Ferdinand, Svejk og púðurtunnan

ukraina_kjarninn_vef.jpg
Auglýsing

Tékk­inn Jaroslav Hasék (1883–1923) skrif­aði upp­á­halds­­­bók mína, Góða dát­ann Svejk. Karl Ísfeld þýddi snilld­ar­lega. Í bók­inni ræðst Hasék gegn stórum og djúpum sið­ferði­legum spurn­ingum þegar kemur að stríði með hníf­beittan húmor og nátt­úru­lega frá­sagn­ar­gáfu að vopni. Hann lést, aðeins fer­tugur að aldri, áður en hann náði að klára öll bindi sög­unn­ar; fjórum af sex var lok­ið. En útgáfa þess efnis sem hann hafði lokið hefur fengið heilu kyn­slóð­irnar til þess að velt­ast um af hlátri og hugsa til hörm­unga stríðs­tím­ans í Evr­ópu, ekki síst Aust­ur-­Evr­ópu. Frá­sagn­ar­gáfa Haséks var mögnuð og afköstin á stuttum ferli með ólík­ind­um. Hann skrif­aði ríf­lega 1.200 smá­sög­ur, margar hverjar fullur við bar­borð á öld­ur­húsum í Prag.

almennt_01_05_2014

Hugsað til Svejk



Að und­an­förnu hefur mér verið hugsað til þess­arar bók­ar. Einkum upp­hafs henn­ar, þegar Svejk er að láta raka sig. Þá fær hann upp­lýs­ingar um það þegar erki­her­tog­inn Franz Ferdin­and var drep­inn í Sara­jevo hinn 28. júní 1914. Í kjöl­farið hefst sagan óborg­an­lega af Svejk, dát­anum sein­heppna. Hann gengur í her­deild Aust­ur­rísk-ung­verska keis­ara­dæm­is­ins og hefur síðan göngu sína í gegnum hörm­ungar fyrri heims­styrj­ald­ar­inn­ar.

Á mánu­dag­inn fékk ég stutt skila­boð í sím­ann minn frá frétta­þjón­ustu Wall Street Journal, þar sem sagði orð­rétt: Tug­þús­undir rúss­neskra her­manna eru við landa­mæri Úkra­ínu. Raðir skrið­dreka sömu­leið­is. Spennan magn­ast.

Auglýsing

Í Úkra­ínu, alveg eins og Sara­jevo á sum­ar­mán­uðum 1914, er uppi ógn­væn­leg staða. Landið er, að því er virð­ist, að lið­ast í sundur innan frá. Þannig var staðan einnig þegar bíla­röð Franz Ferdin­ands og fylgi­sveina hans varð fyrir skotárásinni í heim­sókn­inni til Oskars Poti­orek hers­höfð­ingja sem hafði boðið erki­her­tog­anum að vera við­staddur her­sýn­ingu. Inn­an­mein, efna­hags­legir erf­ið­leik­ar, sund­ur­lyndi og sífellt vax­andi sam­fé­lags ólga breytti sam­fé­lags­gerð­inni í púð­ur­tunnu sem sprakk.

Getur svipað gerst núna? Geta stríðs­á­tök brot­ist út í Aust­ur-­Evr­ópu þar sem Rússar eru helsta ógnin við nágranna­­ríkið Úkra­ínu? Er hættan á þessu ofmet­in?

Spurn­ing­arnar eru komnar fram



Þessar spurn­ingar eru farnar að sjást víða í fjöl­miðla­um­ræðu á erlendum vett­vangi og ýmsir stjórn­mála­menn virð­ast telja að Vla­dimír Pútín, for­seti Rúss­lands, sé hættu­legur og veru­leikafirrt­ur. Ang­ela Merkel sagði það berum orðum og Carl Bildt sagði að Pútín myndi ekki linna látum fyrr en hann væri búinn að ná algjörum yfir­tökum í Kíev, höf­uð­borg Úkra­ínu.

Eng­inn getur sagt til um það með vissu hvort stríð getur brot­ist út en spor sög­unnar hræða. Ólíkt því sem var þegar morðið á Franz Ferdin­and ýtti fyrri heims­styrj­öld­inni af stað, þó að slíkt sé vita­skuld ein­földun á flókn­ari atburða­r­ás, er sterkt frið­ar­hvetj­andi fyr­ir­komu­lag fyrir hendi sem birt­ist í alþjóða­pólítískum stofn­un­um. Þar eru Sam­ein­uðu þjóð­irnar og Evr­ópu­sam­bandið áber­andi, en einnig vett­vangur þar sem helstu iðn­ríki heims­ins eiga með sér sam­starf á póli­tískum for­send­um. Stundum þarf að minna á það hversu stutt er síðan þessi stóru og miklu fram­fara­skref voru stigin með stofnun Sam­ein­uðu þjóð­anna árið 1945 og Kola- og stál­­banda­lags Evr­ópu árið 1952, sem síðar varð vísir að Evr­ópu­sam­band­inu. Veiga­mesta ástæðan fyrir stofnun SÞ og ESB var við­leitni til þess að koma í veg fyrir stríð. Það hefur ekki alltaf tek­ist en það eru meiri líkur á að svo verði á meðan þessar mik­il­vægu stofn­anir eru virkur vett­vangur um hvernig skuli taka á vanda­málum eins og því sem nú blasir við í Úkra­ínu.

Saga hörm­unga stríðs­á­taka í Aust­ur-­Evr­ópu, sem Hasék hjálpar kyn­slóð­unum að gleyma ekki í gegnum dát­ann Svejk, er víti til að var­ast. Það er huggun harmi gegn að búa við alþjóða­póli­tíska sam­vinnu þegar sam­fé­lags­legar púð­ur­­tunnur verða til, en alveg eins og þegar Franz Ferdin­and var skot­inn geta hlut­irnir breyst leift­ur­snöggt til hins verra.

Fyrir einu ári síðan: „Við eigum Ísland, það eina sem við eigum eftir að gera er að taka það“
Lífeyrissjóðir landsins eiga stóran hluta af íslensku atvinnulífi. Hávær krafa hefur lengi verið um að þeir verði virkari eigendur og nýti sér þau völd sem í því felast til að beita sér fyrir lífsgæðum sjóðsfélaga í nútíð ekki síður en í framtíð.
Kjarninn 21. september 2019
Bólusótt í hættu
Er réttlætanlegt að geyma veirur eins og bólusótt, sem geta valdið jafnmiklum mannskaða og raun ber vitni?
Kjarninn 21. september 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Uppfærðar græjur, Sambandið og Apple Arcade
Kjarninn 21. september 2019
Birgir Birgisson
Reið hjól
Kjarninn 21. september 2019
Þjálfa þarf peningahund til að berjast gegn peningaþvætti
Embætti tollstjóra skortir bæði þekkingu og úrræði til að geta almennilega haft eftirlit með smygli á reiðufé til Íslands. Á meðal þeirra úrræða sem lagt er til að ráðist verði í er að þjálfa peningahund.
Kjarninn 21. september 2019
Klikkið
Klikkið
Klikkið - Að iðka mannréttindi
Kjarninn 21. september 2019
Athuga hvar eftirlitsaðilar gera ónauðsynlegar kröfur til matvæla
Umhverfisráðherra hefur hrundið af stað aðgerðum til að vinna gegn matarsóun á Íslandi. Meðal annars verður gerð athugun á því hvar eftirlitsaðilar gera mögulega ónauðsynlegur kröfur til matvælaöryggis sem ýtt gætu undir matarsóun.
Kjarninn 21. september 2019
Brim-flétta KS fagnaðarefni fyrir Skagfirðinga
Eftir að hafa keypt hlutabréf í Brimi, og selt nokkrum vikum síðar, hefur Kaupfélag Skagfirðinga styrkt stöðu sína.
Kjarninn 21. september 2019
Meira úr sama flokkiErlent
None