Leggja fram frumvarp um vernd uppljóstrara

Ríkisstjórnin samþykkti á fundi sínum í morgun að frumvarp forsætisráðherra til laga um vernd uppljóstrara verði lagt fram á Alþingi sem stjórnarfrumvarp.

Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður VG.
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður VG.
Auglýsing

Rík­is­stjórnin sam­þykkti á fundi sínum í morgun að frum­varp Katrínar Jak­obs­dótt­ur, for­sæt­is­ráð­herra, til laga um vernd upp­ljóstr­ara verði lagt fram á Alþingi sem stjórn­ar­frum­varp.

Þetta kemur fram í vef Stjórn­ar­ráðs­ins í dag.

Mark­mið frum­varps­ins er að á Íslandi gildi skýr lög­gjöf um vernd upp­ljóstr­ara sem taki mið af ábend­ingum alþjóða­stofn­ana og for­dæmum þeirra nágranna­ríkja sem fela í sér bestu fram­kvæmd­ina á þessu svið­i. 

Auglýsing

Frum­varpið var upp­haf­lega samið af nefnd um umbætur á lög­gjöf á sviði tján­ing­ar-, fjöl­miðla- og upp­lýs­inga­frelsis sem for­sæt­is­ráð­herra skip­aði þann 16. mars 2018. Ákvæði þess gilda um starfs­menn sem greina í góðri trú frá upp­lýs­ingum eða miðla gögnum um brot á lögum eða aðra ámæl­is­verða hátt­semi í starf­semi vinnu­veit­enda þeirra.

Í frum­varp­inu er greint á milli innri og ytri upp­ljóstr­unar og miðað við að hið síð­ar­nefnda sé jafnan ekki heim­ilt nema hið fyrr­nefnda hafi verið reynt til þrautar og um sé að ræða brot sem varðar fang­els­is­refs­ingu eða í húfi séu afar brýnir almanna­hags­mun­ir.

Í frum­varp­inu er kveðið á um að miðlun upp­lýs­inga eða gagna, að upp­fylltum skil­yrðum frum­varps­ins, telj­ist ekki brot á þagn­ar- eða trún­að­ar­skyldu starfs­manns, leggi hvorki refsi- né skaða­bóta­byrgð á hann og geti ekki heldur leitt til stjórn­sýslu­við­ur­laga eða íþyngj­andi úrræða að starfs­manna­rétti. Þá er lagt sér­stakt bann við því að láta hvern þann sæta órétt­látri með­ferð sem miðlað hefur upp­lýs­ingum eða gögnum sam­kvæmt fram­an­sögðu. Lögð er sönn­un­ar­byrði á atvinnu­rek­anda á þann hátt að ef líkur eru leiddar að órétt­látri með­ferð skal hann sýna fram á að sú sé ekki raunin og greiða skaða­bætur ef það tekst ekki.

Mælt er fyrir um að veita skuli starfs­mann­inum gjaf­sókn komi til ágrein­ings fyrir dómi um það hvort miðlun hans á gögnum eða upp­lýs­ingum hafi sam­rýmst skil­yrðum frum­varps­ins. 

Loks er lagt til að lög­festar verði heim­ildir til að greina rík­is­end­ur­skoð­anda og Vinnu­eft­ir­liti rík­is­ins frá upp­lýs­ing­um, sam­bæri­legar þeirri heim­ild sem nú er að finna í 18. grein laga um umboðs­mann Alþing­is, sem bætt­ist við lögin árið 2018.

