Ísland spilltasta land Norðurlandanna níunda árið í röð

Ísland er enn og aftur spilltasta ríki Norðurlandanna samkvæmt nýrri úttekt Transparency International. Samtökin veittu því sérstaka eftirtekt að Íslendingar eru meðal þeirra þjóða sem sýnt hafa vanþóknun sína á spilltum stjórnarháttum æðstu valdhafanna.

Mynd tekin á samstöðufundi þann 8. mars í fyrra.
Mynd tekin á samstöðufundi þann 8. mars í fyrra.
Auglýsing

Ísland er enn og aftur spilltasta ríki Norð­ur­land­anna sam­kvæmt nýrri úttekt Tran­sparency Internationa­l. Ís­land vermir 11. sætið yfir óspillt­ustu lönd heims­ins, sam­kvæmt nýju mati sam­tak­anna, en Dan­mörk og Nýja Sjá­land eru þau lönd þar sem spill­ing er minnst. Ísland hækkar á list­anum frá því í fyrra en þá var það í 14. sæti.

Finn­land er í þriðja sæti yfir óspillt­ustu löndin en þar á eftir koma Sví­þjóð, Singapúr og Sviss jöfn í fjórða sæti. Nor­egur er í sjö­unda sæti og Hol­land í því átt­unda. Þýska­land og Lúx­em­borg verma saman níunda sæt­ið. Sómal­ía, Suður Súd­an, og Sýr­land lentu í neðstu sæt­un­um.

Flestir Íslend­ingar telja mikla spill­ingu vera í við­skipta­líf­inu

Sam­­kvæmt könnun sem Mask­ína gerði í lok síð­asta árs töldu 72 til 73 pró­­sent lands­­manna mikla spill­ingu vera í við­­skipta­líf­inu en 8 til 9 pró­­sent töldu hana litla eða enga.

Auglýsing

Mask­ína spurði í lok nóv­­em­ber síð­­ast­lið­ins um spill­ingu á fjórum sviðum sam­­fé­lags­ins, við­­skipta­líf­inu, stjórn­­­mál­um, opin­bera geir­­anum og fjöl­mið­l­­um. Í öllum til­­vikum var hærra hlut­­fall sem telur spill­ingu mikla en litla.

Um 72 pró­­sent töldu spill­ingu mikla í stjórn­­­málum á Íslandi en næstum 11 pró­­sent töldu hana litla eða enga. Um 57 pró­­sent töldu spill­ingu mikla í opin­bera geir­­anum en næstum 18 pró­­sent töldu hana litla eða enga.

Erfitt að upp­ræta kerf­is­læga spill­ingu

Spill­ing­ar­vísi­tala Tran­sparency International er sam­an­burð­ar­könnun sem gerð er árlega þar sem kannað er hversu vel varin lönd eru gegn spill­ingu. Sam­kvæmt Gagn­sæi – sam­tökum gegn spill­ingu þykir vísi­talan að þessu sinni sýna hversu erfitt er að upp­ræta kerf­is­læga spill­ingu, því litla sem enga breyt­ingu er að finna á spill­ing­ar­vísum flestra landa milli ára.

Í til­kynn­ingu frá sam­tök­unum er of snemmt að full­yrða um hvort hækkun Íslands á list­anum sé merki um að landið hafi tekið sig á í mála­flokknum og hert lög­gjöf og aukið eft­ir­lit með þáttum eins og hags­muna­á­rekstrum, vina- og frænd­hygli, fjár­styrkjum til stjórn­mála­flokka, mútu­greiðslum íslenskra fyr­ir­tækja erlendis eða hvort önnur lönd hafi ein­fald­lega færst til og Ísland því hlut­falls­lega einnig.

Koma þarf böndum á áhrif fjá­mála­afla á stjórn­mál

Að sögn Tran­sparency International sýna nið­ur­stöður könn­un­ar­innar svo ekki verði um villst að koma þurfi böndum á þau áhrif sem fjá­mála­öfl hafi á stjórn­mál ein­stakra landa og við­skipti milli ríkja. Spill­ing­ar­vísi­talan leiði ítrekað í ljós að spill­ingin sé mest í ríkjum þar sem einka­fjár­magn á greiðan aðgang að fram­bjóð­endum í opin­berum kosn­ingum og í löndum þar sem stjórn­völd hafi til­hneig­ingu til að gæta helst hags­muna hinna auð­ugu og vel tengdu.

Delia Fer­reira Rubio, for­maður Tran­sparency International, segir í frétta­til­kynn­ingu sam­tak­anna að til að berj­ast gegn spill­ingu þurfi stjórn­völd að sporna við áhrifum fjár­sterkra aðila, sem í krafti fjár­magns síns hafi of mikil mót­andi áhrif á stjórn­mála­kerfið í heild sinni, og í stað­inn leit­ast við að draga fram og fara eftir vilja umbjóð­enda sinna, almenn­ings, í stefnu­mörkun sinni.

Spill­ing­ar­vísi­tala Tran­sparency International er byggð á áliti sér­fræð­inga sem og almennri skynjun á spill­ingu í opin­berum stofn­unum og stjórn­sýslu. Sam­kvæmt Gagn­sæi getur ekk­ert land talist alfarið laust við spill­ingu en ýmis sam­eig­in­leg ein­kenni í opin­berri stjórn­skipun megi finna í löndum sem hljóta flest stig, svo sem fjöl­miðla­frelsi, borg­ara­legt frjáls­lyndi og sjálf­stætt dóms­kerfi. Þar sé líka stjórn­sýslan opin og almenn­ingur geti dregið stjórn­endur til ábyrgð­ar. Ein­kenn­andi fyrir löndin sem eru neðst á list­anum séu refsi­leysi við spill­ing­ar­brot­um, veik stjórn­skipan og mátt­litilar stofn­an­ir, sem sinna ekki hlut­verki sínu í þágu borg­ar­anna. Þá séu mútur jafn­framt við­teknar og látnar óátaldar í þessum lönd­um.

Sér­stök íslensk umfjöllun vegna Sam­herj­a­máls­ins

Í til­kynn­ingu Gagn­sæis um málið segir að þrátt fyrir það áfall sem almenn­ingur hafi orðið fyrir þegar sjón­varps­þátt­ur­inn Kveikur upp­lýsti áhorf­endur um gögn sem bentu til þess að stærsta sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki lands­ins, Sam­herji, hefði borið fé á hátt­setta og vel tengda emb­ætt­is­menn í Namibíu í skiptum fyrir sér­af­greiðslu á viða­miklum fisk­veiði­heim­ildum síð­ast­liðið haust, fær­ist Ísland upp um þessi þrjú sætu.

„Tran­sparency sam­tökin veittu því sér­staka eft­ir­tekt að Íslend­ingar eru meðal þeirra þjóða er sýnt hafa van­þóknun sína á spilltum stjórn­ar­háttum æðstu vald­hafa lands­ins á götum úti. Tug­þús­undir lands­manna tóku þátt í mót­mælum fyrst eftir banka­hrunið árið 2008-2009 sem lauk með afsögn rík­is­stjórnar Geirs H. Haar­de. Þá mót­mæltu einnig tug­þús­undir manna hags­muna­á­rekstrum og aflands­við­skiptum for­sæt­is­ráð­herr­ans Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­son­ar, þáver­andi fjár­mála­ráð­herra, Bjarna Bene­dikts­sonar og inn­an­rík­is­ráð­herr­ans Ólafar Nor­dal, sem opin­ber­uð­ust í Panama skjöl­unum árið 2016, sem leiddi til afsagnar for­sæt­is­ráð­herra,“ segir í til­kynn­ing­unni.

Þá hafi Sam­herj­a­málið einnig vakið hneykslan fólks og leitt til mót­mæla­að­gerða á opin­berum vett­vangi í Reykja­vík, sem meðal ann­ars fólu í sér kröfu um afsögn núver­andi sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra, Krist­jáns Þórs Júl­í­us­son­ar, sem sam­kvæmt orðum for­stjóra Sam­herja í gögnum Kveiks var lýst fyrir Namib­íu­mönnum sem „okkar manni“ í rík­is­stjórn.

