Lánið þitt: Munurinn á verðtryggðum og óverðtryggðum lánum

14932775807-7d53d2dfb1-z.jpg
Auglýsing

Það eru fá umræðu­efni á Íslandi eld­fimari en verð­trygg­ingin. Stjórn­mála­flokkar hafa haft það að stefnu sinni að afnema hana, með mis­heppn­uðum árangri til þessa, og það er mat margra að verð­trygg­ing sé ein helsta rót efna­hags­vanda þjóð­ar­inn­ar. Hér verður ekki tekin afstaða til þess­ara deilu­mála, heldur spurt hvaða lána­form hentar lán­tak­endum við íbúða­kaup – Eitt form hentar ekki öll­um. Verð­tryggt eða óverð­tryggt, það er spurn­ing­in.   

Þessi grein er hluti af grein­ar­flokki um þau atriði sem varða hús­næð­is­lána­töku og önnur lán á Íslandi. Áður hefur verið fjallað um vaxta­kjör lán­anna og mis­mun­andi lána­form.

Auglýsing

Óverð­tryggð lán

Hægt er að velja um tvenns konar lána­form, hvort sem valið er að taka verð­tryggt lán eða óverð­tryggt. Lán eru greidd ýmist með jöfnum afborg­unum eða jöfnum greiðsl­um.



Með jöfnum afborg­unum á óverð­tryggðu láni er sama upp­hæð greidd af höf­uð­stól láns­ins í hverjum mán­uði. Vextir eru greiddir af eft­ir­stöðv­um. Vaxta­greiðslur eru því háar í upp­hafi þegar höf­uð­stóll er hár, og þar með er heild­ar­greiðsla á mán­uði há, en lækkar ört eftir því sem höf­uð­stóll­inn lækk­ar.



Með jafn­greiðslum af óverð­tryggðu láni er heild­ar­greiðslan á mán­uði alltaf sú sama. Í upp­hafi fer stærstur hluti upp­hæð­ar­innar í að greiða vexti en það snýst við þegar líður á láns­tím­ann, og meira er greitt af höf­uð­stóln­um.

Verð­tryggð lán

Íbúða­lán íslenskra heim­ila eru í miklum meiri­hluta verð­tryggð. Það þýðir að lánin hækka ef verð­bólgan hækk­ar. Þetta vita Íslend­ingar ágæt­lega.



Ef verð­tryggða lánið er með jöfnum afborg­unum þá eru greiddir raun­vextir og afborg­anir af höf­uð­stól. Mun­ur­inn á verð­tryggðu og óverð­tryggðu láni með jöfnum afborg­unum er sá að höf­uð­stóll verð­tryggða láns­ins hækkar í takt við verð­bólg­una. Afborg­unin er því ekki alltaf sú sama, hún fer hækk­andi með verð­bólg­unni. Þetta leiðir til þess að greiðslu­byrðin er lág í upp­hafi.



Flest hús­næð­is­lán íslenskra heim­ila eru verð­tryggð jafn­greiðslu­lán. Ef verð­bólgan væri engin þá væri sama heild­ar­upp­hæð greidd á mán­uði. En árlega er höf­uð­stóll láns­ins end­ur­reikn­aður með til­liti til verð­bólg­unnar – og upp­hæð sem nemur verð­bólgu bætt við lán­ið.

Hverju munar þá?

Lán­taki óverð­tryggðs láns veit hvað hann borgar af lán­inu. Lán­taki verð­tryggðs láns veit það hins vegar ekki, því hann veit ekki nákvæm­lega hvernig verð­bólgan mun hafa áhrif á lán hans til hækk­unar – og þar með til hækk­unar á afborgun og heild­ar­greiðslu.



Sé fólk í stakk búið til að borga háar greiðslur af lán­inu í upp­hafi, þá getur lán með jöfnum afborg­unum verið hent­ugri kost­ur. Þannig er höf­uð­stóll­inn greiddur hraðar nið­ur, greiðslu­byrði er mikil fyrst en fer lækk­andi. Sé lánið óverð­tryggt þá borg­ast höf­uð­stóll láns­ins hratt nið­ur, og eigna­mynd­unin er því hröð.



Sögu­lega þá hafa raun­vaxta­kjör á verð­tryggðum lánum verið hag­stæð­ari en á óverð­tyggðum lán­um. Eigna­myndun í hús­næði hefur aftur á móti verið hæg­ari með verð­tryggðum jafn­greiðslu­lán­um, þar sem svo hátt hlut­fall greiðsl­unnar fer í vexti í upp­hafi og verð­trygg­ingin bæt­ist við lánið umfram greiðslur í fyrstu. Verð­tryggt jafn­greiðslu­lán getur hentað þeim ­sem ekki ráða við eins háar end­ur­greiðslur í upp­hafi og í til­felli óverð­tryggðra lána með jöfnum afborg­un­um. Þá getur það einnig verið hentað að taka verð­tryggt jafn­greiðslu­lán, t.d. af þeirri ástæðu að vaxta­kjör eru hag­stæð­ari, en greiða inn á lánið eins og um óverð­tryggt lán sé að ræða. Með því móti lækkar höf­uð­stóll­inn strax í upp­hafi, rétt eins ef um væri að ræða óverð­tryggt lán með jöfnum afborg­un­um.



