019.
Sextán sæmdir fálkaorðunni á Bessastöðum
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands, sæmdi 16 Íslendinga heiðursmerki hinnar íslensku fálkaorðu á Bessastöðum í dag.
Kjarninn 17. júní 2019
Björn Gunnar Ólafsson
Mældu rétt strákur
Kjarninn 17. júní 2019
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra Íslands flytur ávarp 17. júní 2019.
Katrín: Það getur allt breyst, líka það sem virðist klappað í stein
Forsætisráðherra fjallaði meðal annars um loftslagsmál í ávarpi sínu á Austurvelli í dag.
Kjarninn 17. júní 2019
Meira úr sama flokkiInnlent