Sú krafa mót­mæl­enda end­ur­spegli áherslur Tran­sparency International sem og Íslands­deildar sam­tak­anna árið 2020, að úthýsa þurfi áhrifum auð­ræðis í opin­berri stefnu­mótun og að hún fái að mót­ast fremur af ákalli almenn­ings í þágu almanna­hags­muna.

Mark­verð breyt­ing þykir því hafa orðið á við­horfi fólks til spill­ingar á Íslandi frá því á árunum fyrir hrun. Á árunum 2005 og 2006 var Ísland í 1. sæti list­ans. Á árinu 2008 féll Ísland niður í 7. sæt­ið. En síð­ast­liðin 10 ár hefur leiðin legið niður á við. Árið 2018 féll Ísland niður í 14. sæti, eins og áður seg­ir.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stóru viðskiptabankarnir þrír tilkynntu allir vaxtalækkanir í vikunni sem leið.
Bankarnir taka aftur forystu í húsnæðislánum
Stýrivaxtalækkanir, lækkun bankaskatts og afnám sveiflujöfnunarauka hafa haft áhrif á vaxtakjör sem og getu bankanna til að lána fé. Með tilliti til verðbólgu verða hagstæðustu vextirnir til húsnæðiskaupa nú hjá bönkum í stað lífeyrissjóða.
Kjarninn 31. maí 2020
Barnabókin „Ævintýri í Bulllandi“
Mæðgur dunduðu sér við að skrifa barnabók á meðan að COVID-faraldurinn hélt samfélaginu í samkomubanni. Þær safna nú fyrir útgáfu hennar á Karolina fund.
Kjarninn 31. maí 2020
Þorri landsmanna greiðir tekjuskatt og útsvar. Hluti greiðir hins vegar fyrst og fremst fjármagnstekjuskatt.
Tekjur vegna arðgreiðslna jukust í fyrra en runnu til færri einstaklinga
Alls voru tekjur vegna arðs 46,1 milljarður króna í fyrra. Þeim einstaklingum sem höfðu slíkar tekjur fækkaði á því ári. Alls eru 75 prósent eigna heimila landsins bundnar í fasteignum.
Kjarninn 31. maí 2020
Maskína leiðrétti framsetningu Moggans á göngugatnakönnun
Maskína, sem vann könnun á viðhorfum til varanlegra göngugatna fyrir hóp kaupmanna sem berst gegn göngugötum í miðborginni, sendi frá sér leiðréttingu á fimmtudag eftir að bjöguð mynd af niðurstöðunum var dregin fram í Morgunblaðinu.
Kjarninn 31. maí 2020
Auður Jónsdóttir
Þú verður að deyja fyrir samfélagið!
Kjarninn 31. maí 2020
Stefán Ólafsson
Atvinnuleysisbætur eru alltof lágar
Kjarninn 31. maí 2020
Inger Støjberg, þáverandi ráðherra innflytjendamála í dönsku stjórninni, sést hér á fundi í Brussel 25. janúar árið 2016. Þann sama dag sá hún fréttir sem gerðu hana hoppandi illa og urðu kveikjan að þeim embættisfærslum sem nú eru til rannsóknar.
Að tala tungum tveim og draga kanínu úr hatti
Danskir stjórnmálaskýrendur sem fylgjast með rannsókn á embættisfærslum Inger Støjberg, fyrrverandi ráðherra, segja hana hafa talað tungum tveim í yfirheyrslum vegna rannsóknarinnar. Minnisblað sem enginn hafði áður heyrt minnst á dúkkaði skyndilega upp.
Kjarninn 31. maí 2020
Donald Trump á blaðamannafundi í vikunni, þar sem hann undirritaði forsetatilskipun sem ætlað er að refsa einkafyrirtækjum fyrir að ritskoða efni á internetinu.
Trump steig á endanum yfir línuna sem Twitter hafði dregið í sandinn
Árið 2018 byrjaði Twitter að þróa lausn til að bregðast við því að stjórnmálamenn töluðu með misvísandi eða meiðandi hætti á miðlinum. Í þessari viku beitti miðilinn þessu meðali sínu gegn Donald Trump í fyrsta sinn. Og sá varð reiður.
Kjarninn 30. maí 2020
Meira úr sama flokkiInnlent