Umfjöllun Kjarn­ans og Stofn­unar um fjár­mála­læsi byggir helst á skýrslu frá 2010 um verð­trygg­ingu skuld­bind­inga, unnin af Má Wolf­gang Mixa að beiðni VR, fyrir milli­göngu Stofn­unar um fjár­mála­læsi. Skýrsl­una má lesa hér.



ferd-til-fjar_bordi

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kim Kardashian á rauða dregli Met Gala fyrr í þessum mánuði. Skömmu eftir að þessi mynd var tekin skipti hún yfir í endurgerð kjólsins til þess að koma í veg fyrir skemmdir á þeim upprunalega.
„Sögufrægum flíkum ætti enginn að klæðast, nokkurn tímann“
Fyrr í mánuðinum mætti Kim Kardashian á Met Gala í sögufrægum kjól sem var í eigu Marilyn Monroe. Svo mjög voru forverðir óánægðir með uppátækið að ICOM, alþjóðaráð safna, sá ástæðu til að senda frá sér yfirlýsingu.
Kjarninn 18. maí 2022
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
Segir marga hljóta að spyrja hvað LOGOS fékk greitt fyrir minnisblað um Bankasýsluna
Þingmaður Samfylkingar segir að ef mönnum sé alvara um að fara í saumana á sölunni á Íslandsbanka sé það ekki ekki gert með aðkeyptum lögfræðiálitum sem bæta engu við málflutninginn og er komið með forgangi til ákveðinna fjölmiðla til forsíðubirtingar.“
Kjarninn 18. maí 2022
Þórdís Lóa Þórhallsdóttir, oddviti Viðreisnar.
Þórdís Lóa segir ekki ólíklegt að Viðreisn og Framsókn séu að fara að vinna saman
Oddviti Viðreisnar segir Samfylkingu, Pírata og Viðreisn eiga málefnalega samleið í mikilvægum málaflokkum og að Framsókn virðist standa nærri þeim. Það sé þó ljóst að gamli meirihlutinn sé fallinn og að næstu skref séu að mynda nýjan.
Kjarninn 18. maí 2022
Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra.
Segir lánakjör enn í dag mjög góð – í sögulegu ljósi
Þrátt fyrir að kjör á lánamarkaði séu í sögulegu ljósi góð þá breytir það því ekki að margir ráða ekki við aukna greiðslubyrði, segir fjármálaráðherra. Hann vill þó ekki að ríkið grípi inn í og þvingi fram niðurstöðu sem ekki fæst á markaði.
Kjarninn 18. maí 2022
Maður á lestarstöð í Seoul í Suður-Kóreu fylgist með upplýsingafundi yfirvalda í Norður-Kóreu um kórónuveriufaraldurinn sem hefur loks náð þar fótfestu, um tveimur ogh álfu ári eftir að fyrsta smitið greindist í Kína.
Yfir milljón manns í Norður-Kóreu „með hita“
Yfirvöld í Norður-Kóreu fullyrða að um milljón íbúa landsins séu „með hita“eftir að fyrsta COVID-tilfellið var staðfest fyrir helgi. Kim Jong-un, leiðtogi Norður-Kóreu, hefur skipað sjálfan sig sem yfirmann sjúkdómsviðbragðra.
Kjarninn 18. maí 2022
Blaða- og fréttamenn í eina sæng
Á aðalfundi Félags fréttamanna í gær var sameining félagsins við Blaðamannafélag Íslands samþykkt en aðalfundur BÍ samþykkti sameininguna í apríl.
Kjarninn 18. maí 2022
Rússneska ríkisfyrirtækinu Gazprom hefur verið vísað úr alþjóðlegu bandalagi gasfyrirtækja.
ESB slakar á klónni gagnvart Rússum
Til að koma í veg fyrir stórfelldan orkuskort í Evrópu hefur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins gefið út viðmiðunarreglur um hvernig greiða megi fyrir rússneskt gas. Verið að láta undan kúgunum Pútíns, segir forsætisráðherra Póllands.
Kjarninn 18. maí 2022
Aðalvalkostur Landsnets er sá að Blöndulína 3 liggi um fimm sveitarfélög og í lofti alla leiðina.
Bítast um stuttan jarðstrengsspotta Blöndulínu 3
Sveitarfélög á Norðurlandi vilja Blöndulínu 3 í jörð um lönd sín en þeir eru hins vegar örfáir, kílómetrarnir sem Landsnet telur jarðstreng mögulegan á hinni 100 km löngu línu. Náttúruverndarsamtök segja streng yfir Sprengisand höggva á hnútinn.
Kjarninn 18. maí 2022
Meira úr sama flokkiInnlent
None