Ríkið þurfi að kortleggja á hverjum loftslagsskattarnir lenda

Upplýsingar liggja ekki fyrir í dag um það hvernig byrðar af loftslagssköttum dreifast um samfélagið. Í greinargerð frá Loftslagsráði segir að stjórnvöld þurfi að vinna slíka greiningu, vilji þau hafa yfirsýn yfir áhrif skattanna.

Pexels Mynd: Koen Swiers
Auglýsing

Ekki liggur fyrir hvernig skatt­byrðin af kolefn­is­gjaldi og öðrum lofts­lagstengdum sköttum dreif­ist á milli tekju­tí­unda og fyr­ir­tækja á Íslandi, en rann­sóknir erlendis frá benda til þess að aukin skatt­byrði vegna slíkra skatta bitni mest á tekju­lágum hópum sem verja gjarnan stærri hluta tekna sinna í kolefn­is­frekar vörur og þjón­ustu en aðrir þjóð­fé­lags­hóp­ar.

Þetta er á meðal þess sem fram kemur í nýrri grein­ar­gerð frá Lofts­lags­ráði um opin­ber fjár­mál og lofts­lags­mál, sem unnin var af Hrafn­hildi Braga­dóttur lög­fræð­ingi og Jónasi Atla Gunn­ars­syni hag­fræð­ingi.

Í grein­ar­gerð­inni, sem birt var undir lok síð­ustu viku, kemur fram að stjórn­völd þurfi að fram­kvæma grein­ingu á því hvernig skatt­byrðin dreifist, vilji þau hafa yfir­sýn yfir áhrif lofts­lags­skatta. Ef reyndin sé sú að skatt­lagn­ingin bitni meira á tekju­lágum hópum væri svo hægt að stuðla að „rétt­látum umskipt­um“ með því að ráð­stafa skatt­tekjum af lofts­lags­að­gerðum sér­stak­lega til fyr­ir­tækja og heim­ila í við­kvæmri stöðu.

Rétt­lát umskipti eru hug­tak sem inni­ber að aðgerðir sem gripið er til vegna lofts­lags­mála byggi á rétt­læti og jöfn­uði og að ávinn­ingi af breyt­ingum á sam­fé­lagi og efna­hag vegna lofts­lags­breyt­inga verði skipt með rétt­látum hætti.

Í stjórn­ar­sátt­mála rík­is­stjórn­ar­innar segir að rétt­lát umskipti fyrir alla hópa sam­fé­lags­ins skuli verða leið­ar­stef í þeim umbreyt­ingum sem standa yfir vegna lofts­lags­vár­innar og tækni­breyt­inga.

Þrátt fyrir að hið opin­bera hafi ekki enn upp­lýs­ingar um það hvernig skatt­byrðin af lofts­lags­sköttum dreif­ist um sam­fé­lag­ið, skal tekið fram að Hag­fræði­stofnun Háskóla Íslands hefur þegar verið falið að vinna kostn­að­ar- og ábata­grein­ingu á aðgerðum aðgerða­á­ætl­unar í lofts­lags­mál­um.

Sömu­leiðis á stofn­unin að greina áhrif ein­stakra aðgerða í aðgerða­á­ætlun í lofts­lags­málum á kjör fólks eftir tekju­hópum og búsetu. „Slík grein­ing myndi hafa þýð­ingu við for­gangs­röðun fjár­muna í fjár­mála­á­ætlun og fjár­lög­um,“ segir í grein­ar­gerð Lofts­lags­ráðs.

Allt í sama sarp­inn eða beint til aðgerða?

Grein­ar­gerð Lofts­lags­ráðs var unnin með það að mark­miði að ná yfir­sýn yfir þá þætti rík­is­fjár­mála sem hafa sér­staka þýð­ingu fyrir lofts­lags­mál­in, í þeim til­gangi að stuðla að gagn­sæi varð­andi ráð­stöfun opin­berra fjár­muna í þágu lofts­lags­mark­miða.

Í grein­ar­gerð­inni frá Lofts­lags­ráði kemur fram að í alþjóð­legri umræðu sé „áhersla lögð á að tekjur af lofts­lags­að­gerðum séu nýttar í þágu skil­greindra mark­miða, meðal ann­ars á sviði lofts­lags- og orku­mála, svo sem til tækni­fram­fara og lofts­lagsvænna lausna, og til að dreifa byrðum af lofts­lags­vand­anum með rétt­látum hætt­i“.

Auglýsing

Tekjur af lofts­lags­að­gerðum geta ýmist runnið beint í rík­is­sjóð eða verið eyrna­merktar til­teknum aðgerðum og kemur fram í grein­ar­gerð­inni að alþjóð­lega hafi verið bent á að hvor leiðin fyrir sig hafi sína kosti; sú fyrr­nefnda veiti færi á sveigj­an­leika til að aðlaga notkun tekn­anna að breyttum aðstæðum eða áhersl­um, en hin síð­ar­nefnda stuðli að gagn­sæi og fyr­ir­sjá­an­leika.

Ísland fer fyrri leið­ina, og hafa sér­stakir lofts­lags­skattar sem aðal­lega eru inn­heimtir í formi kolefn­is­gjalds frá árinu 2010, runnið beint í rík­is­sjóð á und­an­förnum árum. Kolefn­is­gjaldið nemur nú um 6 millj­örðum á ári, en einnig hefur verið sett sér­stakt gjald á inn­flutn­ing F-gasa frá árinu 2020. Til við­bótar við þetta fær ríkið tekjur af sölu los­un­ar­heim­ilda, sem telj­ast til tekna vegna lofts­lags­að­gerða. Alls er áætlað að ríkið fái um 9 millj­arða króna í kass­ann vegna lofts­lags­að­gerða á þessu ári.

Borg­ar­lína og raf­drif­inn Herj­ólfur taldar sem 100 pró­sent lofts­lags­að­gerðir

Sam­kvæmt bók­haldi rík­is­ins er þess vænst að heild­ar­kostn­aður vegna skil­greindra lofts­lags­að­gerða muni nema um 18 millj­örðum króna á árinu. Í grein­ar­gerð Lofts­lags­ráðs er hins vegar bent á að lítil sem engin sund­ur­liðun liggi fyrir í opin­berum gögnum um kostnað við ein­stakar lofts­lags­að­gerðir og einnig eru sett spurn­inga­merki við fram­setn­ingu útgjalda til mála­flokks­ins í bók­haldi rík­is­ins.

„Í núgild­andi sund­ur­liðun á kostn­aði vegna lofts­lags­að­gerða er ekki gerður grein­ar­munur á aðgerðum sem að mestu geta talist beinar aðgerðir í lofts­lags­málum og þeim aðgerðum sem einnig er ráð­ist í í öðrum til­gangi. Í þeim til­vikum gæti verið um ofmat kostn­aðar að ræða. Til dæmis má nefna að fjár­magn sem fer úr rík­is­sjóði til Vest­manna­eyja­ferju og í upp­bygg­ingu Borg­ar­línu er að fullu talið sem fjár­magn til lofts­lags­að­gerða, en sam­dráttur í losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda er ekki eini til­gang­ur­þess­ara fjár­fest­inga,“ segir í grein­ar­gerð Loft­lags­ráðs.

Þar er einnig bent á að Evr­ópu­sam­bandið hafi, er það tók saman eigin útgjöld til lofts­lags­mála fyrir fjár­mála­á­ætlun áranna 2014-2020, horft til þess að gefa aðgerðum sem hafa ekki ein­ungis lofts­lagstengd mark­mið 40 pró­sent vægi, en aðgerðum sem voru ein­ungis fram­kvæmdar til að sporna gegn lofts­lags­breyt­ingum var gefið 100 pró­sent vægi. Það sem hér er átt við að ef rík­is­stjórnin seg­ist ætla að setja 10 millj­arða í til dæmis Borg­ar­línu, sé ef til vill ekki rétt að flokka nema 4 millj­arða af þeirri upp­hæð sem beint fram­lag til lofts­lags­mála.

Hve lengi vara lofts­lags­á­hrif aðgerða?

Höf­undar grein­ar­gerð­ar­innar benda einnig á að ekki hafi verið gerður grein­ar­munur á flokkun lofts­lags­að­gerða hvað varði mis­mun­andi áhrif þeirra til skemmri og lengri tíma.

„Þannig verða lofts­lags­á­hrif sam­göngu­mann­virkja sem ætlað er að draga úr losun – líkt og Vest­manna­eyja­ferju og Borg­ar­línu ásamt göngu- og hjóla­stígum – minni eftir því sem aðrir sam­göngu­mátar verða vist­vænni. Rík­is­stjórn Frakk­lands, sem metur lofts­lags­á­hrif eigin fjár­laga, gefur lofts­lags­að­gerðum minna vægi ef þær hafa ein­ungis jákvæð áhrif á lofts­lags­breyt­ingar til skamms tíma. Sömu­leiðis hefur nefnd á vegum norsku rík­is­stjórn­ar­inn­ar, sem var skipuð til að koma með til­lögur um fram­kvæmd grænnar fjár­laga­gerð­ar, lagt til að aðgerðir verði flokk­aðar eftir því hversu lengi lofts­lags­á­hrif þeirra muni vara,“ segir í grein­ar­gerð­inni.

