Þorsteinn Már með alla þræði í hendi sér

Sérfræðingar á vegum KPMG í Hollandi unnu úttekt á starfsemi Samherja og sögðu forstjórann nær einráðan í fyrirtækinu, í úttekt sinni. Ef fyrirtæki er með raunverulega framkvæmdastjórn á Íslandi á það að greiða skatta þar.

þorsteinn már.jpg
Auglýsing

Engin hefð­bundin fram­kvæmda­stjórn var hjá Sam­herja heldur liggja allir þræð­irnir við stjórnun þess, um stór og smá mál, til for­stjór­ans og stórs eig­anda, Þor­steins Más Bald­vins­son­ar. 

Þetta er meðal þess sem fram kemur í bók­inn­i  „Ekk­ert að fela – Á slóð Sam­herja í Afr­ík­­u“, eftir Helga Selj­an, Aðal­­­stein Kjart­ans­­son og Sté­­fán Aðal­­­stein Drengs­­son, þar sem fjallað er ítar­­lega um sögu og umsvif sjá­v­­­ar­út­­­vegs­ris­ans Sam­herja, sem var nýverið afhjúp­aður í Kveiks­þætti sama teym­­is. ­Bókin kemur út í dag.

Bókin byggir á rann­sókn­ar­vinnu þeirra á Sam­herj­a­skjöl­unum svo­nefndu, sem Kveik­ur, Stund­in, og Al Jazeera hafa unnið úr, en Jóhannes Stef­áns­son, fyrr­ver­andi starfs­maður Sam­herja, kom gögn­unum til Wiki­leaks. Krist­inn Hrafns­son, rit­stjóri Wiki­leaks, hafði svo sam­band við Helga Selj­an, og hófst vinnan eftir það, en ítar­lega er farið yfir upp­haf þess­arar rann­sókn­ar­vinnu í fyrr­nefndri bók.

Yfir­lit yfir heild­ar­starf­semi

Í bók­inni er fjallað um úttekt sem sér­fræð­ingar á vegum KPMG í Hollandi unn­u á starf­semi Sam­herja. Til­gangur skýrslu sér­fræð­ing­ana frá Hollandi var að gefa yfir­lit af starf­semi Sam­herja, og ekki síst „flókið inn­an­húss hag­kerfi stór­fyr­ir­tækis sem starfar víða um heim,“eins og orð­rétt segir í bók­inni. Það var mat sér­fræð­ing­ana að í grund­vallar atriðum væri skipu­rit félags­ins ein­falt: Þor­steinn Már ræð­ur.

Auglýsing
Orðrétt segir um þetta í bók­inni (síður 76 til 82):

„Og Mái, eins og Þor­steinn Már er gjarnan kall­aður af vinum sínum og fjöl­skyldu, hefur ekki slegið slöku við þótt kom­inn sé fast að sjö­tugu og vill enn hafa putt­ana í stórum sem smáum við­fangs­efnum fyr­ir­tæk­is­ins um allan heim. Því hefur verið haldið fram að í raun sé engin hefð­bundin fram­kvæmda­stjórn í Sam­herja. Þetta birt­ist til dæmis í skýrslu sem KPMG og skatta­sér­fræð­ingar þess í Hollandi unnu fyrir fyr­ir­tækið í jan­úar árið 2014. Skýrslan byggð­ist á tveggja mán­aða skoðun sér­fræð­ing­anna á starf­semi Sam­herja og átti þannig að gefa mynd af því hvernig fyr­ir­tækið stýrði starf­semi sinni víða um heim, með inn­byrðis við­skiptum og skipu­lagi. Til­gangur skýrsl­unnar er að því er virð­ist að fá nokk­urs konar yfir­lit yfir starf­semi Sam­herja og ekki síst flókið inn­an­húss hag­kerfi stór­fyr­ir­tækis sem starfar víða um heim. Ekki er langt síðan hert var á reglum hér á landi um að fyr­ir­tæki sem selja vörur úr landi, til eigin fyr­ir­tækja erlend­is, eða eiga í ann­ars konar við­skiptum við tengd félög erlend­is, geri skil­merki­lega grein fyrir þeim. Allt til að hægt sé að tryggja að við­skiptin hafi ekki þann eina til­gang að færa til hagnað milli landa og kom­ast þannig hjá skött­u­m. 

