Stjórnmálamenn verði að láta sig EES-málefni meiru varða

Í nýrri skýrslu um EES-samninginn segir að ráðherrar og alþingismenn verði að láta sig EES-málefni meiru varða. Skýrsluhöfundar leggja til að komið verði á fót sér stjórnstöð EES-mála innan stjórnsýslunnar sem fylgist með öllu er varðar málaflokkinn.

Björn Bjarnason, formaður starfshópsins.
Björn Bjarnason, formaður starfshópsins.
Auglýsing

„Það er alfarið á ábyrgð ís­lenskra stjórn­valda að hafa auga með öllum hrær­ingum á þessum vett­vangi í ljósi hags­muna Ís­lands. Engum öðrum er það skylt.“ Þetta kemur fram í skýrslu starfs­hóps utan­rík­is­ráð­herra um EES-­samn­ing­inn sem birt var í dag. 

Í skýrsl­unni segir að stjórn­mála­menn, ráð­herrar og alþing­is­menn, verði að láta sig EES-­mál­efni meiru varða. Starfs­hóp­ur­inn leggur til að komið verði á fót stjórn­stöð EES-­mála innan stjórn­sýsl­unnar sem fylgist með öllu er varðar málaflokkinn. 

Auglýsing

Þrettán þing­menn ósk­uðu eftir skýrsl­unni

Í apríl 2018 ósk­uðu þrettán þing­menn eftir skýrslu frá utan­rík­is­ráð­herra um kosti og galla aðildar Íslands að Evr­ópska efna­hags­svæð­inu og þau áhrif sem EES-­samn­ing­ur­inn hefði haft hér á landi. Í kjöl­farið skip­að­i ­Guð­laugur Þór Þórð­ar­son, utan­rík­is­ráð­herra, starfs­hóp sem hefur nú skilað skýrslu um EES-­samn­ing­inn. ­Starfs­hóp­inn skip­uðu þau Björn Bjarna­son, fyrr­ver­andi dóms­mála­ráð­herra og mennta­mála­ráð­herra, og lög­fræð­ing­arnir Kristrún Heim­is­dóttir og Berg­þóra Hall­dórs­dótt­ir.

Starfshópinn skipuðu þau Björn Bjarnason, fyrrverandi dómsmálaráðherra og menntamálaráðherra, og lögfræðingarnir Kristrún Heimisdóttir og Bergþóra Halldórsdóttir. Mynd:Bára Huld Beck.

Í skýrsl­unni segir að allir við­mæl­endur starfs­hóps­ins, að und­an­skildum full­trúum íslensku sam­tak­anna Frjálst land og norsku sam­tak­anna Nei til EU, telji að EES-­samn­ing­ur­inn lifa góðu lífi og að hann sé til veru­legs gagns og ávinn­ings fyrir þá sem innan ramma hans starfa. 

Íslenskt hag­kerfi stækkað og líf­skjör batnað

Í skýrslu starfs­hóps­ins segir að með aðild­inni að EES, þann 1. jan­úar 1994, hafi þjóðin verið end­an­lega leyst úr efna­hags­legum fjötrum og í dag sé hag­rænn bati Íslands af aðild­inni mik­ill. Evr­ópska efna­hags­svæðið er um þessar mundir lang­mik­il­væg­asti mark­aður Ís­lands. Þangað fór um 77 pró­sent vöru­út­flutn­ings árið 2018 og frá ríkjum ESB og EES/EFTA- ríkj­anna kemur um 61 pró­sent vöru­inn­flutn­ings til Ís­lands.

EES-samningurinn er eitt víðtækasta alþjóðasamstarfið sem Ísland tekur þátt í en segja má að EES-samningurinn sé brú milli Íslands og annarra EFTA-ríkja innan EES á innri markaði Evrópusambandsins.Þá teygi bein og óbein áhrif samn­ings­ins sig inn á öll svið sam­félags­ins jafnt hjá fyr­ir­tækjum og ein­stak­ling­um. Til að mynda hafi tug­þúsundir Ís­lend­inga nýtt sér rétt­inn sem EES-að­ild­in veitti þeim meðal ann­ars til afla sér mennt­unar eða leita sér lækn­inga í öðrum lönd­um. 

