Sameining á Suðurlandi: Yrði stærsta sveitarfélag landsins

Kosið verður um sameiningu fimm sveitarfélaga á Suðurlandi samhliða þingkosningum í september. Samþykki íbúar tillöguna verður hið nýja sveitarfélag það stærsta á Íslandi og mun ná yfir um sextán prósent af landinu.

Þjófafoss í Þjórsá í Rangárþingi ytra.
Þjófafoss í Þjórsá í Rangárþingi ytra.
Auglýsing

Sveit­ar­stjórnir Ása­hrepps, Mýr­dals­hrepps, Rangár­þings eystra, Rangár­þings ytra og Skaft­ár­hrepps hafa ákveðið að atkvæða­greiðsla um sam­ein­ingu sveit­ar­fé­lag­anna skuli fara fram sam­hliða Alþing­is­kosn­ingum þann 25. sept­em­ber í sam­ræmi við til­lögu sam­starfs­nefndar sem skipuð var full­trúum þeirra allra. Verk­efn­ið, sem unnið hefur verið að um nokk­urra mán­aða skeið, hefur hlotið nafnið Sveit­ar­fé­lagið Suð­ur­land og er unnið í sam­ræmi við stefnu sam­göngu- og sveit­ar­stjórn­ar­ráð­herra um sam­ein­ingu sveit­ar­fé­laga og þings­á­lyktun um stefnu­mót­andi áætlun í mál­efnum sveit­ar­fé­laga fyrir árin 2019–2033 og aðgerða­á­ætlun fyrir árin 2019–2023.

Auglýsing

Sam­starfs­nefndin var skipuð í nóv­em­ber í fyrra í fram­haldi af könn­un­ar­við­ræðum sveit­ar­fé­lag­anna. Í byrjun júní var svo til­laga nefnd­ar­innar og skýrsla henni til grund­vall­ar, Sveit­ar­fé­lagið Suð­ur­land-­stöðu­grein­ing og for­send­ur, birt. Er það álit nefnd­ar­innar að fram skuli fara atkvæða­greiðsla meðal íbúa sveit­ar­fé­lag­anna um sam­ein­ingu þeirra.

Sveit­ar­stjórn­irnar hafa fjallað um málið á fundum sínum und­an­farna daga og vikur og fjórar þeirra hafa þegar afgreitt til­lögu sam­starfs­nefnd­ar­innar og einnig sam­þykkt að fela henni und­ir­bún­ing atkvæða­greiðsl­unn­ar. Skaft­ár­hreppur á enn eftir að taka málið til síð­ari umræðu og verður það gert á fundi um miðjan júlí.

Mynd: Úr skýrslu samstarfsnefndar

Sam­einað sveit­ar­fé­lag yrði 15.659 fer­kíló­metrar og þar með það stærsta á Íslandi að flat­ar­máli, eða um 16 pró­sent af heild­ar­stærð lands­ins. Í stöðu­grein­ingu á mögu­legri sam­ein­ingu, þar sem hug­myndir sam­starfs­nefnd­ar­innar og nið­ur­stöðum grein­inga ráð­gjafa er lýst, kemur fram að fjar­lægðir eru meðal helstu áskor­ana. Öll sveit­ar­fé­lögin skora á ríkið að bæta sam­göngur innan svæð­is­ins með sér­stakri áherslu á bundið slit­lag á hér­aðs- og tengi­vegi.

Íbúar sveit­ar­fé­lag­anna fimm voru 5.317 í árs­byrjun 2021. Nýja sveit­ar­fé­lagið yrði því níunda fjöl­menn­asta sveit­ar­fé­lag á Íslandi. Íbúum hefur fjölgað jafnt og þétt síð­ustu ár og um 22 pró­sent á einum ára­tug. Fjölg­unin skýrist af nýjum íbúum með erlent rík­is­fang. Þeir voru 1.157 árið 2019 eða um 23 pró­sent íbúa. Hlut­fall þeirra var lang­hæst í Mýr­dals­hreppi eða um 40 pró­sent. „Áskorun felst í því að taka á móti þessum íbúum og nýta menntun þeirra og færn­i,“ segir í stöðu­grein­ing­unni. Íbúum með íslenskt rík­is­fang hefur hins vegar fækkað á sama tíma.