Árið 2014 kom það sem sagt í hlut end­ur­skoð­un­arris­ans KPMG að draga upp mynd af Sam­herja og starf­semi fyr­ir­tæk­is­ins. Sam­herji kom þá, ýmist beint eða óbeint, að útgerð í yfir tíu löndum í þremur heims­álf­um. Eign­ar­halds­fé­lög Sam­herja í kringum útgerð og fisk­vinnslur er að finna mun víðar um heim­inn, oft fjarri allri starf­semi félags­ins. Sú var tíðin að Þor­steinn Már Bald­vins­son rak einn og sjálfur fyr­ir­tækið Sam­herja þegar það sam­an­stóð af einum frysti­tog­ara, Akur­eyr­inni. Þá sögu þekktu all­ir. Sér­fræð­ingum KPMG kom hins vegar all­mjög á óvart þegar þeir sáu ekki betur en að nákvæm­lega sama skipu­rit væri enn við lýði í fyr­ir­tæk­inu. Skipa­stóll Sam­herja var nú hátt í 60 skip og heild­ar­veiði þeirra var nærri hálf milljón tonna upp úr sjó á ári. Árs­veltan nálg­að­ist 70 millj­arða króna. Vissu­lega höfðu bæst við starfs­menn á skrif­stof­una, en hið eig­in­lega skipu­rit var þó áfram eins. Þor­steinn Már ræður. „For­stjór­inn er eini fram­kvæmda­stjóri Sam­herj­a,“ sagði í skýrslu KPMG. „Engin form­leg fram­kvæmda­stjórn er innan Sam­herja hf.“ 



Í skýrsl­unni var einnig að finna aðrar upp­lýs­ingar sem vekja óneit­an­lega athygli: „Aðrir lyk­il­stjórn­end­ur, sem ekki eru starfs­menn Sam­herja beint, en stýra mis­mun­andi sviðum innan Sam­herj­a­sam­stæð­unn­ar, eru í beinu sam­bandi við for­stjóra Sam­herja dag­lega. For­stjóri Sam­herja er lyk­il­maður í öllum við­skiptum fyr­ir­tæk­is­ins og hefur bein afskipti af skipu­lagi veiða.“ 

Auglýsing
Þessi sýn KPMG vakti eðli­lega við­brögð innan Sam­herja, og áhyggjur hjá und­ir­mönnum Þor­steins Más af því að verið væri að færa dag­lega stjórn allrar starf­semi Sam­herja úti í heimi til Íslands. Til Þor­steins. Þetta sést glögg­lega á breyt­ingum sem gerðar hafa verið á skjal­inu, merktar „Fund­ar­her­berg­i“, að því er virð­ist af Örnu McClure, inn­an­hússlög­manni Sam­herja.

For­svars­menn Sam­herja hafa ítrekað haldið því fram að fram­kvæmda­stjórn hinna erlendu félaga fyr­ir­tæk­is­ins sé ekki hér á landi. Þau séu öll undir erlendri stjórn. Sam­kvæmt því sem KPMG sá við skoðun á fyr­ir­tæk­inu var því þver­öf­ugt far­ið. Þor­steinn Már reynd­ist í raun dag­legur stjórn­andi allra fyr­ir­tækj­anna sem heyra undir Sam­herj­a­sam­stæð­una. Hann sá um dag­lega fram­kvæmda­stjórn og allar fjár­fest­inga­á­kvarð­an­ir. Og hann fékkst meira að segja við að ráða hvern ein­asta skip­stjóra, allt frá Græn­lands­miðum og alla leið suður fyrir Góðr­ar­von­ar­höfða, auk þess sem hann ákvað hvar þessir skip­stjórar veiddu. Og allt þar á milli. Fyr­ir­tækjum sem eiga að vera undir stjórn heima­manna í hverju landi fyrir sig er í raun fjar­stýrt frá Íslandi, sam­kvæmt því sem end­ur­skoð­un­ar­fyr­ir­tæki Sam­herja segir í þess­ari skýrslu.

For­stjór­inn fer með dag­lega stjórn á hinni svoköll­uðu fisk­veiði­stefnu. Hann er í tengslum við mark­aðs- og sölu­fyr­ir­tæki sem fylgj­ast með mark­aðs­verði og mark­aðs­þró­un. Með upp­lýs­ingar þaðan að vopni ákveður for­stjór­inn kúr­s­inn með fisk­veiði­stefn­unni og skipar fyrir bæði fram­kvæmda­stjórn útgerð­anna og vinnslu­stöðv­anna […] for­stjór­inn er í sam­bandi við lyk­il­stjórn­endur frá degi til dags og leggur grunn að ákvörð­unum um fisk­veiði­stefn­una. Lyk­il­starfs­menn eru meðal ann­ars skip­stjórar fiski­skip­anna sem eru mjög mik­il­vægir svo útgerð­ar­fé­lag nái árangri. Sér­hver skip­stjóri og lyk­il­stjórn­andi er val­inn af for­stjór­anum sjálf­um.