Við­horf til upp­­­ljóstrana í atvinn­u­­lífi breyst

Bent var á í minn­is­­blaði sem starfs­hópur um efl­ingu trausts í stjórn­­­málum og stjórn­­­sýslu sendi til for­­sæt­is­ráð­herra þann 12. apríl árið 2018 að á síð­­­ustu ára­tugum hefði við­horf til upp­­­ljóstr­­ara og upp­­­ljóstrana í atvinn­u­­lífi og opin­beru lífi breyst tölu­vert. Í stað höf­uð­á­herslu á holl­­ustu við vinn­u­veit­anda, sam­­starfs­­fólk og vinn­u­­stað, hefðu skyldur borg­­ar­ans við sam­­fé­lagið hlotið meira vægi. Það væri almennt við­­ur­­kennt að mik­il­vægt er að starfs­­fólk fyr­ir­tækja og stofn­ana væri reið­u­­búið til að benda á og afhjúpa ólög­­lega þætti í starf­­semi – og þætti sem fela í sér veru­­leg frá­­vik frá góðu sið­­ferði eða ógna hags­munum almenn­ings og sam­­fé­lags­ins með skýrum og óum­­deil­an­­legum hætti.

Sam­­kvæmt minn­is­­blað­inu vant­aði hér á landi laga­­lega vernd fyrir ein­stak­l­inga í atvinn­u­líf­inu sem koma á fram­­færi upp­­lýs­ingum af þessu tagi þótt mikil umræða hefði verið um gagn­­semi slíkrar laga­­setn­ingar á und­an­­förnum árum. OECD hefði í til­­­mælum sínum til íslenskra stjórn­­­valda mælt sér­­stak­­lega með slíkum ákvæðum í tengslum við erlend mút­u­brot.

Lög af þessu tagi væru lík­­­leg til að styðja þá sem hafa gert árang­­ur­s­­lausar til­­raunir til að koma upp­­lýs­ingum á fram­­færi á sínum starfs­vett­vangi við sam­­starfs­­fólk og yfir­­­menn. Vit­­neskjan um að sam­­fé­lagið mæti þá ein­stak­l­inga sem eru til­­­búnir að láta borg­­ara­­legar skyldur við sam­­fé­lagið ganga framar með­­­virkni gæti til lengri tíma ein­ungis aukið gagn­­sæi í stjórn­­­sýslu, atvinn­u­­lífi og við­­skiptum og leitt til heil­brigð­­ari starfs­hátta.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorsteinn Már vonar að tímabundið brotthvarf rói umræðu um Samherja
Þorsteinn Már Baldvinsson segir í viðtali við Vísi að Samherji sé ekki sálarlaust fyrirtæki. Honum blöskrar umræða um fyrirtækið í kjölfar afhjúpandi þáttar Kveiks um starfsemi Samherja í Namibíu.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Indriði H. Þorláksson
Samherji í gráum skugga
Kjarninn 14. nóvember 2019
Björgólfur í leyfi frá störfum sem stjórnarformaður Íslandsstofu
Björgólfur Jóhannsson tekur við sem forstjóri Samherja tímabundið.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Leifur Gunnarsson
Takmarkanir á tímum tæknibyltinga – Staða fólks með sykursýki 1 í dag
Kjarninn 14. nóvember 2019
Mosfellsbær heldur áfram að stækka
Íbúum Mosfellsbæjar hefur fjölgað gríðarlega á síðasta áratug sem og nýjum íbúðum. Bæjarstjórn Mosfellsbæjar býst við áframhaldandi fjölgun íbúa á næsta ári.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Haukur Arnþórsson
Hugleiðingar um tengsl stjórnmála og sjávarútvegs
Kjarninn 14. nóvember 2019
Svæðið sem um ræðir
Steypuvinna vegna Landsbankabyggingarinnar – Reikna með að fara 190 ferðir á einum degi
Botnplata nýju Landsbankabyggingarinnar á Austurbakka 2 verður steypt laugardaginn næstkomandi. Meðan unnið er þarf að loka hægri akrein Kalkofnsvegar í átt að Lækjargötu.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Inga Sæland
„Ætlar utanríkisráðherra að láta þetta viðgangast?“
Formaður Flokks fólksins setur spurningarmerki við það að stjórnarformaður Íslandsstofu taki við embætti formanns Samherja.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiInnlent