Aukinn þrýstingur á að lífeyrissjóðir verði virkir hluthafar

Hagfræðingur segir vaxandi ójöfnuð og aukna loftslagsáhættu hafa leitt til ákalls um að lífeyrissjóðir sinni sínum upprunalegum tilgangi sem virkir hluthafar í skráðum og óskráðum félögum.

Guðrún Johnsen, hagfræðingur og stjórnarmaður í Lífeyrissjóði verzlunarmanna.
Guðrún Johnsen, hagfræðingur og stjórnarmaður í Lífeyrissjóði verzlunarmanna.
Auglýsing

Upp­runa­legt hlut­verk líf­eyr­is­sjóða á Norð­ur­löndum var að aga iðn­rek­endur og hafa áhrif á stjórn­ar­hætti fyr­ir­tækja sem virkir hlut­haf­ar, en auk­inn þrýst­ingur hefur mynd­ast á síð­ustu árum á að þeir sinni því aft­ur. Þetta skrifar Guð­rún Johnsen, lektor í CBS og stjórn­ar­maður í Líf­eyr­is­sjóði verzl­un­ar­manna, í nýjasta tölu­blaði Vís­bend­ingar.

Stofnað út frá vel­ferð­ar­rík­inu

Sam­kvæmt Guð­rúnu eiga líf­eyr­is­sjóð­irnir rætur sínar að rekja til stofn­unar vel­ferð­ar­rík­is­ins á Norð­ur­lönd­um. Í Sví­þjóð, Dan­mörku, Nor­egi og Finn­landi hefur þessi þróun verið leidd áfram af jafn­að­ar­manna­flokk­um, á meðan vel­ferð­ar­ríki var sett saman hér­lendis vegna útbreiddrar aðildar launa­fólks að verka­lýðs­fé­lög­um.

Eftir stofnun vel­ferð­ar­rík­is­ins hafi jafn­að­ar­manna­flokkar svo hvatt til svo­kall­aðs atvinnu­lýð­ræð­is, sem myndi tryggja völd launa­fólks í fram­leiðslu fyr­ir­tækja sem þau störf­uðu í án þess að fyr­ir­tækin yrðu þjóð­nýtt. Slíkt fyr­ir­komu­lag var þó ekki tekið upp, en starfs­menn stærri fyr­ir­tækja í öllum Norð­ur­löndum utan Íslands öðl­uð­ust þó rétt til að til­nefna full­trúa sína í stjórn eig­ins fyr­ir­tækis á sjö­unda ára­tugn­um.

Auglýsing

Þar að auki náð­ist sam­komu­lag um að launa­fólk safn­aði smátt og smátt í líf­eyr­is­sjóði sem myndi tryggja áhrif launa­fólks í stjórnun fyr­ir­tækj­anna líkt og aðrir fjár­magns­eig­end­ur. „Því var upp­runa­legt hlut­verk líf­eyr­is­sjóða einnig að aga iðn­rek­endur með áhrifum sínum á stjórn­ar­hætti fyr­ir­tækja, sem full­trúar fjár­magns­eig­enda og virkir hlut­hafar í fyr­ir­tækj­u­m,“ skrifar Guð­rún í grein sinni.

Breyttar áherslur með auk­inni trú á mark­að­inn

Á níunda ára­tugnum breytt­ust hins vegar áherslur sjóð­anna, í kjöl­far þess að kenn­ingar um að hluta­bréfa­mark­að­ur­inn agaði stjórn­endur fyr­ir­tækja sjálf­krafa sóttu í sig veðr­ið. Sam­kvæmt Guð­rúnu virð­ast líf­eyr­is­sjóð­irnir hafa tekið mið af þessum breyttu við­horfum til skil­virkni mark­aða með því að láta lítið til sín taka við að móta stjórn­ar­hætti félag­anna og ein­beita sér fremur að því hvenær og hvaða hluta­bréf ætti að kaupa og selja fyrir hönd sjóð­fé­laga.

Á síð­ustu ára­tugum hafa hins vegar nýrri kenn­ingar sýnt fram á að hluta­bréfa­mark­aðir séu ekki fylli­lega skil­virkir, auk þess sem Guð­rún segir að dag­legar fréttir af umboðs­svikum í kringum fyr­ir­tækja­rekstur bendi til að víða skorti vand­aða stjórn­ar­hætti sem líf­eyr­is­sjóð­irnir áttu meðal ann­ars að stuðla að.