Þetta gæti mörgum þótt eðli­leg­asti hlutur í heim­i. 

Auglýsing
Þorsteinn Már er jú for­stjóri Sam­herja og á þessi fyr­ir­tæki. En málið er aðeins flókn­ara og snýst ekki síst um hvar greiða eigi skatta af starf­sem­inni. Ástæðan er ein­föld. Sam­kvæmt íslenskum lögum á fyr­ir­tæki, jafn­vel þótt það sé stað­sett í útlönd­um, að greiða skatta hér á landi ef raun­veru­leg fram­kvæmda­stjórn þess er hér. Í lögum segir ein­fald­lega að skylda til að greiða tekju­skatt af öllum tekjum sín­um, hvar sem þeirra er aflað, hvíli á öllum þeim fyr­ir­tækjum sem eigi hér heim­il­is­festi. Fyr­ir­tæki telj­ist eiga hér heim­il­is­festi „ef raun­veru­leg fram­kvæmda­stjórn er hér á land­i“. 

Rétt eins og KPMG virð­ist hafa kom­ist að nið­ur­stöðu um að væri raunin hjá Sam­herja og dótt­ur­fé­lögum þess í útlönd um. Þess vegna kemur ekki á óvart að í athuga­semdum sem settar hafa verið inn í skýrslu KPMG er fingur jafnan fettur út í þessar ábend­ingar end­ur­skoð­end­anna. Ekki út frá því að þær séu rang­ar, heldur að þær eigi ekki erindi í skýrsl­una. Þær skuli því ýmist „fjar­lægja“ eða „taka út“. Neð­an­greind athuga­semd fylgir til dæmis text­anum sem vitnað er til hér að ofan:

Gengur ekki. Velur ÞMB skip­stjór­ana sem gera svo samn­ing við fyr­ir­tæki sem aðrir eiga að stjórna? Jafn­vel fyr­ir­tæki mjög neð­ar­lega í strúkt­úrn­um?!

Og litlu síðar er athuga­semd um þá lýs­ingu KPMG að Þor­steinn Már stýri í raun starfs­manna­málum félags­ins um allan heim: 



Vafa­samt ef þetta á við um dótt­ur­fé­lög, sér­stak­lega erlendis […] Er vinna Sea­gold, Merc­ury, Icefresh Ltd. o.fl. öll ákveðin í höf­uð­stöðvum Sam­herja á Akur­eyr­i??? […] Local í lagi – dótt­ur­fé­lög ekki í lagi.

Og:

Vafa­samt ef þetta á líka við um dótt­ur­fé­lög­in, mjög spes varð­andi skip­stjór­ana […] Er Þor­steinn Már Bald­vins­son starfs­manna­stjóri/­mannauðs­stjóri eða er Anna María [mann  auðs­stjóri Sam­herja] það […] Ekki í lagi erlendis […] Hér þarf að vera á hreinu skilin milli erlendu dótt­ur­fé­lag­anna og Íslands. Erfitt að pikka út ann­ar­s.“

Við full­yrð­ingu KPMG þess efnis að fjár­málum allrar sam­stæð­unn­ar, og þannig erlendu félag­anna, sé stýrt frá Íslandi birt­ist athuga­semd­in:

ATH er í lagi að SI [fjár­mála­stjóri Sam­herja á Íslandi] sjái um fjár­stýr­ingu ein­stakra dótt­ur­fé­laga?

Þessar áhyggjur „Fund­ar­her­berg­is­ins“ hjá Sam­herja af því hvernig hinir hol­lensku skatta­sér­fræð­ingar KPMG sjá stöð­una eru reyndar skilj­an­leg­ar. Deilur um hvaðan Sam­herj­a­fé­lögum í útlöndum væri stjórnað var hluti af rann­sókn Seðla­bank­ans á hendur Sam­herja vegna gruns um brot á gjald­eyr­is­lögum sem hófst árið 2012. Seðla­bank­inn taldi þá að yfir­stjórn allra erlendu félag­anna væri hér á landi og því ætti að skila hingað gjald­eyri þeirra, hagn­aði og skött­um. Sam­herji þvertók fyrir að svo væri. Fyr­ir­tækin væru öll sjálf­stæð hvert í sínu landi og undir þar­lendri fram­kvæmda­stjórn. Þó virð­ist skipta máli við hvern Sam­herj­a­menn eru að ræða þegar kemur að því að lýsa með hvaða hætti fyr­ir­tækjum Sam­herja erlendis er stýrt. 

Í kynn­ingu á starf­semi félags­ins í Afr­íku, sem dag­sett er í mars­mán­uði 2010 og kyrfi­lega merkt sem trún­að­ar­mál, er til dæmis ítrekað talað um að starf­sem­inni sé stýrt frá Íslandi. Í kynn­ing­unni segir bein­línis að höf­uð­stöðvar Afr­íku­starf­sem­inn­ar, sem rekin var undir nafn­inu Katla Seafood, séu á Íslandi en þjón­usta við skip Kötlu Seafood sé á Kanarí­eyj­um. Sér­stök er líka við­kvæmni Sam­herja fyrir því að félagið sé í skýrslu KPMG sagt vera eitt stærsta sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki Íslands. Flestir kynnu að halda að vart þyrfti að taka það fram, en þó er athuga­semd gerð við þessa full­yrð­ingu í upp­hafs­setn­ingu skýrsl­unnar og spurt: 

„Er Sam­herj­a­sam­stæðan eitt stærsta fyr­ir­tæk­ið?““

Bókin Ekk­ert að fela, kemur út hjá For­lag­inu í dag.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gauti Jóhannesson er forseti bæjarstjórnar í Múlaþingi og fyrrverandi sveitarstjóri Djúpavogshrepps.
Forseti bæjarstjórnar Múlaþings íhugar alvarlega að sækjast eftir þingsæti
Gauti Jóhannesson fyrrverandi sveitarstjóri á Djúpavogi segir tímabært að Sjálfstæðisflokkurinn eignist þingmann frá Austurlandi og íhugar framboð til Alþingis. Kjarninn skoðaði framboðsmál Sjálfstæðisflokks í Norðausturkjördæmi.
Kjarninn 16. janúar 2021
Guðjón S. Brjánsson sá þingmaður sem keyrði mest allra árið 2020
Í fyrsta sinn í mörgu ár er Ásmundur Friðriksson ekki sá þingmaður sem keyrði mest. Hann dettur niður í annað sætið á þeim lista. Kostnaður vegna aksturs þingmanna dróst saman um fimmtung milli ára.
Kjarninn 16. janúar 2021
Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfis- og auðlindaráðherra.
Könnun: Fleiri andvíg en fylgjandi frumvarpi Guðmundar Inga um Hálendisþjóðgarð
Samkvæmt könnun frá Gallup segjast 43 prósent andvíg frumvarpi umhverfis- og auðlindaráðherra um stofnun Hálendisþjóðgarðs, en 31 prósent fylgjandi. Rúmlega fjórir af tíu segjast hafa litla þekkingu á frumvarpinu.
Kjarninn 16. janúar 2021
Örn Bárður Jónsson
Má hefta tjáningarfrelsi og var rétt að loka á Trump?
Kjarninn 16. janúar 2021
Bræðraborgarstígur 1 brann í sumar. Þorpið hefur keypt rústirnar og húsið við hliðina, Bræðraborgarstíg 3.
Keyptu hús og rústir á Bræðraborgarstíg á 270 milljónir og sækja um niðurrif eftir helgi
Loks hillir undir að brunarústirnar á Bræðraborgarstíg 1 verði rifnar. Nýir eigendur, sem gengið hafa frá kaupsamningi, vilja gera eitthvað gott og fallegt á staðnum í kjölfar harmleiksins sem kostaði þrjár ungar manneskjur lífið síðasta sumar.
Kjarninn 16. janúar 2021
Frá spítala í Manaus í gær. Þar skortir súrefni, sem hefur valdið ónauðsynlegum dauðsföllum bæði COVID-sjúklinga og annarra.
„Brasilíska afbrigðið“: Bretar herða reglur og súrefnið klárast í stórborg í Amazon
Faraldsfræðingur í Manaus í Brasilíu segir borgina að verða sögusvið eins sorglegasta kafla COVID-19 faraldursins hingað til. Súrefni skortir og nýburar eru fluttir í burtu. Á sama tíma grípa Bretar til hertra aðgerða til að verjast nýjum afbrigðum.
Kjarninn 15. janúar 2021
Eyþór Eðvarðsson
Þurfum stærri aðgerðir í loftslagsmálum
Kjarninn 15. janúar 2021
Telur mikilvægt að finna lausn sem gagnast ferðaþjónustunni betur
Starfshópur á vegum fjármála- og efnahagsráðuneytisins telur að hægt sé að auka hagvöxt um sex prósentustig með því að biðja komufarþega að framvísa neikvæðu vottorði gegn COVID-19 á landamærum og sleppa við 5-6 daga sóttkví við komuna til landsins.
Kjarninn 15. janúar 2021
Meira úr sama flokkiInnlent