„Keyrt á sama fólkinu sem fær aldrei frídag“

Í nýrri skýrslu Rannsóknamiðstöðvar ferðamála um aðstæður erlends starfsfólks í ferðaþjónustu kemur margt varhugavert fram, m.a. að fólk þurfi að vinna margar vikur í röð og að vikulegur frídagur hafi ekki verið virtur.

ferðamenn í reykjavík
Auglýsing

Algeng­ustu brot í ferða­þjón­ustu eru að fólk sé að fá van­greidd laun miðað við ákvæði kjara­samn­inga um skipu­lag vakta og álags­greiðslna í vakta­vinnu eða skipt­ingu launa í dag­vinnu og eft­ir­vinnu. Þetta kemur fram í skýrslu Rann­sókna­mið­stöðvar ferða­mála. 

Höf­undar skýrsl­unnar tóku við­töl við starfs­fólk stétt­ar­fé­laga utan höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins og einnig við erlent starfs­fólk í ferða­þjón­ustu víða um land­ið.

Talað var um jafn­að­ar­laun og tví­skiptar vaktir sem sér­stakt vanda­mál í ferða­þjón­ustu, sem fæli í sér brot á kjara­samn­ing­um.

Auglýsing

Þá segir í skýrsl­unni að starfs­fólk sé látið vinna á tví­skiptum vöktum á álags­tímum að morgni eða í hádegi, fara síðan í nokkra tíma pásu án launa og mæta aftur til vinnu í kringum kvöld­mat, þar sem það henti starf­sem­inni. Í einu við­tali var sagt að sumir atvinnu­rek­endur segðu að erlent starfs­fólk vildi nýta þennan tíma um miðjan dag í að skoða land­ið:

„Helstu mál snúa oft að vakta­vinnu, þessar tví­skiptu vaktir sem að við sam­þykkjum ekki. Þá er kannski verið að setja fólk á vakt tíu til tvö og aftur frá sex til tíu. Eru að skipu­leggja þetta svona og láta fólkið stimpla sig út. Borga ekki á milli. Skýr­ingar atvinnu­rek­enda eru oft: „Fólkið vill þetta. Langar svo mikið að skoða sig um.“ Er bara svo kjána­legt. Svo er fólk ekki einu sinni með bíl.“

„Sulla saman dag­vinnu og vakta­vinnu“

­Fyrir utan tví­skiptar vaktir voru til­tekin önnur dæmi í skýrsl­unni um ann­marka á skipu­lagi vakta, auk þess sem að útreikn­ingur á vakta­á­lagi virt­ist vefj­ast fyrir mörg­um, þ.e. 33 pró­sent álag á kvöld­in, 45 pró­sent álag um nætur og helgar og 90 pró­sent stór­há­tíða­á­lag. Einnig væru sumir atvinnu­rek­endur að „sulla saman dag­vinnu og vakta­vinn­u“, til dæmis með því að greiða dag­vinnu á milli klukkan sjö og átta á morgn­ana hjá vakta­vinnu­fólki sem ætti að vera með 45 pró­sent álag á þeim tíma. 

Starfs­fólk ætti einnig rétt á að fá vak­taplan með ákveðnum fyr­ir­vara þar sem fram kæmi bæði upp­haf og endir vakta, sem greitt væri fyr­ir. Það skipu­lag þyrfti líka að virða reglur um hvíld­ar­tíma og yfir­vinnu­greiðsl­ur.

Greiðsla jafn­að­ar­launa, í stað þess að skilja á milli launa fyrir dag­vinnu og yfir­vinnu eins og kjara­samn­ingar kveða á um, kom oft upp sem vanda­mál í við­töl­un­um, að því er fram kemur í skýrsl­unni. Var það bæði tengt við til­raunir atvinnu­rek­enda til að ein­falda launa­út­reikn­inga og sem leið til að halda niðri launa­kostn­að­i: 

„Þum­al­putta­reglan er sú að ef að fyr­ir­tækið býður upp á jafn­að­ar­laun þá er það vegna þess að þeir eru að halda niðri launa­kostn­aði […].Það er þægi­legra að reikna það út.“ 

Þegar greitt sé jafn­að­ar­kaup búi atvinnu­rek­and­inn til sinn eigin taxta sem sé hærri en dag­vinnu­laun, en langt undir yfir­vinnu­taxta. Greitt sé eftir þessum heima­til­búna taxta, óháð heild­ar­vinnu­tíma yfir mán­uð­inn og hvenær sól­ar­hrings­ins vinnan er unn­in. Þegar starfs­fólk er farið að vinna eitt­hvað að ráði yfir 173 tíma á mán­uði sé það yfir­leitt að fá und­ir­borgað „svo vinna menn ekki undir 173 tíma heldur 250-60 tíma á mán­uði alltaf á sama kaup­inu þá eru þeir komnir í mínus“. 

Sami við­mæl­andi taldi meiri til­hneig­ingu til­ að ráða erlent starfs­fólk sem stopp­aði stutt við á háanna­tíma í ferða­þjón­ustu á jafn­að­ar­kaup, á meðan aðrir nefndu að íslensk ung­menni væru oft fljót að sam­þykkja jafn­að­ar­kaup. Í báðum til­vikum væri starfs­fólkið ekki að kynna sér kjara­samn­inga vel áður en tekið væri til­boði um jafn­að­ar­kaup. 

Lenska að vera alltaf und­ir­mönnuð

Í skýrsl­unni kemur enn fremur fram að í ofan­greindum dæmum sé vísað til óhóf­legs vinnu­tíma og séu brot á reglum um 11 tíma hvíld­ar­tíma og frí­daga meðal mála sem oft teng­ist ferða­þjón­ust­unni í frá­sögnum við­mæl­end­un­um. Brot á rétti fólks til að fá styttri eða lengri frí hafi meðal ann­ars verið rakið til und­ir­mönn­un­ar:

„Ég held að það sé ein lenska og ekki síst í ferða­þjón­ust­unni og það er að vera alltaf und­ir­mönn­uð. Að spara þar. En það segir bara að þeir sem eftir eru að þeir þurfi að hlaupa hraðar og vinna leng­ur.“ 

Það væri keyrt á sama fólk­inu sem aldrei fengi frí­dag: 

„Við erum búin að fá mörg dæmi um að fólk þurfi að vinna margar vikur í röð og það er ekki verið að virða þennan viku­lega frí­dag eða sam­eina tvo hálfs­mán­að­ar­lega, sem er í kjara­samn­ing­i.“ 

Neitað um sum­ar­frí

Eitt dæmið var um par sem bjó á gisti­heim­ili og þurfti að vera til taks allan sól­ar­hring­inn að þjón­usta gesti. Þau fengu aldrei frí­dag, en skruppu frá í nokkra daga eftir fjóra mán­uði og þá var það dregið af kaup­inu þeirra. Í við­tali við eft­ir­lits­full­trúa sem fór um víð­feðmt svæði, Vest­firð­ina og suður í Hval­fjörð, var talað um að algengt væri að staðan væri þannig í smærri og afskekkt­ari gisti­húsum að fólk væri á föstum mán­að­ar­launum með óskil­greindan vinnu­tíma og kæm­ist aldrei í frí „og sumir segja bara að þeir séu að vinna ein­hverja 16, 17 tíma á sól­ar­hring og fá aldrei frí. Kom­ast ekki burt af því þeir eru út í rass­gati og hafa ekki aðgang að bíl og svo fá þeir bara ein­hver föst mán­að­ar­laun.“ 

Annað dæmi var nefnt um und­ir­mann­aða bíla­leigu þar sem eig­in­maður konu af erlendum upp­runa bað um aðstoð verka­lýðs­fé­lags­ins þegar að henni var neitað um sum­ar­frí: 

„Hún er ekki að fá viku­legan frí­dag. Hún er bara látin vinna sjö daga vik­unn­ar, alltaf. Hún var að biðja um sum­ar­frí, þá fékk hún­ það ekki.“

Vanda­mál tengd fríum

Yfir lág­anna­tíma í ferða­þjón­ustu á sumum svæðum var talað um ann­ars konar vanda­mál tengt fríum heils­árs­starfs­fólks. Þá væri starfs­fólki sagt að það ætti að taka launa­laust leyfi í des­em­ber og fram í jan­úar á meðan stað­ur­inn er lok­að­ur. Þar sem þeim er ekki sagt upp ættu þau ekki rétt á atvinnu­leys­is­bótum í gegnum Vinnu­mála­stofn­un. Þau misstu einnig áunnin rétt­indi um greiðslu fyrir marga rauða daga á þessum tíma:

„Þetta er mjög algengt, bara sagt við erlenda starfs­menn „Nú verðið þið að taka ykkur frí, það er ekk­ert að gera í des­em­ber fram að 20. jan­úar … Þá tekur fyr­ir­tækið af þeim rauðu dag­ana í leið­inni, sem eru nátt­úr­lega áunnin rétt­indi eftir mán­að­ar­starf. Þá er verið að hlunn­fara fólkið um þessa rauðu daga. Oft eru jólin þannig að það eru frí­dagar í ein­hverja 5-6 daga.“

Í skýrsl­unni segir að í núgild­andi ferða­þjón­ustu­samn­ing hafi komið bókun sem leið­rétti þetta. Þar sé kveðið á um að starfs­fólk sem hefur áunnið sér þau rétt­indi eigi að fá greitt dag­vinnu­kaup fyrir rauða daga um jól og ára­mót, þó að það sé ekki í vinnu á þessum tíma. 

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Atli Viðar Thorstensen
Hamfarasprengingar í Beirút
Kjarninn 8. ágúst 2020
Nýir íbúðareigendur velja nú frekar að taka lán hjá bönkum en lífeyrissjóðum.
Eðlisbreyting á húsnæðislánamarkaði – Lántakendur flýja lífeyrissjóðina
Í fyrsta sinn síðan að Seðlabanki Íslands hóf að halda utan um útlán lífeyrissjóða greiddu sjóðsfélagar upp meira af lánum en þeir tóku. Á sama tíma hafa útlán viðskiptabanka til húsnæðiskaupa stóraukist. Ástæðan: þeir bjóða nú upp á mun lægri vexti.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Alma Möller, landlæknir á upplýsingafundi dagsins.
Alma: Ungt og hraust fólk getur orðið alvarlega veikt
„Það er ekki að ástæðulausu sem við erum í þessum aðgerðum,“ segir Alma D. Möller landlæknir. „Þessi veira er skæð og getur valdið veikindum hjá mjög mörgum ef ekkert er að gert.“ Maður á fertugsaldri liggur á gjörgæslu með COVID-19.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamálaráðherra.
Ferðamálaráðherra: Áhættan er í mínum huga ásættanleg
„Áhættan af því að skima og hleypa fólki inn [í landið] er svo lítil,“ segir ferðamálaráðherra. „Ég bara get ekki fallist á þau rök að hún sé svo mikil að það eigi bara að loka landi og ekki hleypa fólki inn.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Kanaguri Shizo árið 1912 og við enda hlaupsins 1967.
Ólympíuleikunum frestað – og hvað svo?
Þann 24. júlí hefði opnunarathöfn Ólympíuleikanna 2020 átt að fara fram, en heimsfaraldur hefur leitt til þess að leikunum í Tókýó verður frestað um eitt ár hið minnsta. Það er ekki einsdæmi að Ólympíuleikum sé frestað eða aflýst.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þrjú ný innanlandssmit – 112 í einangrun
Þrjú ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og tvö í landamæraskimun. 112 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar, á upplýsingafundi almannavarna fyrr á árinu.
Hafa fengið 210 milljónir til baka frá fyrirtækjum sem nýttu hlutabótaleiðina
Alls hafa 44 fyrirtæki endurgreitt andvirði bóta sem starfsmenn þeirra fengu greiddar úr opinberum sjóðum fyrr á árinu vegna minnkaðs starfshlutfalls. Forstjóri Vinnumálastofnunar segist „nokkuð viss“ um að öll fyrirtækin hafi greitt af sjálfsdáðum.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Þórdís hafnar gagnrýni Gylfa – „Þekki ekki marga sem ætla að fara hringinn í október“
Ráðherra ferðamála segir gagnrýni hagfræðinga á opnun landamæra slá sig „svolítið eins og að fagna góðu stuði í gleðskap á miðnætti án þess að hugsa út í hausverkinn að morgni.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiInnlent