Ferdinand, Svejk og púðurtunnan

ukraina_kjarninn_vef.jpg
Auglýsing

Tékk­inn Jaroslav Hasék (1883–1923) skrif­aði upp­á­halds­­­bók mína, Góða dát­ann Svejk. Karl Ísfeld þýddi snilld­ar­lega. Í bók­inni ræðst Hasék gegn stórum og djúpum sið­ferði­legum spurn­ingum þegar kemur að stríði með hníf­beittan húmor og nátt­úru­lega frá­sagn­ar­gáfu að vopni. Hann lést, aðeins fer­tugur að aldri, áður en hann náði að klára öll bindi sög­unn­ar; fjórum af sex var lok­ið. En útgáfa þess efnis sem hann hafði lokið hefur fengið heilu kyn­slóð­irnar til þess að velt­ast um af hlátri og hugsa til hörm­unga stríðs­tím­ans í Evr­ópu, ekki síst Aust­ur-­Evr­ópu. Frá­sagn­ar­gáfa Haséks var mögnuð og afköstin á stuttum ferli með ólík­ind­um. Hann skrif­aði ríf­lega 1.200 smá­sög­ur, margar hverjar fullur við bar­borð á öld­ur­húsum í Prag.

almennt_01_05_2014

Hugsað til Svejk



Að und­an­förnu hefur mér verið hugsað til þess­arar bók­ar. Einkum upp­hafs henn­ar, þegar Svejk er að láta raka sig. Þá fær hann upp­lýs­ingar um það þegar erki­her­tog­inn Franz Ferdin­and var drep­inn í Sara­jevo hinn 28. júní 1914. Í kjöl­farið hefst sagan óborg­an­lega af Svejk, dát­anum sein­heppna. Hann gengur í her­deild Aust­ur­rísk-ung­verska keis­ara­dæm­is­ins og hefur síðan göngu sína í gegnum hörm­ungar fyrri heims­styrj­ald­ar­inn­ar.

Á mánu­dag­inn fékk ég stutt skila­boð í sím­ann minn frá frétta­þjón­ustu Wall Street Journal, þar sem sagði orð­rétt: Tug­þús­undir rúss­neskra her­manna eru við landa­mæri Úkra­ínu. Raðir skrið­dreka sömu­leið­is. Spennan magn­ast.

Auglýsing

Í Úkra­ínu, alveg eins og Sara­jevo á sum­ar­mán­uðum 1914, er uppi ógn­væn­leg staða. Landið er, að því er virð­ist, að lið­ast í sundur innan frá. Þannig var staðan einnig þegar bíla­röð Franz Ferdin­ands og fylgi­sveina hans varð fyrir skotárásinni í heim­sókn­inni til Oskars Poti­orek hers­höfð­ingja sem hafði boðið erki­her­tog­anum að vera við­staddur her­sýn­ingu. Inn­an­mein, efna­hags­legir erf­ið­leik­ar, sund­ur­lyndi og sífellt vax­andi sam­fé­lags ólga breytti sam­fé­lags­gerð­inni í púð­ur­tunnu sem sprakk.

Getur svipað gerst núna? Geta stríðs­á­tök brot­ist út í Aust­ur-­Evr­ópu þar sem Rússar eru helsta ógnin við nágranna­­ríkið Úkra­ínu? Er hættan á þessu ofmet­in?

Spurn­ing­arnar eru komnar fram



Þessar spurn­ingar eru farnar að sjást víða í fjöl­miðla­um­ræðu á erlendum vett­vangi og ýmsir stjórn­mála­menn virð­ast telja að Vla­dimír Pútín, for­seti Rúss­lands, sé hættu­legur og veru­leikafirrt­ur. Ang­ela Merkel sagði það berum orðum og Carl Bildt sagði að Pútín myndi ekki linna látum fyrr en hann væri búinn að ná algjörum yfir­tökum í Kíev, höf­uð­borg Úkra­ínu.

