Kristján Vilhelmsson kvartaði yfir skrifum Jóns Steinssonar við Columbia

Kjarninn greindi frá því árið 2014 að íslenskur áhrifamaður hefði sent bréf til Columbia-háskóla vegna skrifa Jóns Steinssonar um íslenskan sjávarútveg. Í bréfinu var spurt hvort slíkur pólitískur áróður samræmdist siðareglum Columbia-háskóla.

Kristján Vilhelmsson, stærsti eigandi Samherja.
Kristján Vilhelmsson, stærsti eigandi Samherja.
Auglýsing

 „Í krafti stöðu minnar sem for­maður stjórnar Útvegs­manna­fé­lags Norð­ur­lands beini ég þeirri spurn­ingu til þín hvort slíkur póli­tískur áróður sam­ræm­ist siða­reglum Col­umbi­a-há­skóla.“ Þetta er meðal þess sem kom fram í bréfi sem Krist­ján Vil­helms­son, stærsti eig­andi og útgerð­ar­stjóri Sam­herja, sendi til banda­ríska háskól­ans Col­umbia vegna skrifa Jóns Steins­son­ar, sem hag­fræð­ings sem starf­aði við skól­ann. Skrif Jóns höfðu verið um íslenskan sjáv­ar­út­veg og aðrar fjár­fest­ingar eig­enda sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja, höfðu birst á íslenskum miðlum ein­vörð­ungu og hann not­aði ekki nafn Col­umbi­a-há­skóla vegna þeirra. Bréfa­send­ingin hafði engin áhrif á stöðu Jóns innan háskól­ans. 

Þetta kemur fram í bók­inni „Ekk­ert að fela – Á slóð Sam­herja í Afr­ík­u“, eftir Helga Selj­an, Aðal­stein Kjart­ans­son og Sté­fán Aðal­stein Drengs­son, þar sem fjallað er ítar­lega um sögu og umsvif sjáv­ar­út­vegs­ris­ans Sam­herja, sem var nýverið afhjúp­aður í Kveiks­þætti sama teym­is. Þar kom fram að Sam­herji hefði greitt ráða­mönnum í Namibíu 1,4 millj­arð króna í ætl­aðar mútu­greiðslur fyrir aðgengi að ódýrum kvóta, að grunur væri uppi um stór­fellda skatta­snið­göngu fyr­ir­tæk­is­ins og um að það hefði stundað pen­inga­þvætti.

Til­raun til að hefta þátt­töku fræði­manna í umræðu

Í maí 2014 greindi Kjarn­inn frá könnun sem sýndi að sjött­i hver háskóla­­maður á Íslandi hafði komið sér hjá því að tjá sig við fjöl­miðla ­vegna ótta við við­brögð valda­­fólks úr stjórn­­­mála- og efna­hags­­lífi. Þar kom einnig í ljós að meiri­hluti háskóla­­manna taldi að akademísku frelsi fræði- og ­vís­inda­­manna á Íslandi stafi ógn af gagn­rýni eða hót­­unum frá valda­­fólki í stjórn­­­mál­um, efna­hags- og atvinn­u­­lífi.

Skömmu síðar birti Kjarn­inn umfjöllun eftir Björn Gísla­son þar sem sagt var frá­ því hvern­ig Jón Steins­­son, þá dós­ent í hag­fræði við Col­umbi­a-há­­skól­ann í New York sem flutti sig yfir til Berkel­ey-há­skól­ans í fyrra, hefði fengið að finna fyrir því að ­skrifa reglu­­lega um hita­­mál sam­­fé­lags­ins í íslenska fjöl­miðla, sér­­stak­­lega um ­fisk­veið­i­­­stjórn­­un­­ar­­kerf­ið, auð­linda­nýt­ingu og skatta­­mál. 

Auglýsing
Í umfjöll­un­inni sagði Jón að hann liti á þátt­töku sína í opin­berri umræðu sem óað­skilj­an­legan hluta af starfi sínu sem háskóla­kenn­ara. „Ég tel það vera hluta af því að vera háskóla­mað­ur, að ef maður hefur eitt­hvað fram að færa geti maður gert það með þessum hætt­i.“ 

Jón hóf að skrifa í blöð árið 1997 þegar hann var hag­fræði­nemi við Princeton-há­skóla í Banda­ríkj­un­um. Meðan á námi hans í Princeton- og síðar Harvar­d-há­skóla stóð lét hann reglu­lega í sér heyra, bæði á síðum Morg­un­blaðs­ins og á vefrit­inu Deigl­unni. „Ég held að ég sé búinn að skrifa í kringum 300 greinar allt í allt. Ég skrif­aði alltaf nokkrar greinar á ári í Mogg­ann en um það leyti sem Davíð tók við Mogg­anum þá byrj­aði ég að skrifa í Frétta­blað­ið. Svo fór ég að skrifa á Press­una og færði mig þaðan yfir á Eyj­una.“

Kvartað til yfir­manns hag­fræði­deildar Col­umbi­a-há­skóla 

Jón var nokkuð atkvæða­mik­ill í umræð­unni eftir banka­hrun en um það leyti var hann að hefja störf við Col­umbi­a-há­skóla. Hann var óhræddur að taka þátt í umræðum um hita­mál sam­fé­lags­ins. „Það er aug­ljóst mál að það skiptir alveg rosa­lega miklu máli að ég er í útlönd­um, að ég er í vinnu sem eng­inn getur rekið mig úr og ég er ekki upp á neinn kom­inn á Íslandi. Og ef ég segi eitt­hvað þá þýðir það ekki að ein­hverjir styrkir komi ekki hingað eða þang­að.“

Hann sagð­ist hafa upp­lifað það, sér­stak­lega í tengslum við umræður um kosti og galla fisk­veiði­stjórn­un­ar­kerf­is­ins, að margir þorðu ekki að tjá sig. „Stundum segir fólk við mig að ástæðan sé sú að það sé hrætt við við­brögðin sem það muni fá.“ 

Sjálfur sagð­ist Jón hafa fengið bæði sím­töl og tölvu­pósta frá valda­miklum aðilum í kjöl­far gagn­rýn­inna blaða­skrifa eða ummæla í fjöl­miðl­um. Tvö mál hafi kallað fram sér­stak­lega sterk við­brögð, gagn­rýni ann­ars vegar á kvóta­kerfið og hins vegar á Sjálf­stæð­is­flokk­inn og þá sér­stak­lega Davíð Odds­son. 

Jón nefndi tvö dæmi. „Mér var einu sinni sagt að ég væri búinn að brenna allar brýr að baki mér og ég gæti aldrei fengið vinnu á Ísland­i.“ 

Hitt dæmið hafi snúið að áhrifa­manni í íslensku atvinnu­lífi sem hafi nokkrum árum áður sent deild­ar­for­seta Col­umbi­a-há­skóla bréf þar sem hann gerði athuga­semdir við skrif Jóns í íslenska miðla. 

Umrædd skrif voru skoð­anapist­ill sem birt­ist á Press­unni 10. maí 2011 þar sem Jón gagn­rýndi orð útvegs­manna um að sér­stakt auð­linda­gjald væri í raun lands­byggð­ar­skatt­ur. „Í dag fá eig­endur útgerð­ar­fyr­ir­tækja einka­af­nota­rétt af auð­lindum sjávar nán­ast án end­ur­gjalds,“ sagði í grein­inni eftir Jón. „Allur auð­lindaarð­ur­inn í sjáv­ar­út­vegi rennur því til eig­enda útgerð­ar­fyr­ir­tækja. Um þessar mundir er auð­lindaarð­ur­inn lík­lega í kringum 45 ma. kr. á ári. Stærstur hluti þessa fjár fer í lúx­uslíf og gælu­verk­efni útgerð­ar­manna, svo sem kampa­vín og kav­íar í útlönd­um, þyrlur og bíla­um­boð og það að dekka tap­rekstur Morg­un­blaðs­ins. En vita­skuld eru ein­staka brauð­molar sem detta fyrir fæt­urna á venju­legu fólki á lands­byggð­inni. Útgerð­ar­menn styrkja til dæmis íþrótta­fé­lög víða á lands­byggð­inn­i.“

Jón vildi ekki greina frá því hver þessi maður væri við Kjarn­ann árið 2014 en sagði deild­ar­for­set­ann hafa sagt að aug­ljós­lega myndi hann ekki gera neitt í mál­inu enda nyti Jón frelsis sem háskóla­maður til þátt­töku í opin­berri umræðu. „Ef þessir menn reyna að hafa áhrif á yfir­mann hag­fræði­deildar í Col­umbia, sem þeir hafa aug­ljós­lega engin tök á, þá getur maður bara ímyndað sér hvernig það er þegar ein­hver í háskólum á Íslandi skrifar eitt­hvað svona.“ 

Jón sagð­ist ekki hafa upp­lifað við­líka hót­anir eða gagn­rýni eftir að hafa tjáð sig um önnur mál.

Opin­berað í nýrri bók

Í bók­inni „Ekk­ert að fela – Á slóð Sam­herja í Afr­ík­u“, eftir Helga Selj­an, Aðal­stein Kjart­ans­son og Sté­fán Aðal­stein Drengs­son, er greint frá því hver áhrifa­mað­ur­inn er í fyrsta sinn opin­ber­lega. Um var að ræða Krist­ján Vil­helms­son, stærsta eig­anda Sam­herja og útgerð­ar­stjóra fyr­ir­tæk­is­ins. 

Þar segir að í bréf­inu sem Krist­ján sendi hafi hann kynnt sig sem ­for­mann Útvegs­manna­fé­lags Norð­ur­lands og rakið þátt­töku Jóns í þjóð­mála­um­ræðu, einkum í tengslum við hrun íslenska banka­kerf­is­ins þremur árum fyrr. „Sumt af því sem hann hefur fjallað um þar hefur hann gert af hlut­leysi og fag­mennsku. Sumt annað hins veg­ar, hefur hann gert þannig að það skaðar orð­spor hans og Col­umbi­a-há­skóla,“ sagði í bréfi Krist­jáns, sem óskaði svara við því hvaða rann­sóknir Col­umbi­a-há­skóli hefði gert á íslenska kvóta­kerf­inu. Og hann vitn­aði orð­rétt í ummæli Jóns um Morg­un­blaðsvið­skipt­in, þyrlu­kaup og lúx­uslíf og sagði þau alröng. „Í krafti stöðu minnar sem for­maður stjórnar Útvegs­manna­fé­lags Norð­ur­lands beini ég þeirri spurn­ingu til þín hvort slíkur póli­tískur áróður sam­ræm­ist siða­reglum Col­umbi­a-há­skóla.“ í bréf­inu sagði enn fremur að Jón hefði „ít­rekað notað sér titil sinn og nafn háskólans í íslenskum fjöl­miðlum und­an­farin tvö og hálft ár“. Bréf Krist­jáns Vil­helms­sonar vakti, sam­kvæmt bók­inni, nokkra furðu meðal yfir­manna og kollega Jóns við Col­umbi­a-há­skóla og hafði engar afleið­ingar fyrir Jón. „Þar á bæ töldu menn að ekki bæri að skerða akademískt frelsi Jóns fremur en almennt tján­ing­ar­frelsi hans, þrátt fyrir gagn­rýna skoðun hans á við­skiptum íslenskra kvóta­eig­enda.“

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Erlendum ríkisborgurum sem ákveða að búa á Íslandi hefur fjölgað gríðarlega hratt á undanförnum árum.
Fjórði hver íbúi á Suðurnesjum útlendingur
Tveir af hverjum þremur erlendum ríkisborgurum sem búa á Íslandi búa á höfuðborgarsvæðinu. Þrír af hverjum fjórum þeirra búa annað hvort þar eða á Suðurnesjunum. Það sveitarfélag sem er með lægst hlutfall útlendinga er einungis með einn útlending á skrá.
Kjarninn 21. janúar 2020
Reynt að múta lögreglumanni í Namibíu
Spillingarlögreglan hefur handtekið mann, sem reyndi að hindra framgang réttvísinnar við rannsókn á Samherjaskjölunum.
Kjarninn 21. janúar 2020
Friðrik Rafnsson
Lestur er leikfimi hugans
Kjarninn 21. janúar 2020
„Lúalegt bragð“ að ala á samviskubiti foreldra
Kvenréttindafélag Íslands hefur sent borgarráði opið bréf vegna fyrirhugaðrar styttingar opnunartíma leikskóla í Reykjavíkurborg.
Kjarninn 21. janúar 2020
Þorgerður spyr Katrínu um hverjar skaðabótakröfur stórútgerðarinnar séu
Búið er að leggja fram skriflega fyrirspurn til forsætisráðherra um hversu háa upphæð stórútgerðir eru að krefja íslenska ríkið vegna úthlutunar á makrílkvóta. Kjarninn óskaði fyrst eftir þeim upplýsingum í fyrrasumar en ríkið vill ekki afhenda þær.
Kjarninn 21. janúar 2020
Rúmur hálfur milljarður í utanlandsferðir þingmanna og forseta þingsins á tíu árum
Rúmar 60 milljónir fóru í utanlandsferðir embættis forseta Alþingis og þingmanna árið 2018. Kostnaðurinn var minnstur árið 2009 – rétt eftir hrun.
Kjarninn 21. janúar 2020
Ólafur Örn Nielsen ráðinn aðstoðarforstjóri Opinna kerfa
Nýir fjárfestar komu að Opnum kerfum í fyrra og hana nú ráðið bæði nýjan forstjóra og aðstoðarforstjóra.
Kjarninn 21. janúar 2020
Auður ríkustu konu Afríku byggður á arðráni fátækrar þjóðar
Frá Angóla og víða um Afríku, Evrópu og Mið-Austurlönd, liggur flókið net fjárfestinga í bönkum, olíu, sementi, fjarskiptum, fjölmiðlum og demöntum. Ríkasta kona Afríku segist hafa byggt þetta ævintýralega viðskiptaveldi sitt upp á eigin verðleikum.
Kjarninn 21. janúar 2020
Meira úr sama flokkiInnlent