Einnig segir hún að gæta megi við­horfs­breyt­ingu gagn­vart hlut­verki líf­eyr­is­sjóða á síð­ustu árum, sam­hliða auknum ójöfn­uði og meiri lofts­lags­á­hættu. Sam­kvæmt henni hafa augu fólks beinst að sjóð­unum um að þeir sinni sínum upp­runa­lega til­gangi af ein­urð og beiti afli sínu sem hlut­hafar og fjár­magns­eig­endur til að hafa áhrif á við­skipta­hætti fyr­ir­tækja.

Hægt er að lesa grein Guð­rúnar í heild sinni með því að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Myndin er fengin úr kerfisáætlun Landsnets 2016-2025. „DC-strengur á Sprengisandsleið hefur jákvæð áhrif á mögulega lengd jarðstrengja á Norðurlandi,“ segir í myndatexta.
Sprengisandskapall „umfangsmikil og dýr“ framkvæmd fyrir „fáa kílómetra“ af jarðstreng í Blöndulínu
Landsnet tekur ekki undir þau sjónarmið Samtaka um náttúruvernd á Norðurlandi að skynsamlegt sé að leggja jarðstreng yfir Sprengisand til að auka möguleika á því að leggja hluta Blöndulínu 3 í jörð.
Kjarninn 20. maí 2022
Hersir Sigurgeirsson
Segir sig frá úttektinni á sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka
Bankasýsla ríkisins sendi bréf til ríkisendurskoðanda með ábendingu um að Hersir Sigurgeirsson hefði sett „like“ á tiltekna færslu á Facebook sem varðaði útboðið. „Ég kann ekki við slíkt eftirlit,“ segir Hersir.
Kjarninn 20. maí 2022
Hvernig gengur að koma úkraínskum flóttabörnum inn í skólakerfið?
Langfæst börn sem flúið hafa stríðið í Úkraínu með foreldrum sínum á síðustu vikum og mánuðum eru komin inn í skólakerfið hér á landi og spila þar inn margir þættir. Samstarf á milli stærstu sveitarfélaganna hefur þó gengið vel.
Kjarninn 20. maí 2022
Jarðskjálftahrinur ollu mikilli hræðslu meðal barna og engar upplýsingar voru veittar til fólksins, sem margt glímir við áfallastreituröskun. Ásbrú er því ekki ákjósanlegasti dvalarstaðurinn fyrir fólk sem flúið hefur stríðsátök, að mati UN Women.
Konur upplifi sig ekki öruggar á Ásbrú – og erfitt að koma óskum á framfæri
UN Women á Íslandi gera alvarlegar athugasemdir við svör Útlendingastofnunar varðandi útbúnað og aðstæður fyrir flóttafólk og umsækjendur um alþjóðlega vernd á Ásbrú.
Kjarninn 20. maí 2022
Myndir af börnum í Austur-Kongó með alvarleg einkenni apabólu.
Fimm staðreyndir um apabólu
Apabóla er orð sem Íslendingar höfðu fæstir heyrt þar til nýverið er tilfelli af þessum sjúkdómi hófu að greinast í Evrópu og Norður-Ameríku. Sjúkdómurinn er hins vegar vel þekktur í fátækustu ríkjum heims þar sem þúsundir sýkjast árlega.
Kjarninn 19. maí 2022
Sonja Ýr Þorbergsdóttir formaður BSRB
„Hlutverk hins opinbera er að tryggja öllum húsnæðisöryggi“
Formaður BSRB segir að margt sé til bóta í tillögunum starfshóps um aðgerðir og umbætur á húsnæðismarkaði – og gefi ástæðu til hóflegrar bjartsýni um betri tíma.
Kjarninn 19. maí 2022
Árni Guðmundsson
Af þreyttasta frumvarpi Íslandssögunnar
Kjarninn 19. maí 2022
Jóhannes Þór Skúlason er framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar.
Vilja margföldun á framlagi ríkisins til rannsókna í ferðaþjónustu
Samtök ferðaþjónustunnar gagnrýna framsetningu á framlögum til ferðamála í umsögn sinni við fjármálaáætlun. Samtökin óska eftir 250 milljón króna árlegri hækkun framlaga til rannsókna í greininni á gildistíma áætlunarinnar.
Kjarninn 19. maí 2022
Meira úr sama flokkiInnlent