Hvað skal gera með íslenskan tíma?

Samkvæmt greinargerð sem unnin var á vegum forsætisráðuneytisins eru þrír valkostir í stöðunni varðandi klukkuna á Íslandi en rannsóknir sýna að nætursvefn Íslendinga er almennt séð of stuttur en slíkt getur verið heilsuspillandi.

klukka
Auglýsing

Grein­ar­gerðin „Stað­ar­tími á Íslandi – stöðu­mat og til­lög­ur“ hefur verið birt í sam­ráðs­gátt stjórn­valda en umsagn­ar­frestur er til 10. mars næst­kom­and­i. ­Grein­ar­gerðin var unnin í for­sæt­is­ráðu­neyt­inu og í henni er skoðað hvort færa eigi stað­ar­tíma nær sól­ar­tíma miðað við hnatt­ræna legu lands­ins. 

Í frétt for­sæt­is­ráðu­neyt­is­ins um málið kemur fram að rann­sóknir sýni að næt­ur­svefn Íslend­inga sé almennt séð of stuttur en slíkt geti verið heilsu­spill­andi og haft áhrif á náms­ár­angur og fram­leiðni í atvinnu­líf­inu. Sér­stak­lega sé þetta áhyggju­efni vegna barna og ung­menna. Ein lík­leg skýr­ing sé að klukkan sé ekki í sam­ræmi við hnatt­ræna legu lands­ins.

Þrír val­kostir eru settir fram í grein­ar­gerð­inni. Í fyrsta lagi er lagt til að staðan verði óbreytt og klukkan áfram einni klukku­stund fljót­ari en ef miðað væri við hnatt­stöðu. Með fræðslu sé fólk aftur á móti hvatt til að ganga fyrr til náða.

Auglýsing

Í öðru lagi að klukk­unni verði seinkað um eina klukku­stund frá því sem nú er, í sam­ræmi við hnatt­stöðu lands­ins. Sem dæmi er tekið að ef klukkan er 11:00 nú þá verði hún 10:00 eftir breyt­ingu.

Í þriðja lagi er lagt til að klukkan verði áfram óbreytt en skólar og jafn­vel fyr­ir­tæki og stofn­anir hefji starf­semi seinna á morgn­ana.

Mis­ræmi milli stað­ar­tíma og sól­ar­tíma

Í grein­ar­gerð­inni kemur fram að frá árinu 1968 hafi stað­ar­tími á Íslandi mið­ast við mið­tíma Greenwich. Sé þannig mis­ræmi milli stað­ar­tíma og sól­ar­tíma miðað við hnatt­ræna legu lands­ins sem þýðir að í Reykja­vík er sól hæst á lofti um kl. 13:30 en ekki um kl. 12:30 eins og vera ætti ef miðað væri við tíma­belti sam­kvæmt hnatt­stöðu.

Frá 1939 hafði klukk­unni verið flýtt á sumrin og seinkað á vet­urna og frá 1968 var miðað við svo­kall­aðan sum­ar­tíma allan árs­ins hring. Færsla klukk­unnar tvisvar á ári þótti óheppi­leg og ákveðið var að falla frá henni. Rökin fyrir því að miða fastan tíma árið um kring við sum­ar­tíma voru fyrst og fremst við­skipta­legs eðl­is, heppi­legra þótti að vera nær Evr­ópu í tíma og talið var jákvætt að dags­birta myndi nýt­ast betur á vöku­tíma lands­manna. Nei­kvæð áhrif myrk­ari vetr­ar­morgna voru talin minni en ávinn­ingur af birtu síð­deg­is.

Vildu að íslenskur tími væri í takt við tíma ann­arra landa

Á vef Alm­an­aks Háskóla Íslands er saga umræðna um tíma­reikn­ing rak­in. Þar er meðal ann­ars greint frá því að í kjöl­far breyt­ing­anna 1968 hafi ríkt friður um tíma­reikn­ing­inn í ald­ar­fjórð­ung. Það var svo 1994 sem fram kom þing­mál þar sem lögð var til breyt­ing, raunar í þá átt að flýta klukk­unni enn frekar til að íslenskur tími væri meira í takt við tíma helstu mark­aðs­landa okkar að sumri til og að auka fram­leiðni í atvinnu­líf­inu.