Á hinn bóg­inn er þó bent á það að ríkið gæti talið fleiri hluti en það gerir í dag til lofts­lags­að­gerða, að minnsta kosti að ein­hverju leyti. Hér er meðal ann­ars átt við aðlög­un­ar­að­gerðir vegna lofts­lags­breyt­inga, eins og fram­lög rík­is­ins í Ofan­flóða­sjóð og fram­lög til flóða­varna.

Í grein­ar­gerð Lofts­lags­ráðs segir að til­efni sé til að greina ítar­lega hvernig nýta megi stefnu­mót­un­ar- og ákvörð­un­ar­ferli opin­berra fjár­mála með mark­viss­ari hætti í þágu lofts­lags­mark­miða.

„Skoða þarf hvaða aðferðir henta best hér á landi til að auka skil­virkni og gagn­sæi varð­andi fjár­mögnun lofts­lags­að­gerða þar með talið til að tryggja rétt­lát umskipti, auk þess sem huga þarf að hlut­verki og sam­starfi stjórn­valda við stefnu­mótun um fram­lög til lofts­lags­mála og eft­ir­fylgni með þeim. Í þessu sam­hengi mætti horfa til aðferða grænnar fjár­laga­gerðar og læra af reynslu þeirra ríkja sem vinna að inn­leið­ingu slíkrar nálg­un­ar,“ segir í grein­ar­gerð­inni.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kaupfélag Skagfirðinga hefur hagnast um 18 milljarða króna á fjórum árum
Eigið fé Kaupfélags Skagfirðinga, samvinnufélags í eigu 1.465 félagsmanna með höfuðstöðvar á Sauðárkróki, hefur þrefaldast frá árinu 2010 og er 49,5 milljarðar. Eignir félagsins eru metnar á tæplega 80 milljarða. Verðmætasta bókfærða eignin er kvóti.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Áfengi spilar afar stjórt hlutverk í danskri unglingamenningu.
Danskir menntaskólar endurhugsi drykkjumenninguna
Danska heilbrigðisstofnunin hefur sent menntaskólum landsins bréf þar sem óskað er eftir því að hætt verði að gera áfengi hátt undir höfði á viðburðum á vegum skólanna.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Vilja gera óperuna aðgengilega fyrir Íslendinga
Kammeróperan ætlar að flytja meistarverkið Così fan tutte eftir Mozart íslensku á óperukvöldverði í Iðnó. Safnað er fyrir verkefninu á Karolina fund.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Korn frá Úkraínu loks á leið til Afríku á barmi hungursneyðar
Flutningaskip á vegum Sameinuðu þjóðanna er á leið til Afríku með fullan farm af korni frá Úkraínu. Um er að ræða fyrstu kornflutninga frá Úkraínu til Afríku síðan Rússland réðst inn í Úkraínu.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Vindmyllurnar sem yrðu notaðar í vindorkuverið í Hvalfirði yrðu um 250 metrar á hæð. Þær yrðu á fjalli sem er 647 metrar á hæð og því sjást mjög víða að.
Vindorkuverið hefði „veruleg áhrif á ásýnd“ Hvalfjarðar og nágrennis
Hvalfjörður er þekktur fyrir fjölbreytt og fallegt landslag. Stofnanir segja „mjög vandasamt“ að skipuleggja svo stórt inngrip sem vindorkuver er á slíku svæði og að það yrði „mikil áskorun“ að ná sátt um byggingu þess.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Mikið var látið með HBO Max þegar streymisþjónustan var kynnt til leiks vorið 2020 og hún auglýst gríðarlega.
Bylting á HBO Max veldur því að veitan kemur seinna til Íslands og efnisframboð minnkar
Bið Íslendinga eftir HBO Max mun lengjast um rúm tvö ár. Ástæðan er sameining móðurfélags HBO við fjölmiðlarisann Discovery. Ný stjórn er í brúnni og allt virðist vera gert til að spara pening.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Kristjanía er eins konar undraland í miðri Kaupmannahöfn.
Kristjaníubúar fá tilboð
Danska ríkið hefur gert íbúum Kristjaníu tilboð sem felur í sér umtalsverðar breytingar frá núverandi skipulagi. Íbúum „fríríkisins“ myndi fjölga talsvert ef breytingarnar ganga eftir. Samningaviðræður milli íbúanna og ríkisins standa yfir.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands birti samkomulag um sátt við FX Iceland í liðinni viku.
Fékk 2,7 milljóna króna sekt fyrir margháttuð og alvarleg brot á peningaþvættislögum
Annmarkar voru á flestum þáttum starfsemi gjaldeyrisskiptamiðstöðvar sem hóf starfsemi snemma árs 2020. Fyrirtækið stundaði meðal annars áfram viðskipti við aðila eftir að peningaþvættiseftirlitið hafði sent tilkynningu um grunsamleg viðskipti þeirra.
Kjarninn 13. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiInnlent