Ríkislögmanni gert að afhenda Kjarnanum stefnur sjávarútvegsfyrirtækja

Úrskurðarnefnd um upplýsingamál segir að hagsmunir almennings af aðgangi að upplýsingum um stefnur útgerða á hendur íslenska ríkinu, sem krefja ríkissjóð um milljarðabætur, vegi þyngra en hagsmunir fyrirtækjanna af því að þær fari leynt.

Makríll Mynd: Wiki Commons
Auglýsing

Emb­ætti rík­is­lög­manns hefur verið gert skylt að veita rit­stjórn Kjarn­ans aðgang að stefnum nokk­urra sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja á hendur íslenska rík­inu þar sem þau fara fram á bætur vegna fjár­­tjóns sem þau telja sig hafa orðið fyrir vegna mak­ríl­kvóta sem fór ekki til þeirra. Þetta kemur fram í úrskurði sem úrskurð­ar­nefnd um upp­lýs­inga­mál kvað upp 1. apríl síð­ast­lið­inn. 

Um er að ræða Stefnur Gjög­urs hf., Ísfé­lags Vest­manna­eyja hf., Skinn­eyj­ar-­Þinga­ness hf., Loðnu­vinnsl­unnar hf. og Hug­ins ehf., sem lagðar voru fram í Hér­aðs­dómi Reykja­víkur þann 27. júní 2019, stefnur Eskju hf. og Vinnslu­stöðv­ar­innar hf., sem lagðar voru fram í Hér­aðs­dómi Reykja­víkur þann 10. sept­em­ber 2019 og Stefnur Eskju hf. og Vinnslu­stöðv­ar­innar hf., sem lagðar voru fram í Hér­aðs­dómi Reykja­víkur þann 10. des­em­ber 2019. Þó skal afmá hluta upp­lýs­inga sem koma fram í tveimur síð­ast­nefndu stefn­unum fyrir afhend­ingu.

Í úrskurði nefnd­ar­innar segir að það sé nið­ur­staða hennar „að hags­munir almenn­ings af aðgangi að upp­lýs­ingum um mála­til­búnað einka­að­ila á hendur íslenska rík­inu vegi í þessu til­viki þyngra en hags­munir þeirra síð­ar­nefndu af því að þær fari leynt.“

Aðgangi hafnað í des­em­ber

Í fyrra var mak­ríll færður í kvóta á grund­velli veið­i­­­­reynslu þar sem afla­heim­ild­ir, eða kvót­­­ar, voru að mestu færðar til stór­út­­­­­gerða. Mak­ríl­kvót­inn er tal­inn vera 65 til 100 millj­­­arða króna virð­i. 

Þrátt fyrir þetta ákváðu nokkur stór sjá­v­­­­ar­út­­­­­vegs­­­fyr­ir­tæki að fara í mál við íslenska ríkið vegna fjár­­­tjóns sem þau töldu sig hafa orðið fyrir vegna úthlutar á mak­ríl­kvóta á árunum 2011 til 2014. 

Auglýsing
Sam­­kvæmt fréttum síð­­­asta sumar munu bóta­­­kröfur þeirra nema allt að 35 millj­­­örðum króna. Verði þær sam­­­þykkt­ar, og reyn­ist þær tölur rétt­ar, geta útgerð­­­irnar því náð til baka um 55 pró­­­sent af því sem allar útgerðir lands­ins hafa greitt í veið­i­­­­gjöld á und­an­­­förnum árum. 

Kjarn­inn sendi í júní 2019 fyr­ir­­spurn á upp­­lýs­inga­­full­­trúa rík­­is­­stjórn­­­ar­innar þar sem óskað var eftir því að fá stefnur fyr­ir­tækj­anna afhentar auk þess sem beðið var um upp­­lýs­ingar um hversu háar kröfur þeirra væru. 

Erindið var sent til sjá­v­­­ar­út­­­vegs- og land­­bún­­að­­ar­ráðu­­neyt­is­ins sem brást ekki við því í á aðra viku. Þegar við­brögð komu fólst í þeim að áfram­­senda erindið á emb­ætti rík­­is­lög­­manns. 

Hann taldi rétt að bera það undir lög­­­menn fyr­ir­tækj­anna sem um ræddi hvort þeir myndu sam­­þykkja að upp­­lýs­ingar um málin yrðu veittar og stað­­festi í kjöl­farið við Kjarn­ann að fyr­ir­­spurnir þess efnis hefðu verið sendar á umrædd fyr­ir­tæki.  

Síðan barst ekk­ert við­­bót­­ar­svar í rúma fimm mán­uði, eða þar til 20. des­em­ber 2019, þegar rík­is­lög­maður sendi svar þess efn­ist að hann teldi ekki heim­ilt að afhenda stefn­­urn­­ar. Hann hefði óskað eftir afstöðu umræddra fyr­ir­tækja gagn­vart því að fjöl­miðlar myndu fá stefn­­urnar með því að beina spurn­ingum til lög­­­manna þeirra. „Liggur ekki fyrir sam­­þykki stefn­enda um að afhenda stefn­­urnar og verður að skilja afstöðu þeirra í ljósi seinni máls­liðar 9. gr. upp­­lýs­inga­laga nr. 140/2012 og telur emb­ættið því gögnin und­an­þegin upp­­lýs­inga­rétt­i.“

Auk þess sagði í svar­inu að rík­­is­lög­­maður mæti það „óraun­hæft að rýmri aðgangur sé fyrir hendi þótt kröfu um afhend­ingu sé beint að stjórn­­­valdi ef um sömu gögn er að ræða. Gögnin eru því eðli sínu sam­­kvæmt und­an­þegin upp­­lýs­inga­rétt­i.“

Kjarn­inn kærði synjun rík­­is­lög­­manns á aðgengi að umræddum upp­­lýs­ingum til úrskurð­­ar­­nefndar um upp­­lýs­inga­­mál strax í kjöl­far­ið.

Aug­ljósir almanna­hags­munir

Beiðni Kjarn­ans um aðgang að gögn­unum byggði á 5. gr. upp­lýs­inga­laga. Í kærunni sagði að aug­ljósir almanna­hags­munir væru af því að fjöl­miðlar og almenn­ingur fái upp­lýs­ingar um það þegar fyr­ir­tæki stefni rík­inu til greiðslu bóta vegna úthlut­unar á gæðum sem sam­kvæmt fyrstu grein laga um stjórn fisk­veiða séu sam­eign íslensku þjóð­ar­inn­ar. því geti vart stað­ist að tak­marka upp­lýs­inga­rétt vegna einka­hags­muna. Bæði sé sú „eign“ sem sé undir sam­eign þjóð­ar­innar auk þess sem sá stefndi sé íslenska rík­ið, og þar af leið­andi almenn­ing­ur. Réttur þeirra sem stefna til að halda gögnum sem þeir telja einka- og fjár­hags­mál­efni sín geti ekki talist æðri rétti almenn­ings til að vita hvað sé undir í mál­in­u. 

Til við­bótar liggi fyrir mat for­manns stjórnar Lands­sam­bands smá­báta­eig­enda þess efnis að krafa umræddra fyr­ir­tækja á ríkið sé um það bil 35 millj­arðar króna. Í ljósi þess hversu há upp­hæð af almannafé sé undir geti ekki stað­ist að leyna eig­endur þeirrar fjár­hæð­ar, almenn­ing í land­inu, upp­lýs­ingum um mála­vexti.

Sögðu almenn­ing og fjöl­miðla ekki eiga lögvarða hags­muni

Úrskurð­ar­nefndin sendi bréf til þeirra sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­ækja sem stefndu rík­inu í lok jan­úar síð­ast­lið­ins og óskaði eftir afstöðu þeirra til afhend­ingar gagn­anna. Í bréfum þeirra sem svör­uðu er í öllum til­vikum lagst gegn því að stefn­urnar yrðu afhent­ar.

Þar er sá tónn sleg­inn að fjöl­mið­ill eða almenn­ingur séu ekki lögvar­inn aðili máls þrátt fyrir að hinn stefndi sé íslenska rík­ið. Í einu svar­bréf­inu sagði meðal ann­ars að málið væri „venju­legt einka­mál sam­kvæmt lögum um með­ferð einka­mála, þótt stefndi sé opin­ber aðili. Umrædd stefna stafi ekki frá stjórn­valdi og sé ekki þáttur í með­ferð stjórn­sýslu­máls heldur dóms­máls, þó það sé á könnu rík­is­lög­manns. Kær­andi hafi ekki sýnt fram á að hafa neinna sér­stakra lögvar­inna hags­muna að gæta í dóms­mál­in­u.“

Auglýsing
Kærandi gæti ein­fald­lega fengið þær upp­lýs­ingar sem hann sækt­ist eftir þegar dómur hefði verið birtur opin­ber­lega eftir dóms­upp­kvaðn­ingu.

