Ekki æskilegt að einblína á fjölgun starfa í ferðaþjónustu í hálaunalandi eins og Íslandi

Prófessor í hagfræði segir að ferðaþjónusta sé grein sem þrífist best í löndum þar sem vinnuafl er ódýrt. Endurreisn ferðaþjónustu í sömu mynd og áður sé því varla æskileg, enda hafi hún að uppistöðu verið mönnum með innfluttu vinnuafli.

Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Auglýsing

„COVID-19 kreppan hefur komið illa við vinnumarkaðinn með því að þurrka út þúsundir starfa í ferðaþjónustu. En hún hefur einnig afhjúpað veikleika sem voru fyrir hendi áður og felast í því að láglaunagrein í hálaunalandi búi til störf fyrir innflytjendur á meðan margir Íslendingar flytja búferlum til annarra landa og aðrir fá ekki störf við sitt hæfi innan lands.“

Þetta segir Gylfi Zoega, pró­fessor í hag­fræði, í grein í nýj­ustu Vís­bend­ingu sem kom út í lok síð­ustu viku þar sem hann fjallar um þá efnahagskreppu sem COVID-19 faraldurinn hefur leitt af sér.

Gylfi segir að eftir misheppnaða einkavæðingu banka í byrjun aldarinnar og mikinn vöxt ferðaþjónustu eftir bankahrunið sé nú lag að skipuleggja fram í tímann hvaða greinum eigi að hlúa að til þess að skapa vel launuð störf í framtíðinni. „Endurreisn ferðaþjónustu í sömu mynd og hún hafði fyrir daga farsóttarinnar er varla æskileg.“

Ósjálfbær vöxtur

Í greininni bendir Gylfi á að mikill vöxtur ferðaþjónustu síðustu árin hafi fært þjóðarbúinu miklar gjaldeyristekjur sem unnt var að nota til þess að byggja upp gjaldeyrisforða, greiða niður erlendar skuldir og fjárfesta erlendis. En að öðru leyti hafi þessi mikli vöxtur ekki góður að öllu leyti. 

Auglýsing
Ferðaþjónusta sé grein sem þrífist best í löndum þar sem vinnuafl er ódýrt. „Mikill vöxtur láglaunagreinar í hálaunalandi var orðinn ósjálfbær, launakostnaður sem hlutfall af rekstrartekjum var sá hæsti sem mælst hafði frá því að mælingar hófust skv. Hagstofunni og mun hærri en í öðrum ferðaþjónustulöndum. Kjarasamningarnir í mars 2019 kipptu rekstrargrundvelli undan fjölda fyrirtækja, t.d. veitingastaða. Gjaldþrot fyrirtækja í greininni blasti við löngu áður en nokkur frétti af COVID-19. Fall WOW air má að minnsta kosti að einhverju leyti rekja til launakostnaðar.“

Árið 2019 hafi fjárfesting í landinu farið lækkandi og atvinnuleysi vaxandi. Vöxtur atvinnuvegafjárfestingar náði hámarki árið 2015, var enn mikill árið 2016 en lækkaði og varð neikvæður árin 2018 og 2019. Samdrátturinn var þannig hafinn áður en farsóttin barst til landsins þótt hagvöxtur hafi enn mælst jákvæður árið 2019. 

Fleiri fóru en komu

Gylfi segir að ein afleiðing vaxtar ferðaþjónustu hafi verið sú að fleiri Íslendingar fluttu til útlanda heldur en þeir sem fluttu aftur til Íslands þrátt fyrir mikinn hagvöxt og góðæri og á móti kom aðflutt, ódýrt vinnuafl til þess að fylla störf í greininni. „Stefnan, eða öllu heldur stefnuleysið, í atvinnumálum á Íslandi hafði í för með sér að fjöldi láglaunastarfa varð til og samsetning þjóðarinnar breyttist smám saman. En launahækkanir sem samið var um árið 2019 og komu ofan á aðrar hækkanir áranna 2015-2017 urðu til þess að kippa grundvellinum undan rekstri veitingastaða og margra gististaða. Greinin glímdi við of háan kostnað áður en COVID-19 barst til landsins og atvinnuleysi fór vaxandi.“

Hann segir að það sé á vinnumarkaði sem vandamálin blasi við. Ekki hafi verið lögð áhersla á að efla greinar sem búa til vel launuð störf. „Sú stefna var tekin á Norðurlöndum upp úr árinu 1990 að skapa umhverfi sem hjálpaði þekkingarfyrirtækjum að vaxa. En af einhverjum ástæðum var það ekki gert hér heldur ráðist í einkavæðingu banka og svo ósjálfbæran vöxt ferðaþjónustu. Ofan á þetta bætist að farsóttin þurrkar út láglaunastörfin í ferðaþjónustu og tæknivæðing skapar enn aðra ógn með því að gera sífellt fleiri störf úrelt.“ 

Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorkell Helgason
Kominn er tími á umbætur á kosningakerfinu
Kjarninn 3. ágúst 2021
Minnsti álútflutningur í átta ár
Þrátt fyrir hækkandi álverð á heimsvísu hefur magn útflutts áls minnkað á síðustu mánuðum. Heildarútflutningur á síðasta árshelmingi hefur ekki verið minni síðan árið 2013.
Kjarninn 3. ágúst 2021
Katrín Baldursdóttir og Símon Vestarr
Katrín Baldursdóttir og Símon Vestarr efst hjá Sósíalistaflokknum í Reykjavík suður
Listi Sósíalistaflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður hefur verið kynntur. „Þetta er fjölbreyttur listi og kraftmikill. Fólk sem vill breyta samfélaginu þannig að allir hafi tækifæri til blómstra, hafi öruggt og gott húsnæði og góð laun,“ segir oddvitinn.
Kjarninn 3. ágúst 2021
Sigmundur Ernir ráðinn ritstjóri Fréttablaðsins
Jón Þórisson, sem hefur ritstýrt blaðinu frá því haustið 2019 ætlar að snúa sér að öðrum störfum. Sigmundur Ernir verður einnig aðalritstjóri Torgs.
Kjarninn 3. ágúst 2021
Bólusetningin hafi ekki skapað það hjarðónæmi sem vonast var til
Flest smit að undanförnu má rekja til hópatburða en delta afbrigði veirunnar hefur breiðst út á ótrúlegum hraða að sögn sóttvarnalæknis. Til stendur að bjóða þeim sem fengu Janssen bóluefni upp á aðra bólusetningu sem og að bólusetja 12 til 15 ára börn.
Kjarninn 3. ágúst 2021
Sigþrúður Stella Jóhannsdóttir
Náttúruspjöll í Vatnajökulsþjóðgarði
Kjarninn 3. ágúst 2021
Eggert Þór Kristófersson forstjóri Festis segir félagið ekki ætla að reyna fyrir sér í byggingargeiranum.
30 þúsund fermetra uppbygging í stað bensínstöðva
Samkvæmt samkomulagi Festis við Reykjavíkurborg á Festi byggingarrétt á lóðum þar sem til stendur að loka bensínstöðvum N1. Félagið hyggst selja byggingarréttinn í stað þess að byggja. „Það er ekki okkar bissness, það eru aðrir í því,“ segir forstjórinn.
Kjarninn 3. ágúst 2021
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 5. þáttur: „Vits er þörf þeim er víða ratar“
Kjarninn 3. ágúst 2021
Meira úr sama flokkiInnlent