Lánið þitt: Munurinn á verðtryggðum og óverðtryggðum lánum

14932775807-7d53d2dfb1-z.jpg
Auglýsing

Það eru fá umræðu­efni á Íslandi eld­fimari en verð­trygg­ingin. Stjórn­mála­flokkar hafa haft það að stefnu sinni að afnema hana, með mis­heppn­uðum árangri til þessa, og það er mat margra að verð­trygg­ing sé ein helsta rót efna­hags­vanda þjóð­ar­inn­ar. Hér verður ekki tekin afstaða til þess­ara deilu­mála, heldur spurt hvaða lána­form hentar lán­tak­endum við íbúða­kaup – Eitt form hentar ekki öll­um. Verð­tryggt eða óverð­tryggt, það er spurn­ing­in.   

Þessi grein er hluti af grein­ar­flokki um þau atriði sem varða hús­næð­is­lána­töku og önnur lán á Íslandi. Áður hefur verið fjallað um vaxta­kjör lán­anna og mis­mun­andi lána­form.

Auglýsing

Óverð­tryggð lán

Hægt er að velja um tvenns konar lána­form, hvort sem valið er að taka verð­tryggt lán eða óverð­tryggt. Lán eru greidd ýmist með jöfnum afborg­unum eða jöfnum greiðsl­um.



Með jöfnum afborg­unum á óverð­tryggðu láni er sama upp­hæð greidd af höf­uð­stól láns­ins í hverjum mán­uði. Vextir eru greiddir af eft­ir­stöðv­um. Vaxta­greiðslur eru því háar í upp­hafi þegar höf­uð­stóll er hár, og þar með er heild­ar­greiðsla á mán­uði há, en lækkar ört eftir því sem höf­uð­stóll­inn lækk­ar.



Með jafn­greiðslum af óverð­tryggðu láni er heild­ar­greiðslan á mán­uði alltaf sú sama. Í upp­hafi fer stærstur hluti upp­hæð­ar­innar í að greiða vexti en það snýst við þegar líður á láns­tím­ann, og meira er greitt af höf­uð­stóln­um.

Verð­tryggð lán

Íbúða­lán íslenskra heim­ila eru í miklum meiri­hluta verð­tryggð. Það þýðir að lánin hækka ef verð­bólgan hækk­ar. Þetta vita Íslend­ingar ágæt­lega.



Ef verð­tryggða lánið er með jöfnum afborg­unum þá eru greiddir raun­vextir og afborg­anir af höf­uð­stól. Mun­ur­inn á verð­tryggðu og óverð­tryggðu láni með jöfnum afborg­unum er sá að höf­uð­stóll verð­tryggða láns­ins hækkar í takt við verð­bólg­una. Afborg­unin er því ekki alltaf sú sama, hún fer hækk­andi með verð­bólg­unni. Þetta leiðir til þess að greiðslu­byrðin er lág í upp­hafi.



Flest hús­næð­is­lán íslenskra heim­ila eru verð­tryggð jafn­greiðslu­lán. Ef verð­bólgan væri engin þá væri sama heild­ar­upp­hæð greidd á mán­uði. En árlega er höf­uð­stóll láns­ins end­ur­reikn­aður með til­liti til verð­bólg­unnar – og upp­hæð sem nemur verð­bólgu bætt við lán­ið.

Hverju munar þá?

Lán­taki óverð­tryggðs láns veit hvað hann borgar af lán­inu. Lán­taki verð­tryggðs láns veit það hins vegar ekki, því hann veit ekki nákvæm­lega hvernig verð­bólgan mun hafa áhrif á lán hans til hækk­unar – og þar með til hækk­unar á afborgun og heild­ar­greiðslu.



Sé fólk í stakk búið til að borga háar greiðslur af lán­inu í upp­hafi, þá getur lán með jöfnum afborg­unum verið hent­ugri kost­ur. Þannig er höf­uð­stóll­inn greiddur hraðar nið­ur, greiðslu­byrði er mikil fyrst en fer lækk­andi. Sé lánið óverð­tryggt þá borg­ast höf­uð­stóll láns­ins hratt nið­ur, og eigna­mynd­unin er því hröð.



Sögu­lega þá hafa raun­vaxta­kjör á verð­tryggðum lánum verið hag­stæð­ari en á óverð­tyggðum lán­um. Eigna­myndun í hús­næði hefur aftur á móti verið hæg­ari með verð­tryggðum jafn­greiðslu­lán­um, þar sem svo hátt hlut­fall greiðsl­unnar fer í vexti í upp­hafi og verð­trygg­ingin bæt­ist við lánið umfram greiðslur í fyrstu. Verð­tryggt jafn­greiðslu­lán getur hentað þeim ­sem ekki ráða við eins háar end­ur­greiðslur í upp­hafi og í til­felli óverð­tryggðra lána með jöfnum afborg­un­um. Þá getur það einnig verið hentað að taka verð­tryggt jafn­greiðslu­lán, t.d. af þeirri ástæðu að vaxta­kjör eru hag­stæð­ari, en greiða inn á lánið eins og um óverð­tryggt lán sé að ræða. Með því móti lækkar höf­uð­stóll­inn strax í upp­hafi, rétt eins ef um væri að ræða óverð­tryggt lán með jöfnum afborg­un­um.



Umfjöllun Kjarn­ans og Stofn­unar um fjár­mála­læsi byggir helst á skýrslu frá 2010 um verð­trygg­ingu skuld­bind­inga, unnin af Má Wolf­gang Mixa að beiðni VR, fyrir milli­göngu Stofn­unar um fjár­mála­læsi. Skýrsl­una má lesa hér.



ferd-til-fjar_bordi

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
McDonald's á Íslandi lokaði árið 2009.
Táknræn staða McDonald's á Íslandi kom aftur í ljós í hruninu
Prófessor í mannfræði við Háskóla Íslands segir að Íslendingar hafi lengi verið mjög upptekið af því hvernig fjallað er um land og þjóð utan landsteinanna og að lokun McDonald's hafi verið enn ein niðurlægingin á alþjóðavettvangi.
Kjarninn 14. október 2019
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Konur í fangelsum
Kjarninn 14. október 2019
Eyþór Laxdal Arnalds, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs sem á í Morgunblaðinu með neikvætt eigið fé upp á 239 milljónir
Félagið sem heldur utan um eignarhald oddvita Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík í útgáfufélagi Morgunblaðsins skuldar 360,5 milljónir króna en metur einu eign sina á 121,5 milljónir króna.
Kjarninn 14. október 2019
Þrátt fyrir að ellefu ár séu liðin frá því að Kaupþing fór á hausinn þá er bankinn samt sem áður ekki hættur að skila þeim sem vinna að eftirmálum þess þrots digrum launagreiðslum.
17 starfsmenn Kaupþings fengu 3,5 milljarða í laun í fyrra
Stjórn Kaupþings, sem telur fjóra til fimm einstaklinga, fékk 1,2 milljarð króna í laun á árinu 2018. Aðrir starfsmenn fengu líka verulega vel greitt. Meðalgreiðsla til starfsmanns var 17,4 milljónir króna á mánuði, sem eru margföld árslaun meðalmanns.
Kjarninn 14. október 2019
Þeir sem búa lengi erlendis missa kosningarétt og Kosningastofnun verður til
Umfangsmiklar breytingar eru í farvatninu á kosningalögum hérlendis. Nýjar stofnanir gætu orðið til, kosningaathöfnin sjálf gæti breyst, ákveðnum kosningum gæti verið flýtt og þeir sem hafa búið lengi samfleytt í útlöndum gætu misst kosningarétt sinn.
Kjarninn 14. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Yo yo: Verðbólga er kúl – lesið þessa grein
Kjarninn 13. október 2019
Guðmundur Halldór Björnsson
Dauðafæri fyrir íslensk fyrirtæki að ná auknum árangri?
Kjarninn 13. október 2019
Gagnrýna tækni sem ætlað er að hreinsa plast úr hafinu
Margir vonuðust til þess að nýstárleg aðferð frá fyrirtækinu Ocean Cleanup gæti nýst í baráttunni gegn plastmengun í hafinu. Vísindamenn hafa hins vegar gagnrýnt aðferðina harðlega vegna þeirra áhrifa sem hreinsunin hefur á lífverur sem festast í tækinu.
Kjarninn 13. október 2019
Meira úr sama flokkiInnlent
None