Í kjöl­far þeirrar til­lögu var lagt fram frum­varp 1995 sem var end­ur­flutt 1998 og 2000 og þings­á­lykt­un­ar­til­laga sama efnis 2006. 2010 kom fram til­laga sem gekk í þá átt að seinka klukk­unni og í kjöl­farið til­lögur sama efnis 2013, 2014 og 2015. Í umsögnum sem bár­ust þing­inu vegna síð­ar­nefndu til­lagn­anna var fyrst og fremst bent á lýð­heilsurök. Á sviði lækna­vís­inda og geð­ræktar kom fram jákvætt við­horf til þess að færa klukk­una nær sól­ar­gangi en á hinn bóg­inn hafa til dæmis íþrótta­sam­tök bent á skertan mögu­leika til úti­vistar síð­deg­is.

Tíma­bundið mis­ræmi hefur áhrif á vel­ferð og vellíðan

Þau þing­mál sem hafa komið fram síð­ustu ár end­ur­spegla að und­an­farið hefur athygli manna beinst í auknum mæli að áhrifum sól­ar­ljóss og birtu á heilsu og líðan fólks. Fjöldi vís­inda­rann­sókna á þessu sviði liggur fyrir og Nóbels­verð­launin í líf­eðl­is- og lækn­is­fræði 2017 voru veitt fyrir rann­sóknir á erfða og sam­einda­líf­fræði dæg­ur­klukk­unn­ar. Í grein­ar­gerð­inni er sam­an­tekt um Nóbels­verð­launin laus­lega þýdd:

„Með ótrú­legri nákvæmni lagar innri klukkan lík­ams­starf­semi okkar að ólíkum tímum dags. Innri klukkan stýrir mik­il­vægum þáttum eins og hegð­un, magni horm­óna, svefni, lík­ams­hita og efna­skipt­um. Tíma­bundið mis­ræmi milli ytra umhverfis og innri lík­ams­klukku hefur áhrif á vel­ferð okkar og vellíð­an, til dæmis þegar ferð­ast er milli tíma­belta og fólk upp­lifir „þotu­þreyt­u“. Einnig er ýmis­legt sem bendir til þess að við­var­andi mis­ræmi milli lífs­stíls og takts­ins sem lík­ams­klukkan stýrir teng­ist auk­inni hættu á marg­vís­legum sjúk­dóm­um.“

Ekki hægt að horfa fram hjá nið­ur­stöðum rann­sókna

Starfs­hópur skip­aður af heil­brigð­is­ráð­herra skil­aði grein­ar­gerð fyrr á árinu um ávinn­ing fyrir lýð­heilsu og vellíðan lands­manna af því að leið­rétta klukk­una til sam­ræmis við gang sól­ar. Sam­kvæmt grein­ar­gerð­inni hafa nið­ur­stöður vís­inda­rann­sókna hin síð­ari ár leitt í ljós nei­kvæðar heilsu­fars­legar afleið­ingar þess að miða við of fljótan stað­ar­tíma, líkt og nú er gert hér á landi.

Í grein­ar­gerð­inni segir að ekki verði horft fram hjá nið­ur­stöðum vís­inda­rann­sókna sem sýna fram á áhrif sól­ar­ljóss og birtu á heilsu og líðan fólks. Taktur dags­ins – klukkan – varði alla lands­menn, atvinnu­líf og stjórn­sýslu á marg­vís­legan hátt. Því hafi rík­is­stjórnin sam­þykkt að hefja skoðun á því hvort breyta eigi tíma­reikn­ingi á Íslandi og færa klukk­una nær raun­veru­legum sól­ar­tíma miðað við hnatt­stöðu. Liður í þeirri skoðun sé að efna til víð­tæks sam­ráðs um mál­efnið og eru þau sem láta sig málið varða, almenn­ingur jafnt sem fyr­ir­tæki, stofn­anir og félaga­sam­tök, hvött til að kynna sér málið og senda sín sjón­ar­mið og til­lögur í sam­ráðs­gátt Stjórn­ar­ráðs­ins. 

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Maria Witteman og kollegar að störfum í skógum Rúanda.
Regnskógar gætu illa ráðið við loftslagsbreytingar
Það getur verið heitt og rakt í regnskógunum en þeir þola þó ekki langvarandi hátt hitastig og þurrka. Þannig gætu loftslagsbreytingar haft áhrif á hina náttúrulegu kolefnisbindingu þeirra.
Kjarninn 1. október 2022
Jina Amini, 22 ára Kúrdi, lést í haldi írönsku siðgæðislögreglunnar í síðasta mánuði. Mótmæli hafa staðið yfir í Íran, og víðar, frá því að hún lést.
Kona, líf, frelsi
Mannréttindasamtök segja að minnsta kosti 83 látna í mótmælum í Íran. Yfirvöld segja töluna mun lægri, 41 í mesta lagi. Þingmaður Pírata hvetur fólk til að segja nafn konunnar sem kom mómæltunum af stað: Jina Amini.
Kjarninn 1. október 2022
Tækninni á sviði snjallgreiðslna fleygir fram og Íslendingar hafa tileinkað sér það hratt að nota síma og önnur snjalltæki til þess að greiða fyrir verslun og þjónustu.
Plastkort enn mest notaða greiðslulausnin en snjallgreiðslur sækja á
Í hópi þess þorra fólks sem greiðir fyrir vörur eða þjónustu einu sinni í viku að lágmarki eru nú hátt í fjörutíu prósent byrjuð að nota snjalltæki af einhverju tagi til þess að inna greiðslur að hendi, að jafnaði. Vægi reiðufjár minnkar sífellt.
Kjarninn 1. október 2022
Sjö molar um efnahags- og stjórnmálastorm í Bretlandi
Er Bretar leyfðu sér loks að líta upp úr langdreginni erfidrykkju Elísabetar drottningar tók ekki skárra við. Ný ríkisstjórn Liz Truss virðist búin að skapa sér djúpa efnahagslega og pólitíska krísu, ofan á orkukrísuna.
Kjarninn 1. október 2022
Líffræðileg fjölbreytni er grunnþáttur í viðhaldi vistkerfa í sjó, á landi, í vatni og lofti.
Landeigendur fái meiri hvata til endurheimtar vistkerfa
Loftslagsbreytingar, mengun, ágengar tegundir, eyðing búsvæða og bein nýting mannsins eru helstu áskoranir varðandi hnignun líffræðilegrar fjölbreytni á Íslandi. Neysla er t.d. drifkraftur framleiðslu sem oft leiðir til ósjálfbærrar nýtingar auðlinda.
Kjarninn 1. október 2022
Þeir skipta þúsundum, tannburstarnir í norska skóginum.
Tannburstarnir í skóginum
Jordan, tannburstaframleiðandinn þekkti, hefur auglýst eftir notuðum tannburstum sem áhugi er á að reyna að endurvinna. Í norskum skógi hafa fleiri þúsund tannburstar frá Jordan legið í áratugi og rifist er um hver beri ábyrgð á að tína þá upp.
Kjarninn 30. september 2022
Orri Hauksson, forstjóri Símans.
Síminn vill greiða hluthöfum 31,5 milljarða vegna sölunnar á Mílu – og svo sennilega meira
Franska fyrirtækið Ardian er búið að gera upp við Símann vegna kaupanna á Mílu. Síminn ætlar að leggja tillögu um að greiða hluthöfum 31,5 milljarða króna af söluandvirðinu fyrir hluthafafund í lok október.
Kjarninn 30. september 2022
Á fjórum stöðum streymir gas upp af leiðslunni í Eystrasalti.
„Um viljaverk var að ræða“
Götin á Nord Stream-gasleiðslunum er mjög stór og gríðarlegt magn metans streymir enn út í andrúmsloftið. Danir og Svíar ætla að gæta þess að á fundi öryggisráðs Sþ í kvöld verði fjallað um staðreyndir, „nefnilega þær að um viljaverk var að ræða“.
Kjarninn 30. september 2022
Meira úr sama flokkiInnlent