Þá var því haldið fram að í stefn­unum kæmu fram marg­vís­legar fjár­hags­legar og rekstr­ar­legar upp­lýs­ingar um starf­semi fyr­ir­tækj­anna, umfram þær sem lesa megi úr árs­reikn­ingum frá þeim árum sem fjallað sé um í mál­inu.

Úrskurð­ar­nefndin hafn­aði þessum mála­til­bún­aði og komst að þeirri nið­ur­stöðu að hags­munir almenn­ings af aðgangi að upp­lýs­ingum um mála­til­búnað einka­að­ila á hendur íslenska rík­inu veg­iþyngra en hags­munir sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækj­anna af því að þær fari leynt.

Kjarn­inn fór fram á það síð­degis á fimmtu­dag, 2. apr­íl, við emb­ætti rík­is­lög­manns, að fá stefn­urnar afhent­ar. Þrátt fyrir ítrekun um liðna helgi þá hafa þær ekki feng­ist enn.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Flestir Íslendingar breyttu ekki áfengisnotkun sinni í faraldrinum
Fimmtán prósent Íslendinga drukku oftar eða mun oftar en venjulega í mars og apríl en flestir breyttu þó ekki áfengisnotkun sinni á þessu tímabili.
Kjarninn 6. júní 2020
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata.
Björn Leví: Höfum hjakkað í sama farinu
„Á undanförnum árum höfum við verið að hjakka í sama farinu. Við höfum verið að nýta okkur þennan enn eina hvalreka sem ferðaþjónustan hefur verið,“ segir þingmaður Pírata.
Kjarninn 6. júní 2020
Leikhópurinn Lotta: Bakkabræður
Bakkabræður teknir í samfélagssátt
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Bakkabræður í uppsetningu Leikhópsins Lottu.
Kjarninn 6. júní 2020
Heil vika án nýrra smita
Nýgreind smit síðasta sólarhringinn: Núll. Greind smit síðustu sjö sólarhringa: Núll. Í dag eru tímamót í baráttu Íslendinga gegn COVID-19. Í baráttunni gegn litla gaddaboltanum, veirunni sem virðist ekki hafa tekist að finna líkama að sýkja í viku.
Kjarninn 6. júní 2020
Jói Sigurðsson, sem sést hér fyrir miðju á myndinni og Þorgils Sigvaldason, sem stendur lengst til hægri, fengu hugmyndina að CrankWheel árið 2014.
Hafa tekist á við vaxtarverki vegna heimsfaraldursins
CrankWheel er íslenskt nýsköpunarfyrirtæki sem hefur vaxið nokkuð að undanförnu vegna áhrifa kórónuveirufaraldursins, enda gerir tæknilausn fyrirtækisins sölufólki kleift að leysa störf sín af hendi úr fjarlægð.
Kjarninn 6. júní 2020
180⁰ Reglan
180⁰ Reglan
180° Reglan – Viðtal við Christof Wehmeier
Kjarninn 6. júní 2020
Víða í Bandaríkjunum standa yfir mótmæli í kjölfar morðsins á George Floyd.
Vöxtur Antifa í Bandaríkjunum andsvar við uppgangi öfgahægrisins
Bandarískir ráðamenn saka Antifa um að bera ábyrgð á því að mótmælin sem nú einkenna bandarískt þjóðlíf hafi brotist út í óeirðir. Trump vill að hreyfingin verði stimpluð sem hryðjuverkasamtök en það gæti reynst erfitt.
Kjarninn 6. júní 2020
Hugmyndir um að hækka vatnsborð Hagavatns með því að stífla útfall þess, Farið, eru ekki nýjar af nálinni.
Ber að fjalla um hugsanlega áfangaskiptingu Hagavatnsvirkjunar
Íslenskri vatnsorku ehf. ber að sögn Orkustofnunar að fjalla um hugsanlega áfangaskiptingu fyrirhugaðrar Hagavatnsvirkjunar í frummatsskýrslu. Þá ber fyrirtækinu einnig að bera saman 9,9 MW virkjun og fyrri áform um stærri virkjanir.
Kjarninn 6. júní 2020
Meira úr sama flokkiInnlent