Ferdinand, Svejk og púðurtunnan

ukraina_kjarninn_vef.jpg
Auglýsing

Tékk­inn Jaroslav Hasék (1883–1923) skrif­aði upp­á­halds­­­bók mína, Góða dát­ann Svejk. Karl Ísfeld þýddi snilld­ar­lega. Í bók­inni ræðst Hasék gegn stórum og djúpum sið­ferði­legum spurn­ingum þegar kemur að stríði með hníf­beittan húmor og nátt­úru­lega frá­sagn­ar­gáfu að vopni. Hann lést, aðeins fer­tugur að aldri, áður en hann náði að klára öll bindi sög­unn­ar; fjórum af sex var lok­ið. En útgáfa þess efnis sem hann hafði lokið hefur fengið heilu kyn­slóð­irnar til þess að velt­ast um af hlátri og hugsa til hörm­unga stríðs­tím­ans í Evr­ópu, ekki síst Aust­ur-­Evr­ópu. Frá­sagn­ar­gáfa Haséks var mögnuð og afköstin á stuttum ferli með ólík­ind­um. Hann skrif­aði ríf­lega 1.200 smá­sög­ur, margar hverjar fullur við bar­borð á öld­ur­húsum í Prag.

almennt_01_05_2014

Hugsað til Svejk



Að und­an­förnu hefur mér verið hugsað til þess­arar bók­ar. Einkum upp­hafs henn­ar, þegar Svejk er að láta raka sig. Þá fær hann upp­lýs­ingar um það þegar erki­her­tog­inn Franz Ferdin­and var drep­inn í Sara­jevo hinn 28. júní 1914. Í kjöl­farið hefst sagan óborg­an­lega af Svejk, dát­anum sein­heppna. Hann gengur í her­deild Aust­ur­rísk-ung­verska keis­ara­dæm­is­ins og hefur síðan göngu sína í gegnum hörm­ungar fyrri heims­styrj­ald­ar­inn­ar.

Á mánu­dag­inn fékk ég stutt skila­boð í sím­ann minn frá frétta­þjón­ustu Wall Street Journal, þar sem sagði orð­rétt: Tug­þús­undir rúss­neskra her­manna eru við landa­mæri Úkra­ínu. Raðir skrið­dreka sömu­leið­is. Spennan magn­ast.

Auglýsing

Í Úkra­ínu, alveg eins og Sara­jevo á sum­ar­mán­uðum 1914, er uppi ógn­væn­leg staða. Landið er, að því er virð­ist, að lið­ast í sundur innan frá. Þannig var staðan einnig þegar bíla­röð Franz Ferdin­ands og fylgi­sveina hans varð fyrir skotárásinni í heim­sókn­inni til Oskars Poti­orek hers­höfð­ingja sem hafði boðið erki­her­tog­anum að vera við­staddur her­sýn­ingu. Inn­an­mein, efna­hags­legir erf­ið­leik­ar, sund­ur­lyndi og sífellt vax­andi sam­fé­lags ólga breytti sam­fé­lags­gerð­inni í púð­ur­tunnu sem sprakk.

Getur svipað gerst núna? Geta stríðs­á­tök brot­ist út í Aust­ur-­Evr­ópu þar sem Rússar eru helsta ógnin við nágranna­­ríkið Úkra­ínu? Er hættan á þessu ofmet­in?

Spurn­ing­arnar eru komnar fram



Þessar spurn­ingar eru farnar að sjást víða í fjöl­miðla­um­ræðu á erlendum vett­vangi og ýmsir stjórn­mála­menn virð­ast telja að Vla­dimír Pútín, for­seti Rúss­lands, sé hættu­legur og veru­leikafirrt­ur. Ang­ela Merkel sagði það berum orðum og Carl Bildt sagði að Pútín myndi ekki linna látum fyrr en hann væri búinn að ná algjörum yfir­tökum í Kíev, höf­uð­borg Úkra­ínu.

Eng­inn getur sagt til um það með vissu hvort stríð getur brot­ist út en spor sög­unnar hræða. Ólíkt því sem var þegar morðið á Franz Ferdin­and ýtti fyrri heims­styrj­öld­inni af stað, þó að slíkt sé vita­skuld ein­földun á flókn­ari atburða­r­ás, er sterkt frið­ar­hvetj­andi fyr­ir­komu­lag fyrir hendi sem birt­ist í alþjóða­pólítískum stofn­un­um. Þar eru Sam­ein­uðu þjóð­irnar og Evr­ópu­sam­bandið áber­andi, en einnig vett­vangur þar sem helstu iðn­ríki heims­ins eiga með sér sam­starf á póli­tískum for­send­um. Stundum þarf að minna á það hversu stutt er síðan þessi stóru og miklu fram­fara­skref voru stigin með stofnun Sam­ein­uðu þjóð­anna árið 1945 og Kola- og stál­­banda­lags Evr­ópu árið 1952, sem síðar varð vísir að Evr­ópu­sam­band­inu. Veiga­mesta ástæðan fyrir stofnun SÞ og ESB var við­leitni til þess að koma í veg fyrir stríð. Það hefur ekki alltaf tek­ist en það eru meiri líkur á að svo verði á meðan þessar mik­il­vægu stofn­anir eru virkur vett­vangur um hvernig skuli taka á vanda­málum eins og því sem nú blasir við í Úkra­ínu.

Saga hörm­unga stríðs­á­taka í Aust­ur-­Evr­ópu, sem Hasék hjálpar kyn­slóð­unum að gleyma ekki í gegnum dát­ann Svejk, er víti til að var­ast. Það er huggun harmi gegn að búa við alþjóða­póli­tíska sam­vinnu þegar sam­fé­lags­legar púð­ur­­tunnur verða til, en alveg eins og þegar Franz Ferdin­and var skot­inn geta hlut­irnir breyst leift­ur­snöggt til hins verra.

Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling kallar eftir ábendingum um vanefndir
Efling hefur fengið ábendingar um að fyrirtæki hafi brugðist við launahækkunum í nýjum kjarasamningi með því að taka af starfsfólki bónusa, aukagreiðslur og ýmis konar hlunnindi. Félagið kallar eftir frekari ábendingum frá félagsmönnum um slíkar aðgerðir.
Kjarninn 22. maí 2019
Katrín Jakobsdóttir
„Líkamar kvenna eru dregnir inn í pólitíska umræðu“
Forsætisráðherra segir að líkamar kvenna séu dregnir inn í pólitíska umræðu með hætti sem ætti að heyra sögunni til og grafið sé undan fyrri sigrum í baráttu kvenna fyrir yfirráðum yfir sínum eigin líkama.
Kjarninn 22. maí 2019
Ástráður Haraldsson
Ástráður meðal umsækjenda um stöðu landsréttardómara
Ástráður Haraldsson, héraðsdómari, er á meðal þeirra sem sóttu um lausa stöðu landsréttardómara, en umsóknarfrestur rann út síðastliðinn mánudag.
Kjarninn 22. maí 2019
Sigríður segist hafa rætt við regluvörð og formann bankaráðs
Sigríður Benediktsdóttir, sem situr í bankaráði Landsbankans, segir það ekki rétt að hún hafi sam­þykkt að sitja í nefnd sem metur hæfi umsækjenda um stöðu seðlabankastjóra án þess að bera það undir for­mann banka­ráðs eða reglu­vörð Landsbank­ans.
Kjarninn 22. maí 2019
Guðmundur Andri Thorsson
Guðmundur Andri: Málþóf fjandsamleg yfirtaka á Alþingi
Þingmaður Samfylkingarinnar hnýtir í Miðflokksmenn en hann telur að málþóf sé leið til þess að láta þingræðið ekki hafa sinn gang.
Kjarninn 22. maí 2019
Már Guðmundsson er seðlabankastjóri.
Seðlabankinn lækkar vexti um 0,5 prósentustig
Seðlabanki Íslands hefur lækkað vexti um 0,5 prósentustig í 4,0 prósent.
Kjarninn 22. maí 2019
Sturla Pálsson á meðal tveggja umsækjenda sem kvörtuðu yfir Sigríði
Tveir umsækjendur um stöðu seðlabankastjóra, sem skipað verður í fyrir miðjan næsta mánuð, hafa kvartað yfir setu Sigríðar Benediktsdóttur í hæfisnefnd sem metur umsækjendur.
Kjarninn 22. maí 2019
Facebook tekur auglýsingu Orkunnar okkar úr birtingu
Aðstoðarmaður Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur, segir að Facebook hafi bannað notkun á auglýsingum Orkunnar okkar.
Kjarninn 21. maí 2019
Meira úr sama flokkiErlent
None