Neituðu að kryfja lík alnæmissjúklinga

Í bók Gunnhildar Örnu Gunnarsdóttur, Berskjaldaður, er að finna frásögn hjúkrunarfræðings af hræðslunni og fordómunum innan sem utan Borgarspítalans á níunda og tíunda áratugnum, þegar HIV-faraldurinn braust út.

Dæmi um fyrirsagnir frétta dagblaðanna á árunum 1985 og 1986.
Dæmi um fyrirsagnir frétta dagblaðanna á árunum 1985 og 1986.
Auglýsing

„Ástandið var svo óhuggu­legt í fyrstu. Lok­aðar kist­ur, lík í plast­poka, engin kistu­lagn­ing.“ 

Þannig lýsir hjúkr­un­ar­fræð­ingur stöð­unni á smit­sjúk­dóma­deild Borg­ar­spít­al­ans á níunda ára­tugnum og í upp­hafi þess tíunda eftir að HIV-far­ald­ur­inn braust út. Lítið var í fyrstu vitað um sjúk­dóm­inn sem HIV-veiran olli. Það var mikil hræðsla og það voru miklir for­dóm­ar. Og sjúk­ling­arnir upp­lifðu skömm.

Hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur­inn segir sögu sína í bók­inni Ber­skjald­aður eftir blaða­mann­inn Gunn­hildi Örnu Gunn­ars­dóttur sem nýverið kom út. Í henni er fjallað um bar­áttu Ein­ars Þórs Jóns­sonar fyrir lífi og ást. Einar smit­að­ist sjálfur af veirunni á níunda ára­tugnum og horfði á eftir hverjum vini sínum á fætur öðrum deyja úr alnæmi. Hommar voru ekki aðeins að berj­ast við „plág­una“ eins og HIV-far­ald­ur­inn hefur gjarnan verið kall­að­ur, heldur lífs­hættu­lega for­dóma á heims­vísu. For­dóm­arnir voru síst minni á Íslandi en ann­ars staðar og segir Einar m.a. frá atvinnu­missi félaga sinna sem hann telur hik­laust að rekja megi til þess að þeir voru smit­að­ir. 

Auglýsing

Hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur­inn, sem er kona, lýsir ástand­inu sem skap­að­ist vegna HIV og for­dómanna sem umluktu til­veru sam­kyn­hneigðra á níunda ára­tugnum og í byrjun þess tíunda sem ham­för­um. Van­þekk­ing og hræðsla hafi ein­kennt við­brögð margra. Þegar hún ákvað að fara að sinna alnæm­is­sjúkum á Borg­ar­spít­al­an­um, eftir að hafa sinnt sama sjúk­linga­hópi í Banda­ríkj­un­um, varð móðir hennar ótta­sleg­in. „Ég trúi því ekki að þú ætlir að taka þessa áhætt­u,“ segir hún að móðir sín hafi sagt. „Þú getur smitast, dáið.“

Hún rifjar upp hvernig sjúk­lingar með hvít­blæði á A-7, smit­sjúk­dóma­deild­inni á Borg­ar­spít­al­anum í Foss­vogi, hafi átt samúð allra óskipta. Þeir voru taldir hinir hreinu á meðan alnæm­is­sjúk­lingar á sömu deild þóttu óhrein­ir. Í bak­sýn­is­spegl­inum sé hægt að líta á við­brögð fólks sem kjána­leg en hún minnir á að þekk­ing heil­brigð­is­starfs­fólks­ins á sjúk­dómnum hafi verið lítil fyrst í stað. 

Berskjaldaður, barátta Einars Þórs fyirr lífi og ást, kom út á dögunum.Hún segir frá því í bók­inni hversu eitt starfs­fólkið sem sinnti alnæm­is­sjúkum hafi ver­ið. Að starfs­menn á rann­sókn­ar­stofum spít­al­ans hafi neitað að taka blóð úr sjúk­ling­unum og þeir sem unnu á deild­inni hafi orðið að gera það sjálf­ir. Erfitt var að fá röntgen­myndir teknar og fá eitt­hvað gert fyrir þá sjúku. „Það voru allir svo hrædd­ir,“ segir hún og veltir fyrir sér ófag­mennsku sér­fræð­ing­anna sem neit­uðu að kryfja lík alnæm­is­sjúk­linga. Smit­sjúk­dóma­lækn­arnir hafi orðið að fram­kvæma krufn­ing­arnar sjálf­ir. 

Umræðan í sam­fé­lag­inu var einnig mjög nei­kvæð. Fólk neit­aði að fara í sjúkra­bíla sem hefðu flutt HIV-smit­aða. Aðrir sjúk­lingar vildu síður vera á sömu deild og þeir.

Hún seg­ist einnig hugsa um pabbana sem höfðu yfir­gefið syni sína en sátu frammi á gangi í ang­ist á meðan mæð­urnar vöktu yfir veikum sonum sín­um. Á 25 manna deild­inni var helm­ingur smit­aður af alnæmi þegar mest lét. Allt ungir menn. „Þeir voru líka eins og örmjó veik­burða strá,“ segir hún. Ill­gresi sam­fé­lags­ins, bað­aðir for­dómum og ótta.

Á spít­al­anum fengu þeir hverja sýk­ing­una á fætur annarri. Lang­flestir fengu lungna­bólgu og ónæm­is­kerfið hrundi. Starfs­fólk smit­sjúk­dóma­deild­ar­innar varð að verja sig. Það klædd­ist hlífð­ar­fatn­aði til að smit­ast ekki. Hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur­inn segir þau hafa unnið af fag­mennsku og ábyrgð en líka af umhyggju. „Við lögðum okkur fram. Ég sé ekki eftir nein­u,“ segir hún.

Í BS-verk­efni Hlyns Ind­riða­sonar við lækna­deild Háskóla Íslands frá árinu 2013 var fjallað um HIV á Íslandi á ára­bil­inu 1983-2012. Nið­ur­staða Hlyns er sú að á þessu tíma­bili hafi greinst 278 manns með HIV á Íslandi og 39 þeirra hafi lát­ist vegna alnæm­is. Það segir þó ekki alla sög­una þar sem hluti sjúk­ling­anna flutti frá land­inu. Í bók­inni Ber­skjald­aður segir Einar frá nokkrum vinum sínum sem flúðu land en sumir þeirra sneru svo aftur heim til að deyja. 

Einar lifði plág­una af. Ný lyf komu á markað í tæka tíð og björg­uðu lífi hans. Hann er í dag fram­kvæmda­stjóri sam­tak­anna HIV Íslands.



Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
ESA hefur verið með augun á íslensku leigubílalöggjöfinni allt frá árinu 2017.
ESA boðar samningsbrotamál út af íslensku leigubílalöggjöfinni
Þrátt fyrir að frumvarp um breytingar á lögum liggi fyrir Alþingi sendi Eftirlitsstofnun EFTA íslenskum stjórnvöldum bréf í dag og boðar að mögulega verði farið í mál út af núgildandi lögum, sem brjóti gegn EES-samningnum.
Kjarninn 20. janúar 2021
Joe Biden, forseti Bandaríkjanna, sór embættiseið sinn fyrr í dag.
Biden: „Það verður enginn friður án samheldni“
Joe Biden var svarinn í embætti forseta Bandaríkjanna fyrr í dag. Í innsetningarræðu sinni kallaði hann eftir aukinni samheldni meðal Bandaríkjamanna svo að hægt yrði að takast á við þau erfiðu verkefni sem biðu þjóðarinnar.
Kjarninn 20. janúar 2021
Helgi Hrafn Gunnarsson
Mikið fagnaðarefni að „nýfasistinn og hrottinn Donald Trump“ láti af embætti
Þingflokksformaður Pírata fagnar brotthvarfi Donalds Trump úr embætti Bandaríkjaforseta og bendir á að uppgangur nýfasisma geti átt sér stað ef við gleymum því að það sé mögulegt.
Kjarninn 20. janúar 2021
Frá miðstjórnarfundi hjá Alþýðusambandi Íslands í febrúar árið 2019.
Segja skorta á röksemdir fyrir sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka
Miðstjórn ASÍ mótmælir harðlega áformum um sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka, segir flýti einkenna ferlið og telur að ekki hafi verið færðar fram fullnægjandi röksemdir fyrir sölunni.
Kjarninn 20. janúar 2021
Gosi – ævintýri spýtustráks
Öll viljum við vera alvöru!
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um sýninguna Gosi – ævintýri spýtustráks sem sýnd er í Borgarleikhúsinu.
Kjarninn 20. janúar 2021
Á nýrri tölfræðisíðu sem sett var í loftið í dag má fylgjast með framgangi bólusetningar gegn COVID-19 hér á landi.
Tæplega 500 manns hafa þegar fengið tvær sprautur
Búið er að gefa rúmlega 40 prósent af Íslendingum yfir 90 ára aldri a.m.k. einn skammt af bóluefni og tæp 13 prósent þeirra sem eru 80-89 ára. Ný tölfræðisíða um bólusetningu hefur verið sett í loftið á vefnum covid.is.
Kjarninn 20. janúar 2021
Ágúst Ólafur Ágústsson.
Ágúst Ólafur verður ekki í framboði fyrir Samfylkinguna í næstu kosningum
Annar oddviti Samfylkingarinnar í Reykjavíkur verður ekki á lista hennar í komandi þingkosningum. Hann bauðst til að taka annað sætið á lista en meirihluti uppstillingarnefndar hafnaði því.
Kjarninn 20. janúar 2021
Rústir hússins að Bræðraborgarstíg 1 standa enn, yfir hálfu ári eftir að það brann.
Rannsaka ætluð brot eiganda Bræðraborgarstígs 1
Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu er með til skoðunar ætlað brot fyrrum eiganda Bræðraborgarstígs 1 á byggingarreglugerð. HMS segir að eigandanum hafi borið að tryggja brunavarnir hússins og þær ekki reynst í samræmi við lög.
Kjarninn 20. janúar 2021
Meira úr sama flokkiInnlent