Lánið þitt: Munurinn á verðtryggðum og óverðtryggðum lánum

14932775807-7d53d2dfb1-z.jpg
Auglýsing

Það eru fá umræðu­efni á Íslandi eld­fimari en verð­trygg­ingin. Stjórn­mála­flokkar hafa haft það að stefnu sinni að afnema hana, með mis­heppn­uðum árangri til þessa, og það er mat margra að verð­trygg­ing sé ein helsta rót efna­hags­vanda þjóð­ar­inn­ar. Hér verður ekki tekin afstaða til þess­ara deilu­mála, heldur spurt hvaða lána­form hentar lán­tak­endum við íbúða­kaup – Eitt form hentar ekki öll­um. Verð­tryggt eða óverð­tryggt, það er spurn­ing­in.   

Þessi grein er hluti af grein­ar­flokki um þau atriði sem varða hús­næð­is­lána­töku og önnur lán á Íslandi. Áður hefur verið fjallað um vaxta­kjör lán­anna og mis­mun­andi lána­form.

Auglýsing

Óverð­tryggð lán

Hægt er að velja um tvenns konar lána­form, hvort sem valið er að taka verð­tryggt lán eða óverð­tryggt. Lán eru greidd ýmist með jöfnum afborg­unum eða jöfnum greiðsl­um.



Með jöfnum afborg­unum á óverð­tryggðu láni er sama upp­hæð greidd af höf­uð­stól láns­ins í hverjum mán­uði. Vextir eru greiddir af eft­ir­stöðv­um. Vaxta­greiðslur eru því háar í upp­hafi þegar höf­uð­stóll er hár, og þar með er heild­ar­greiðsla á mán­uði há, en lækkar ört eftir því sem höf­uð­stóll­inn lækk­ar.



Með jafn­greiðslum af óverð­tryggðu láni er heild­ar­greiðslan á mán­uði alltaf sú sama. Í upp­hafi fer stærstur hluti upp­hæð­ar­innar í að greiða vexti en það snýst við þegar líður á láns­tím­ann, og meira er greitt af höf­uð­stóln­um.

Verð­tryggð lán

Íbúða­lán íslenskra heim­ila eru í miklum meiri­hluta verð­tryggð. Það þýðir að lánin hækka ef verð­bólgan hækk­ar. Þetta vita Íslend­ingar ágæt­lega.



Ef verð­tryggða lánið er með jöfnum afborg­unum þá eru greiddir raun­vextir og afborg­anir af höf­uð­stól. Mun­ur­inn á verð­tryggðu og óverð­tryggðu láni með jöfnum afborg­unum er sá að höf­uð­stóll verð­tryggða láns­ins hækkar í takt við verð­bólg­una. Afborg­unin er því ekki alltaf sú sama, hún fer hækk­andi með verð­bólg­unni. Þetta leiðir til þess að greiðslu­byrðin er lág í upp­hafi.



Flest hús­næð­is­lán íslenskra heim­ila eru verð­tryggð jafn­greiðslu­lán. Ef verð­bólgan væri engin þá væri sama heild­ar­upp­hæð greidd á mán­uði. En árlega er höf­uð­stóll láns­ins end­ur­reikn­aður með til­liti til verð­bólg­unnar – og upp­hæð sem nemur verð­bólgu bætt við lán­ið.

Hverju munar þá?

Lán­taki óverð­tryggðs láns veit hvað hann borgar af lán­inu. Lán­taki verð­tryggðs láns veit það hins vegar ekki, því hann veit ekki nákvæm­lega hvernig verð­bólgan mun hafa áhrif á lán hans til hækk­unar – og þar með til hækk­unar á afborgun og heild­ar­greiðslu.



Sé fólk í stakk búið til að borga háar greiðslur af lán­inu í upp­hafi, þá getur lán með jöfnum afborg­unum verið hent­ugri kost­ur. Þannig er höf­uð­stóll­inn greiddur hraðar nið­ur, greiðslu­byrði er mikil fyrst en fer lækk­andi. Sé lánið óverð­tryggt þá borg­ast höf­uð­stóll láns­ins hratt nið­ur, og eigna­mynd­unin er því hröð.



Sögu­lega þá hafa raun­vaxta­kjör á verð­tryggðum lánum verið hag­stæð­ari en á óverð­tyggðum lán­um. Eigna­myndun í hús­næði hefur aftur á móti verið hæg­ari með verð­tryggðum jafn­greiðslu­lán­um, þar sem svo hátt hlut­fall greiðsl­unnar fer í vexti í upp­hafi og verð­trygg­ingin bæt­ist við lánið umfram greiðslur í fyrstu. Verð­tryggt jafn­greiðslu­lán getur hentað þeim ­sem ekki ráða við eins háar end­ur­greiðslur í upp­hafi og í til­felli óverð­tryggðra lána með jöfnum afborg­un­um. Þá getur það einnig verið hentað að taka verð­tryggt jafn­greiðslu­lán, t.d. af þeirri ástæðu að vaxta­kjör eru hag­stæð­ari, en greiða inn á lánið eins og um óverð­tryggt lán sé að ræða. Með því móti lækkar höf­uð­stóll­inn strax í upp­hafi, rétt eins ef um væri að ræða óverð­tryggt lán með jöfnum afborg­un­um.



Umfjöllun Kjarn­ans og Stofn­unar um fjár­mála­læsi byggir helst á skýrslu frá 2010 um verð­trygg­ingu skuld­bind­inga, unnin af Má Wolf­gang Mixa að beiðni VR, fyrir milli­göngu Stofn­unar um fjár­mála­læsi. Skýrsl­una má lesa hér.



ferd-til-fjar_bordi

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Ráðherra segir að pakkaferðafrumvarp hennar hafi ekki meirihluta á þingi
Frumvarp Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur um að heimila ferðaskrifstofum að borga neytendum í inneignarnótum í stað peninga mun ekki verða afgreitt á Alþingi. Hluti stjórnarþingmanna styður það ekki.
Kjarninn 4. júní 2020
Jón Baldvin Hannibalsson
Varist hræðsluáróður – Handbók um endurheimt þjóðareignar
Kjarninn 4. júní 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Hálfur milljarður í þróun á bóluefni frá Íslandi
Framlag Íslands skiptist þannig að 250 milljónir króna fara til bólusetningarbandalagsins Gavi og sama upphæð til CEPI sem er samstarfsvettvangur fyrirtækja og opinberra aðila um viðbúnað gegn farsóttum.
Kjarninn 4. júní 2020
Jenný Ruth Hrafnsdóttir
Hverjir eru þínir bakverðir?
Kjarninn 4. júní 2020
Fosshótel Hellnar er hluti af Íslandshótelum.
722 samtals sagt upp hjá tveimur hótelum og Bláa lóninu
Samtals var 722 starfsmönnum sagt upp í þremur stærstu hópuppsögnum maímánaðar; hjá Bláa lóninu, Flugleiðahóteli og Íslandshóteli. Vinnumálastofnun bárust 23 tilkynningar um hópuppsagnir í maí.
Kjarninn 4. júní 2020
Reynt að brjótast inn í tölvukerfi Reiknistofu bankanna
Brotist var inn í ysta netlag og eru engar vísbendingar um að komist hafi verið inn í kerfi Reiknistofu bankanna og viðskiptavina.
Kjarninn 4. júní 2020
Kristbjörn Árnason
Núverandi ríkisstjórn er ein alvarlegustu mistök stjórnmálanna hin síðustu ár
Leslistinn 4. júní 2020
Kóralrifið mikla hefur fölnað mikið á undanförnum árum.
Kóralrifið mikla heldur áfram að fölna
Fölnun Kóralrifsins mikla í mars síðastliðnum er sú umfangsmesta hingað til. Febrúar síðastliðinn var heitasti mánuður á svæðinu síðan mælingar hófust.
Kjarninn 4. júní 2020
Meira úr sama flokkiInnlent
None