Landeyðing eykst með loftslagsbreytingum

Loftslagsbreytingar auka landeyðingu samkvæmt nýrri skýrslu IPCC en samhliða þeim eykst landnotkun hratt. Þær hafa nú þegar áhrif á fæðuöryggi í heiminum.

landbúnaður loftslagsmál eyðimörk þurrkar þurrkur h_02118965.jpg
Auglýsing

Lofts­lags­breyt­ingar auka land­eyð­ingu með meiri ákafa í úrkomu og flóð­um, tíð­ari og umfangs­meiri þurrk­um, meira álagi vegna hita, vinds og ölduróts auk hærri sjáv­ar­stöðu. Sam­hliða áhrifum lofts­lags­breyt­inga eykst land­notkun hratt og hafa lofts­lags­breyt­ingar nú þegar áhrif á fæðu­ör­yggi. Hlýnun á heim­skauta­svæðum mun hraða bráðnun sífrera og raska enn frekar norð­lægum skóg­um, bæði vegna meiri þurrka og skóg­ar­elda auk skor­dýra­plága og gróð­ur­sjúk­dóma. 

Þetta kemur fram í nýrri skýrslu á vegum IPCC, milli­ríkja­nefndar um lofts­lags­breyt­ing­ar, sem kom út í dag.

Í henni er greint frá því að lofts­lags­breyt­ingar auki land­eyð­ingu með meiri ákafa í úrkomu og flóð­um, tíð­ari og umfangs­meiri þurrk­um, meira álagi vegna hita, vinds og ölduróts auk hærri sjáv­ar­stöðu. Frá því síðla á 19. öld hafi hlýnun yfir íslausu landi að jafn­aði verið 1,41 gráð­ur, sem er mun meira en 0,87 gráðu hnatt­ræn hlýnun á sama tíma.

Auglýsing

Hlýn­unin hefur hliðrað lofts­lag­svæð­um, og gert sum búsvæða­belti útsett­ari fyrir breyti­leika í veðri og veð­ur­fari. ­Sam­hliða áhrifum lofts­lags­breyt­inga eykst land­notkun hratt. Síðan 1961 hafa 5,3 milljón fer­kíló­metrar lands verið lagðir undir land­bún­að, álíka og um tveir þriðju af flat­ar­máli Ástr­alíu og hefur land­notkun aldrei auk­ist hraðar í sögu mann­kyns, sam­kvæmt skýrsl­unni. Að jafn­aði verða 72 pró­sent af íslausu landi fyrir áhrifum af manna­völdum

Losun met­ans frá búpen­ingi hefur auk­ist nærri tvö­falt síðan 1961

Aukin mat­væla­eft­ir­spurn hefur leitt hratt til ákaf­ari land­nýt­ing­ar. Sam­fara fólks­fjölgun og neyslu­breyt­ingum hefur fram­leiðsla á jurta­trefj­um, mat­vælum og viði verið drif­kraftur breyt­inga á land­notk­un. Notkun ólíf­ræns áburðar hefur nífald­ast frá 1961 og notkun áveitu­vatns tvö­fald­ast. Breyt­ingar á land­notkun hafa stuðlað að land­eyð­ingu og eyði­merk­ur­mynd­un. Útbreiðsla vot­lendis hefur minnkað um 70 pró­sent frá 1970 og fjöldi íbúa þurrka­svæða hefur auk­ist um næstum 300 pró­sent frá 1961.

Um 24 pró­sent af heild­ar­losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda, á árunum 2003 til 2012, er vegna land­notk­un­ar. Losun met­ans frá jórtr­andi búpen­ingi hefur auk­ist nærri tvö­falt síðan 1961 og N2O losun vegna áburð­ar­notk­unar meira en tvö­fald­ast. Losun CO2 vegna breyt­inga á land­notk­un, aðal­lega skóg­areyð­ing­ar, dróst saman snemma á 7. ára­tugnum en hefur verið stöðug og mikil síð­an.Yfirlitsmynd

Hlýnun jarðar hliðrar lofts­lags­svæðum

Á síð­ustu þremur ára­tugum hefur aukin ljóstil­lífun leitt til grænk­unar gróð­urs á hnatt­ræna vísu. Þetta má rekja til sam­þættra áhrifa breyttrar land­nýt­ing­ar, til að mynda áveitna, skóg­ar­nýt­ing­ar, auk breyt­inga á umhverf­is­þáttum s.s. lengri vaxt­ar­tíma, auk­inni upp­töku CO2 og nit­urs. Lík­an­reikn­ingar rekja aukna grænkun á heim­skauta­svæðum til áburðar­á­hrifa CO2 og lengri vaxt­ar­tíma en minni grænkun og ljóstil­lífun á öðrum breidd­argráðum til aukn­ingar á þurrkum og hita­bylgj­um. Aukin styrkur CO2 hefur aukið vatns­nýtni plantna og fram­leiðni gróð­urs á þurrum svæð­um. Heild­ar­á­hrifin ráð­ast hins­vegar af nær­ing­ar­efnum í jarð­vegi og vatns­fram­boði.

Hlýn­unin hefur gert sum búsvæða­belti útsett­ari fyrir breyti­leika í veðri og veð­ur­fari, það með talið aftaka­at­burð­um, sem liggja utan þess sem þau ráða við. Í heild­ina hliðr­ast lofts­lag­svæði til pól­svæða á mið­lægum breidd­argráðum og ofar í hálendi. Lík­legt er að þessi hliðrun haldi áfram meðan hlýnun jarðar stöðvast ekki. Í hita­belt­inu mun hlýn­unin leiða til nýrra og heit­ari lofts­lags­svæða.

Lofts­lags­breyt­ingar auka land­eyð­ingu en afleið­ingar mót­ast einnig af nýt­ingu lands. Strandrofs gætir á nýjum svæðum vegna breyt­inga á nýt­ingu strand­svæða og áhrifum lofts­lags­breyt­inga svo sem hækk­andi sjáv­ar­stöðu og breyt­inga í gangi lægða. Þá hefur útbreiðsla sífrera dreg­ist sam­an. Hlýnun á heim­skauta­svæðum mun hraða bráðnun sífrera og raska enn frekar norð­lægum skóg­um, bæði vegna meiri þurrka og skóg­ar­elda auk skor­dýra­plága og gróð­ur­sjúk­dóma.

Lofts­lags­breyt­ingar ógna fæðu­ör­yggi

Vegna hærra hita­stigs, úrkomu­breyt­inga og auk­innar tíðni sumra aftaka­at­burða ógna lofts­lags­breyt­ingar fæðu­ör­yggi. Hlýnun hefur aukið fram­leiðni land­bún­að­ar­vara á hærri breidd­argráðum, m.a. á maís, hveiti, syk­ur­rófum og bómull, en dregið úr fram­leiðslu á lægri breidd­argráðum, meðal ann­ars á byggi, maís og hveiti. Meðal áhrifa á beit­ar­lönd eru hnignun haga, hæg­ari vöxt­ur, minni fram­leiðni og við­koma beit­ar­dýra, aukin tíðni plága og sjúk­dóma og tap á líf­fræði­legum fjöl­breyti­leika.

Á þurrum svæð­um, sér­stak­lega í Afr­íku og hálendum svæðum í Asíu og Suð­ur­-Am­er­íku telja frum­byggjar og inn­fæddir að lofts­lags­breyt­ingar hafi nú þegar áhrif á fæðu­ör­yggi.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Yfirmaður Max mála hjá Boeing rekinn
Tilkynnt var um brottreksturinn á stjórnarfundi Boeing í San Antonio í Texas. Forstjóri félagsins hrósaði Kevin McAllister fyrir vel unnin störf.
Kjarninn 22. október 2019
Tímaáætlun um Brexit felld í breska þinginu
Boris Johnson forsætisráðherra segir að nú sé óvissa uppi hjá bresku þjóðinni. Hann lýsti yfir vonbrigðum, en sagði að Bretland myndi fara úr Evrópusambandinu, með einum eða öðrum hætti.
Kjarninn 22. október 2019
HÚH! Best í heimi
Hnitmiðað, áleitið, fyndið!
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um HÚH! Best í heimi þar sem leikhópurinn RaTaTam er í samvinnu við Borgarleikhúsið.
Kjarninn 22. október 2019
Vilja fjölga farþegum í innanlandsflugi um fimmtung
Stjórnvöld ætla sér að bæta grundvöll innanlandsflug hér á landi og er markmiðið að fjöldi farþega með innanlandsflugi verði 440 þúsund árið 2024 en það er rúmlega 70.000 fleiri farþegar en árið 2018.
Kjarninn 22. október 2019
Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins.
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp muni rýra kjör almennings
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp, sem meðal annars fellir niður heimild þess til að skjóta málum til dómstóla, valda miklum vonbrigðum. Það mun leggjast gegn samþykkt þess.
Kjarninn 22. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Ekki draga tennurnar úr Samkeppniseftirlitinu
Kjarninn 22. október 2019
Bjarni Benediktsson,fjármála- og efnahagsráðherra.
Skýrsla um tilkomu Íslands á gráa listann væntanleg
Dómsmálaráðherra og fjármálaráðherra ætla að kynna skýrslu um aðdraganda þess að Íslandi var sett á gráa lista FAFT og hvernig stjórnvöld ætli að koma landinu af listanum.
Kjarninn 22. október 2019
Kvikan
Kvikan
Aðlögun kaþólsku kirkjunnar, peningaþvætti á Íslandi og vandræði Deutsche Bank
Kjarninn 22. október 2019
Meira úr sama flokkiInnlent