Eng­inn getur sagt til um það með vissu hvort stríð getur brot­ist út en spor sög­unnar hræða. Ólíkt því sem var þegar morðið á Franz Ferdin­and ýtti fyrri heims­styrj­öld­inni af stað, þó að slíkt sé vita­skuld ein­földun á flókn­ari atburða­r­ás, er sterkt frið­ar­hvetj­andi fyr­ir­komu­lag fyrir hendi sem birt­ist í alþjóða­pólítískum stofn­un­um. Þar eru Sam­ein­uðu þjóð­irnar og Evr­ópu­sam­bandið áber­andi, en einnig vett­vangur þar sem helstu iðn­ríki heims­ins eiga með sér sam­starf á póli­tískum for­send­um. Stundum þarf að minna á það hversu stutt er síðan þessi stóru og miklu fram­fara­skref voru stigin með stofnun Sam­ein­uðu þjóð­anna árið 1945 og Kola- og stál­­banda­lags Evr­ópu árið 1952, sem síðar varð vísir að Evr­ópu­sam­band­inu. Veiga­mesta ástæðan fyrir stofnun SÞ og ESB var við­leitni til þess að koma í veg fyrir stríð. Það hefur ekki alltaf tek­ist en það eru meiri líkur á að svo verði á meðan þessar mik­il­vægu stofn­anir eru virkur vett­vangur um hvernig skuli taka á vanda­málum eins og því sem nú blasir við í Úkra­ínu.

Saga hörm­unga stríðs­á­taka í Aust­ur-­Evr­ópu, sem Hasék hjálpar kyn­slóð­unum að gleyma ekki í gegnum dát­ann Svejk, er víti til að var­ast. Það er huggun harmi gegn að búa við alþjóða­póli­tíska sam­vinnu þegar sam­fé­lags­legar púð­ur­­tunnur verða til, en alveg eins og þegar Franz Ferdin­and var skot­inn geta hlut­irnir breyst leift­ur­snöggt til hins verra.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Málsmeðferð kærunefndar fær falleinkunn hjá Héraðsdómi Reykjavíkur
Kærunefnd útboðsmála er sögð hafa farið á svig við lög og stuðst við vafasama útreikninga er hún komst að þeirri niðurstöðu að rétt væri að óvirkja samning Orku náttúrunnar við Reykjavíkurborg um hraðhleðslustöðvar.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra hefur undirritað reglugerð sem markar fyrstu viðbrögð íslenskra stjórnvalda við hinu svokallað Ómíkrón-afbrigði veirunnar.
Síðasta kórónuveiruverk Svandísar að bregðast við „Ómíkrón“
Á sunnudag tekur gildi reglugerð sem felur í sér að þeir sem koma til landsins frá skilgreindum hááhættusvæðum þurfa að fara í tvö PCR-próf með sóttkví á milli. Ómíkrón-afbrigðið veldur áhyggjum víða um heim og líka hjá sóttvarnalækni.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Vinstri græn fá sjávarútvegsmálin og Framsókn sest í heilbrigðisráðuneytið
Miklar breytingar verða gerðar á stjórnarráði Íslands, ný ráðuneyti verða til og málaflokkar færðir. Ráðherrarnir verða tólf og sá sem bætist við fellur Framsóknarflokknum í skaut. Vinstri græn stýra sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Hjalti Hrafn Hafþórsson
Það sem ekki var talað um á COP26
Kjarninn 27. nóvember 2021
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Útlán til heimila hafa aukist en útlán til fyrirtækja dregist saman það sem af er ári
Bankarnir nýttu svigrúm sem var gefið til að takast á við efnahagslegar afleiðingar kórónuveirunnar til að stórauka útlán til íbúðarkaupa. Útlán til fyrirtækja hafa hins vegar dregist saman.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Lerbjergskógurinn er nú kominn í eigu og umsjá Danska náttúrusjóðsins.
Danir gripnir kaupæði – „Við stöndum frammi fyrir krísu“
Lerbjergskógurinn mun héðan í frá fá að dafna án mannlegra athafna. Hann er hluti þess lands sem Danir hafa keypt saman til að auka líffræðilegan fjölbreytileika og draga úr áhrifum loftslagsbreytinga.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Þolendur kynfæralimlestinga, nauðgana, ofbeldis og fordóma sendir til baka til Grikklands
Tvær sómalskar konur standa nú frammi fyrir því að verða sendar til Grikklands af íslenskum stjórnvöldum og bíða þær brottfarardags. Þær eru báðar þolendur grimmilegs ofbeldis og þarfnast sárlega aðstoðar fagfólks til að vinna í sínum málum.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Undirbúa sókn fjárfesta í flesta innviði samfélagsins „til að létta undir með hinu opinbera“
Í nýlegri kynningu vegna fyrirhugaðrar stofnunar á 20 milljarða innviðasjóði er lagt upp með að fjölmörg tækifæri séu í fjárfestingu á innviðum á Íslandi. Það eru ekki einungis hagrænir innviðir heldur líka félagslegir.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Meira úr sama flokkiErlent
None