Alls hafa um 40.000 Ís­lend­ingar notið þess sem í boði undir evr­óp­skri sam­starfsáætlun í mennta­mál­um, Erasmus+. Þá hafa verið gefin út hund­ruð þúsunda evr­ópskra sjúkra­trygg­inga­korta til Ís­lend­inga í ár­anna rás, þar af um 150 þúsund á ár­unum 2016, 2017 og 2018. 

Enn­fremur hafi ein­stak­lingar notið góðs af þeim kröf­um ­sem kveðið er á um í samnign­um um per­sónu­vernd, umhverf­is­mál, félags­mál og neyt­enda­mál. 

Laumi inn íþyngj­andi heima­smíð­uðum ákvæðum

Í skýrsl­unni segir að þótt kostir sam­eig­in­lega mark­að­ar­ins séu ót­víræðir kunni kröf­urnar um eins­leitni og aðild að honum einnig að vera íþyngj­andi. Gallar við aðild­ina snúi að því sama og almennt sætir gagn­rýni í Evr­ópu, að með þungu skrifræði og eft­ir­lits­kerfi seilist emb­ætt­is­menn án lýð­ræð­is­legs umboðs til meiri valda en góðu hófi gegn­i. 

Í umræðum á Alþingi og almennum reglum á vett­vangi stjórn­sýsl­unnar er lögð áhersla á að við inn­leið­ingu EES-­gerða eigi ekki að ganga lengra en þær krefj­ast við að íþyngja þeim sem gert er að starfa eftir regl­un­um. Sam­kvæmt skýrsl­unni er þó pottur brot­inn í þessum efnum og er það gjarnan kallað „gull­húð­un“ þegar stjórn­völd ein­stakra ríkja herða á íþyngj­andi reglum EES-­gerða til að ná fram sér­greindum mark­miðum á heima­velli. 

Full­trúar iðn­aðar og atvinnu­lífs hér á landi hafa meðal ann­ars gagn­rýnt inn­leið­ingu EES-reglna með þeim rökum að ís­lensk stjórn­völd „laumi“ í EES-frum­vörp íþyngj­andi heima­smíð­uðum ákvæð­u­m. 

Tekið er þó fram í skýrsl­unni að skyldur vegna aðild­ar­innar vegi ekki þyngra en ávinn­ing­ur­inn sé lögð rækt við þau tæki­færi sem eru fyrir hendi til gæslu sér­greindra hags­muna. Bent er hins vegar á í skýrsl­unni að í þessum efnum ger­ist þó ekk­ert af sjálfu sér heldur megi rekja þróun­ina til þess að kjörnir full­trúar og stjórn­völd í hverju landi snúist ekki gegn henni af nægi­legum þunga.

Ábyrgð stjórn­valda að hafa augu með hrær­ingum í Evr­ópu­sam­band­inu

Í skýrsl­unni eru teknar saman um upp­lýs­ingar um þát­töku Íslands í sér­fræð­inga­hópum og laga­setn­ing­ar­nefndum Evr­ópu­sam­bands­ins. Íslend­ingar hafa rétt til að sækja fundi í sam­tals 649 mis­mun­andi hópum og nefnd­um. Sér­fræð­inga­hóp­arnir eru 465 og laga­setn­ing­ar­nefnd­irnar 184

Bráða­birgða­nið­ur­stöður í sept­em­ber 2019 sýna hins vegar að Ís­land tekur þátt, reglu­lega eða eftir atvik­um, í 64 laga­setn­ing­ar­nefndum af 184 eða í tæp­lega 35 pró­sent og í 181 sér­fræð­inga­hópi af 465 eða um 39 pró­sent.

„Það er alfarið á ábyrgð ís­lenskra stjórn­valda að hafa auga með öllum hrær­ingum á þessum vett­vangi í ljósi hags­muna Ís­lands. Engum öðrum er það skylt,“ segir í skýrsl­unni

Stór hluti samn­ings­ins inn­an­rík­is­mál

Alþingi. Mynd: Bára Huld BeckAð lokum telur starfs­hóp­ur­inn upp fimmtán atriði um úrbætur hér á landi er varða EES-­samn­ing­inn. Þar á meðal telur hóp­ur­inn að binda verð­i enda á stjórn­laga­þrætur vegna EES-að­ild­ar­inn­ar, ann­að­hvort með því að við­ur­kenna að hún hafi áunnið sér stjórn­laga­sess eins og aðrar óskráðar stjórn­laga­reglur eða með því að skrá ákvæði um aðild­ina í stjórn­ar­skrána. Sam­kvæmt starfs­hópnum veikir vafi um að stjórn­ar­skrá Ís­lands heim­ili fulla aðild að EES-­sam­starf­inu stöðu Ís­lend­inga gagn­vart sam­starfs­ríkj­um, einkum Nor­egi og Liechten­stein

