Bjargvættur byggða eða skaðræði í sjónum?

Á meðan annar talaði um sjókvíaeldi sem mikilvæga viðbót við atvinnulíf á Vestfjörðum talaði hinn um að litið yrði á það og annan verksmiðjubúskap sem einn versta glæp mannkyns innan fárra kynslóða.

Sjókvíaeldi hefur verið lyftistöng fyrir atvinnulífið á Vestfjörðum að sögn Einars en Jón Kaldal segir það á kostnað lífríkisins.
Sjókvíaeldi hefur verið lyftistöng fyrir atvinnulífið á Vestfjörðum að sögn Einars en Jón Kaldal segir það á kostnað lífríkisins.
Auglýsing

Fisk­eldið á Vest­fjörðum er hin nýja við­spyrna, segir Einar K. Guð­finns­son, sem vinnur að fisk­eld­is­málum fyrir Sam­tök fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi. Lax­eldi í sjó­kvíum er meng­andi iðn­aður sem ógnar líf­ríki Íslands, segir Jón Kaldal, tals­maður Íslenska nátt­úru­vernd­ar­sjóðs­ins.



Þessi tvö sjón­ar­mið voru rauði þráð­ur­inn í fram­sögum þeirra tveggja á fundi Land­verndar um fisk­eldi, umhverfi og sam­fé­lag, sem fram fór á fimmtu­dags­kvöld­ið. Fund­ur­inn var hluti af dag­skránni Vest­firðir – auð­lind­ir, nátt­úru­vernd og mann­líf sem sam­tökin stendur að.



Umræðan um fisk­eldið hefur verið að breyt­ast mikið síð­ustu mán­uð­ina og eru „flestir farnir að gera sér grein fyrir því að fisk­eldi er komið til að ver­a,“ sagði Ein­ar. Hann full­yrti að fyr­ir­tæki í fisk­eldi á Íslandi vildu ganga um auð­lind­ina með ábyrgum hætti reyndu að gera sitt besta í því sam­hengi þó að ýmis­legt hafi farið úrskeið­is.



Þörf væri á fjöl­breytt­ara atvinnu­lífi á Vest­fjörð­um, grein sem veru­lega mun­aði um, og fisk­eldið væri dæmi um það. „Fisk­eldið er ennþá mjög smátt í sniðum hjá okk­ur,“ sagði hann. Fram­leiðsla á laxi í ár yrði um 32 þús­und tonn en hún var um 25 þús­und tonn í fyrra. „Við erum að sækja í okkur veðrið og miðað við áhættu­mat Haf­rann­sókn­ar­stofn­unar þá verður fisk­eldið kannski álíka stórt og í Fær­eyjum innan ekki mjög margra ára.“

Auglýsing



Ísland hefur þá sér­stöðu, að mati Ein­ars, að fyrir um fimmtán árum var tekin sú ákvörðun að hafa „landið að lang­mestu leyti lokað fyrir lax­eldi í sjó“. Það var að hans mati skyn­sam­legt og gaf Íslend­ingum tæki­færi til að þróa sitt eldi með ákveðnum hætti, fyrst og fremst á Vest­fjörðum og Aust­fjörð­um.



Hvað umhverf­is­á­hrifin varðar sagði Einar að tölur um slysa­slepp­ingar hér við land væru lág­ar, hvernig sem á þær væri lit­ið. Í áhættu­mati Hafró væri gengið „mjög langt í því að setja girð­ing­arnar varð­andi fisk­eldið þannig að við séum með var­úð­ar­nálgun í þessum efnum til að bregð­ast sér­stak­lega við áhyggjum manna um að lax­eldi sé ósam­rým­an­legt upp­bygg­ingu villtu laxa­stofn­anna“. Gögn sýndu að áhættan af fisk­eldi í sam­ræmi við matið væri mjög lítil og stað­bund­in.



Sam­kvæmt áhættu­mat­inu sem Einar nefndi telur Hafró að firð­irnir þar sem eldi er heim­ilað geti borið rúm­lega 106 þús­und tonna eldi en fyrra mat var 71 þús­und tonn. „Guði sé lof þá erum við að sjá aukn­ingu. Hér á Vest­fjörðum er til að mynda verið að opna á [eldi] í Ísa­fjarð­ar­djúpi.“

Jón Kaldal (t.v.) og Einar K. Guðfinnsson, ræddu fiskeldi á fundi Landverndar. Mynd: Samsett



Einar sagði lax­eldi hafa verið lítið framan af en að árið 2016 fór að muna um það. Þegar menn tali um að það sé „und­ar­legt að fisk­eldið sé ekki farið að greiða tekju­skatt“ þá skýrist það af því að mörg ár ein­kennd­ust af und­ir­bún­ingi og upp­bygg­ingu grein­ar­innar án þess að nokkrar tekjur sem um mun­aði kæmu inn. „Sem betur fer sjáum við til dæmis að Arn­ar­lax, stærsta lax­eld­is­fyr­ir­tæki okkar Íslend­inga, skil­aði hagn­aði upp á ein­hverjar hund­ruð millj­óna í fyrra.“



Á síð­asta ári var útflutn­ings­verð­mæti eld­is­fisks 25 millj­arðar króna á sama tíma og verð­mætin af upp­sjáv­ar­fiski voru 49 millj­arð­ar. „Hér er ekki um neitt smá­ræði að ræða.“



Sagði hann fisk­eldið eiga eftir að skipta máli á þeim erf­iðu tímum í efna­hags­líf­inu sem framundan væru vegna sam­dráttar í ferða­þjón­ustu og fleiri greina.

Marg­vís­legur skaði



„Lax­eldi í sjó­kvíum er meng­andi iðn­aður sem ógnar líf­ríki Íslands,“ sagði Jón Kaldal. Slík starf­semi þurfi að fara í gegnum mat á umhverf­is­á­hrifum og með því þurfi að hafa eft­ir­lit. Um grafal­var­legt mál væri að ræða í ljósi þess að hnignun dýra­lífs jarðar hafi aldrei verið hrað­ari. Villti lax­inn væri ein af þeim dýra­teg­undum sem ætti nú undir högg að sækja vegna mann­anna verka. „Og helsta mann­gerða hættan – þar er sjó­kvía­eld­i,“ sagði Jón, „vegna skað­ans af sníkju­dýrum, sjúk­dómum og erfða­blöndun frá þessum iðn­að­i.“



Hann sagði að það væri því ekki alls kostar rétt að í fisk­eldi fælist engin hætta. Nefndi hann sem dæmi að frá árinu 2016 hefði regn­boga­sil­ungur úr eldi gengið upp í næstum því hverja ein­ustu á á Íslandi. „Það er eðli fiska, þeir eru með sporð og þeir geta synt og þeir geta synt lang­t.“ Þetta ger­ist líka með eld­is­lax­inn og um það væru þegar dæmi.



Um 45 millj­ónir eld­is­laxa verða í sjó­kvíum við Ísland ef fisk­eldið verður í takt við nýtt áhættu­mat Hafró. Miðað við for­sendur um hlut­fall fiska sem sleppa muni 85 þús­und fiskar sleppa út í hafið við Ísland á hverju ein­asta ári. „Það er um það bil sama tala og gjör­vallur villti stofn­inn hér tel­ur.“



Vitn­aði hann í nið­ur­stöðu norska vís­inda­ráðs­ins um að flótta­fiskur úr eldi og laxa­lús væri mesta hættan sem steðji að villta lax­in­um. Í Nor­egi beri 65 pró­sent villtra laxa­stofna merki erfða­blönd­un­ar.

Skelfi­leg til­hugsun



Jón minnt­ist sér­stak­lega á Ísa­fjarð­ar­djúp þar sem stefnir í mikið fisk­eldi á næstu árum. Vitn­aði hann í því sam­bandi til nýrrar skýrslu þriggja óháðra sér­fræð­inga sem gerð var fyrir sjáv­ar­út­vegs­ráðu­neytið og birt í lok ágúst. Í henni beina skýrslu­höf­undar því til Hafró að íhuga að nota lægri við­mið­un­ar­mörk í áhættu­mati sínu fyrir minni stofna en stærri. Ástæðan sé sú að fyr­ir­liggj­andi vís­inda­gögn bendi til þess að litlir og dreifðir stofnar séu hlut­falls­lega við­kvæm­ari fyrir inn­blöndun en þeir stærri og þétt­ari. Sagði Jón þetta einmitt eiga við um villta laxa­stofn­inn í Djúp­inu og að nið­ur­staðan væri vís­bend­ing um að Hafró hefði verið of fljót á sér í áhættu­mat­inu. Í skýrsl­unni er einnig að finna svör Hafró við gagn­rýni skýrslu­höf­unda og seg­ist stofn­unin ætla að skoða ábend­ing­arnar „mjög alvar­lega,“ sagði Jón.



Að setja sjó­kvía­eldi niður í Ísa­fjarð­ar­djúpi finnst Jóni skelfi­leg til­hugs­un. Í næsta nágrenni Djúps­ins séu gjöf­ul­ustu fiski­mið lands­ins og mik­il­vægar upp­eld­is­stöðvar fyrir margar teg­und­ir. „Nú er verið að fara að gera til­raun í líf­rík­inu án þess að menn viti afleið­ing­arn­ar.“



Einar hafn­aði þessu og sagði ekk­ert benda til þess að lax­eldi hefði nei­kvæð áhrif á afkomu ann­arra fiski­stofna heldur þvert á móti. Sjó­menn fyrir vestan hefðu sagt honum frá því að fisk­ur­inn væri að leita í fóð­ur­leifar þær sem sann­ar­lega féllu til frá eld­inu. „Það er ekk­ert sem bendir til þess að fisk­eldið hafi nei­kvæð áhrif á botn­fisk­stofn­ana, það væri þá auð­vitað búið að koma fram í þeim löndum þar sem fisk­eldi hefur verið stundað um ára­bil.“

Sníkjudýr eru að sögn Jóns tíðir gestir í sjókvíum og herja á laxana.



Hvað meng­un­ina frá eld­inu varðar benti Jón á að sjó­kví væri ekk­ert annað en neta­poki sem hangi á grind. Allt fari í gegnum net og það geri fiskur líka ef netið rofn­ar. Ef 106 þús­und tonna lax­eldi yrði leyft hér við land þá myndi meng­unin jafn­ast á við skólp frá 1,7 millj­ónum manna. Byggði Jón þessa útreikn­inga á mati norsku umhverf­is­stofn­un­ar­innar sem segi að frá hverju tonni af lax­eldi renni ígildi skólp­meng­unar frá sextán mann­eskj­um.



Nei­kvæðu áhrifin eru þó að mati Jóns ekki ein­göngu bundin við mengun og erfða­blönd­un. Sníkju­dýr á fiskum í eldi séu skæð og lyfin og eitrið sem notað er gegn þeim sé sömu­leiðis slæmt fyrir líf­rík­ið. „Þannig að við erum að tala um að það sem fer úr kví­unum eru fóð­ur­leif­ar, saur frá fisk­um, skor­dýra­eitur og lyfja­fóð­ur. Þetta er ekki umhverf­is­væn fram­leiðsla.“

Auglýsing



Jón ræddi einnig um dýrið sjálft sem verið er að rækta og benti á að bein­línis væri gert ráð fyrir því að 20 pró­sent lax­anna lifðu ekki af vist­ina í kví­un­um. Ár eftir ár hafi norsk eld­is­fyr­ir­tæki sagst ætla að reyna að draga úr þessum dauða en ekk­ert hafi áunn­ist. Einnig nefndi hann laxalús­ina. Hún væri mjög skæð þegar hún fyndi marga hýsla saman eins og í eld­iskví­um. Þá yrði nán­ast kjarn­orku­spreng­ing; lúsin fjölg­aði sér gríð­ar­lega hratt og æti sig svo inn í hold og jafn­vel heila dýr­anna.



Líta ætti frekar til upp­bygg­ingar land­eld­is. „Við hjá Íslenska nátt­úru­vernd­ar­sjóðnum segjum að við getum byggt upp umhverf­is­vænt og sjálf­bært eldi á Íslandi sem ógnar hvorki umhverfi né líf­ríki lands­ins. Því við erum ekki á móti fisk­eldi heldur þeirri gam­al­dags aðferð sem sjó­kvía­eldi er og er skað­legt fyrir nátt­úr­una og umhverf­ið.“



Hann og Einar voru þó sam­mála um að land­eldi gæti ekki orðið gríð­ar­lega umfangs­mikið hér á landi. Einar sagði að í raun væri þró­unin orðin sú að land­eldi væri að aukast, þ.e. seiðin eru alin upp á landi þar til þau verða það stór að minni hætta og skaði verði af því að þau sleppi úr kví­un­um. Þannig sé orðin til sam­bland af sjó­kvía­eldi og land­eldi.

Eng­inn arður enn



Spurður hvert arður af starf­semi fisk­eld­is­fyr­ir­tækja á Íslandi muni fara sagði Einar að hann muni „auð­vitað lenda á Ísland­i.“ Þeir kostn­að­ar­liðir sem til féllu í rekstr­inum væru að stærstum hluta inn­lend­ir. „Ekk­ert af þessum [er­lendu] fisk­eld­is­fyr­ir­tækjum sem hafa verið að fjár­festa á Íslandi eru farin að fá arð. Hingað til hafa þeir verið að leggja fram fjár­muni og arð­greiðsl­urnar koma ekki fyrr en menn eru betur komnir fyrir vind.“



Mik­il­væg­ast væri þó að íslenskt sam­fé­lag nyti góðs af fisk­eld­inu á margan hátt, m.a. vegna útflutn­ings­verð­mæta, upp­bygg­ing­ar­innar og starf­anna sem sköp­uð­ust. Að sögn Jóns er því  ósvarað hversu mikið af gjald­eyri fari úr landi vegna kaupa á ráð­gjöf, bún­aði og fóðri frá hinum norsku eig­endum á móti útflutn­ings­verð­mæt­unum sem Ein­ari væri tíð­rætt um.



 „Sjó­kvía­eldi, þessi aðferð við að fram­leiða mat­vöru, hún til­heyrir liðnum tíma,“ sagði Jón. „Ég held að það verði litið á verk­smiðju­bú­skap tutt­ug­ustu ald­ar­innar sem einn versta glæp mann­kyns innan örfárra kyn­slóða. Og sjó­kvía­eldi er klár­lega hluti af þeim skelfi­lega iðn­að­i.“

Hér að neðan er hægt að horfa á fund Land­verndar í heild.

Vest­firðir - fisk­eldi

Vest­firðir fisk­eldi

Posted by Land­vernd umhverf­is­vernd­ar­sam­tök on Thurs­day, Sept­em­ber 10, 2020




Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Janet Yellen, tilnefndur fjármálaráðherra Bandaríkjanna.
Yellen sýnir á spilin
Janet Yellen, tilnefndur fjármálaráðherra Bandaríkjanna, vill þrepaskiptara skattkerfi og auka fjárútlát ríkissjóðs til að aðstoða launþega í kreppunni. Hún er líka harðorð í garð efnahagsstefnu kínverskra stjórnvalda og vill takmarka notkun rafmynta.
Kjarninn 24. janúar 2021
Magga Stína syngur Megas ... á vínyl
Til stendur að gefa út tónleika Möggu Stínu í Eldborg, þar sem hún syngur lög Megasar, út á tvöfaldri vínylplötu. Safnað er fyrir útgáfunni á Karolina Fund.
Kjarninn 24. janúar 2021
Helga Dögg Sverrisdóttir
Bætum kynfræðsluna en látum lestrargetu drengja eiga sig
Kjarninn 24. janúar 2021
Ný útlán banka til fyrirtækja umfram uppgreiðslur voru um átta milljarðar í fyrra
Ný útlán til atvinnufyrirtækja landsins á nýliðnu ári voru innan við tíu prósent þess sem þau voru árið 2019 og 1/27 af því sem þau voru árið 2018.
Kjarninn 24. janúar 2021
Býst við að 19 þúsund manns flytji hingað á næstu fimm árum
Mannfjöldaspá Hagstofu gerir ráð fyrir að fjöldi aðfluttra umfram brottfluttra á næstu fimm árum muni samsvara íbúafjölda Akureyrar.
Kjarninn 24. janúar 2021
Guðlaugur Þór Þórðarson, utanríkisráðherra.
Áfram gakk – En eru allir í takt?
Fulltrúar atvinnulífsins taka vel í skýra stefnumörkun utanríkisráðherra í átt að eflingu utanríkisviðskipta. Þó er kallað eftir heildstæðari mennta- og atvinnustefnu sem væri grundvöllur fjölbreyttara atvinnulífs og öflugri útflutningsgreina.
Kjarninn 24. janúar 2021
Pylsuvagn á Ráðhústorginu árið 1954.
Hundrað ára afmæli Cafe Fodkold
Árið 1921 hafði orðið skyndibiti ekki verið fundið upp. Réttur sem íbúum Kaupmannahafnar stóð þá, í fyrsta sinn, til boða að seðja hungrið með, utandyra standandi upp á endann, varð síðar eins konar þjóðareinkenni Dana. Og heitir pylsa.
Kjarninn 24. janúar 2021
Helga Vala Helgadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
„Birtingarmynd af eindæma skilningsleysi stjórnvalda“
Þingmaður Samfylkingarinnar segir að félags- og barnamálaráðherra hafi tekist að hækka flækjustigið svo mikið varðandi sérstakan styrk til íþrótta- og tómstundastarfs barna frá tekjulágum heimilum að foreldrar geti ekki nýtt sér styrkinn.
Kjarninn 23. janúar 2021
Meira úr sama flokkiInnlent