Þá tekur starfs­hóp­ur­inn það fram að við­ur­kenna skal í verki að samn­ing­ur­inn móti allt þjóð­lífið en ekki megi skil­greina hann sem erlenda ásælni. Raunar verði að við­ur­kenna að stór hluti EES-­sam­starfs­ins sé alfarið inn­an­rík­is­mál. 

Stjórn­stöð EES-­mála verði sett á fót 

Skýrslu­höf­undar telja því að leggja beri grunn að meiri festu í allri stjórn og með­ferð EES-­mála hér á landi. Að komið verði á fóti stjórn­stöð EES-­mála innan stjórn­sýsl­unnar með föstu starfs­liði sem fylgist við­var­andi með öllu er varðar mála­flokk­inn á mót­un­ar- og fram­kvæmd­ar­stig­i. ­Með því verði málefn­unum gert hærra undir höfuð innan ráðu­neyta með þjálf­uðu starfs­fólki og töku ákvarð­ana á pólit­ískum for­send­um. 

„Reynslan sýnir að með málefna­legri eft­ir­fylgni ná EES/EFTA-ríkin veru­legum árangri í þágu hags­muna sinna,“ segir í skýrsl­unn­i. 

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Guðmundur hættur sem bæjarstjóri Ísafjarðarbæjar
Bæjarstjóri Ísafjarðarbæjar hefur látið af störfum. Ástæðan er ólík sýn hans og meirihluta bæjarstjórnar á verkefni á vettvangi sveitarstjórnarstigsins.
Kjarninn 27. janúar 2020
Þórður Snær Júlíusson
Lélegir kapítalistar hampa braski sem snilld
Kjarninn 27. janúar 2020
„Stöðvum tanngreiningar“ – Vilja fella þjónustusamning úr gildi
Nú stendur yfir undirskriftasöfnun þar sem skorað er á háskólaráð að standa vörð um mannréttindi flóttafólks og umsækjenda um alþjóðlega vernd með því að fella þjónustusamning HÍ við Útlendingastofnun úr gildi.
Kjarninn 27. janúar 2020
Kom eins og stormsveipur
Kobe Bryant var fyrirmynd ungra íþróttaiðkenda. Hann lagði sig fram um að tengjast fyrirmyndum í ólíkum íþróttagreinum, til að hafa jákvæð áhrif um allan heim. Körfuboltaheimurinn er í sjokki eftir andlát hans.
Kjarninn 27. janúar 2020
Hildur Guðnadóttir vann Grammy-verðlaun fyrir Chernobyl
Hildur Guðnadóttir bætti enn einum stórverðlaununum í sarpinn í kvöld þegar hún hlaut Grammy-verðlaun.
Kjarninn 26. janúar 2020
Landris hefur orðið vestan við fjallið Þorbjörn.
„Óvenju hratt“ landris vegna mögulegrar kvikusöfnunar við fjallið Þorbjörn
Land á Reykjanesi hefur risið um allt að tvo sentímetra á nokkrum dögum, jarðskjálftar hafa orðið og hefur óvissustigi nú verið lýst yfir. Síðast gaus á svæðinu á þrettándu öld. Íbúafundir verða haldnir á morgun.
Kjarninn 26. janúar 2020
Norrænir bankar í vandræðum með reksturinn
Neikvæðir vextir á Norðurlöndunum eru nú farnir að skapa vandamála fyrir banka á svæðinu. Stjórnandi hjá fjármálaeftirliti Danmerkur segir að framundan séu erfið rekstrarskilyrði fyrir banka.
Kjarninn 26. janúar 2020
Svíður óréttlætið sem mætir flestum þolendum alvarlegra atvika
Auðbjörg Reynisdóttir safnar nú fyrir bókinni Stærri en banvæn mistök á Karolinafund en hún gekk sjálf í gegnum erfiða tíma í kjölfar afleiðinga læknamistaka. Hún segir frá því í bókinni hvernig henni tókst að vinna úr áfallinu.
Kjarninn 26. janúar 2020
Meira úr sama flokkiInnlent