Dyrhólaey og Dyrhólaós í Mýrdalshreppi er ein mesta náttúruperla Íslands. Mynd: Af vef Sveitarfélagsins Suðurlands

Sveit­ar­fé­lögin hafa öll sína sér­stöðu og eru ólík á marga vegu þó að þau eigi einnig fjöl­margt sam­eig­in­legt. Í Rangár­þingi eystra búa yfir 1.900 manns en í Ása­hreppi um 270. Í flestum þeirra hefur ferða­þjón­usta vaxið gríð­ar­lega síð­ustu ár enda þar að finna margar helstu nátt­úruperlur Íslands. Innan tveggja þeirra, Ása­hrepps og Rangár­þings ytra, eru margar stærstu virkj­anir lands­ins sem af hljót­ast umtals­verðar tekj­ur. Bæði tekjur og skuldir sveit­ar­fé­lag­anna fimm eru mis­jafn­ar.

Á svæð­inu eru fimm sveit­ar­stjórnir með sam­tals 29 full­trúa. Þá eru tvö byggða­ráð starf­andi með sam­tals sex full­trúa. Á vegum sveit­ar­fé­lag­anna eru auk þess starf­andi 36 fasta­nefndir sem í sitja 152 full­trú­ar. Sam­tals skipa sveit­ar­fé­lögin full­trúa í 370 sæti í 103 stjórn­um, nefndum eða ráð­um.

Skuldir og skuldbindingar í sameinuðu sveitarfélagi hefðu verið um 4.200 milljónir króna árið 2020. Mynd: Úr skýrslu samstarfsnefndar

Kostn­aður við laun stjórna, ráða og nefnda nemur sam­an­lagt um 80-90 millj­ónum króna á ári. Hjá sveit­ar­fé­lög­unum eru 34 starfs­menn og eru starfs­menn í fjár­málum og stjórn­sýslu hlut­falls­lega fleiri á svæð­inu en hjá sam­an­burðar sveit­ar­fé­lög­um, segir í stöðu­grein­ing­unni. Til sam­an­burðar eru 35 starfs­menn í Sveit­ar­fé­lag­inu Árborg þar sem íbúar eru tvö­falt fleiri.

Sveit­ar­fé­lögin fimm eiga þegar í miklu sam­starfi sín á milli sem og við önnur sveit­ar­fé­lög á Suð­ur­landi. Í stöðu­grein­ing­unni kemur fram að með sam­ein­ingu skap­ist m.a. tæki­færi til að efla sér­fræði­þekk­ingu með því að ráða í störf sem snúa að lög­fræði­ráð­gjöf, per­sónu­vernd, skjala­stjórn­un, fjöl­menn­ing­ar­málum og upp­lýs­inga­tækni. Þá veiti sam­ein­ing einnig tæki­færi til að fækka full­trú­um, hækka laun eða draga úr kostn­aði. Þá ætti að skap­ast hag­ræð­ing við fækkun sveit­ar­stjóra úr fimm í einn.

Skólar og hjúkr­un­ar­heim­ili

Í stöðu­grein­ing­unni er farið yfir það sem kallað er fram­tíð­ar­sýn sem m.a. felst í því að sam­ein­ist sveit­ar­fé­lögin verði stjórn­sýsla og þjón­usta áfram þar sem starfs­stöðvar eru í dag og að full­trúi sveit­ar­stjóra á hverjum stað verði tengiliður íbúa við stjórn­sýsl­una. Staf­ræn upp­lýs­inga­tækni verði nýtt til að ein­falda aðgengi íbú­anna að stjórn­sýsl­unni og þar fram eftir göt­un­um.

Á svæð­inu eru fimm grunn­skólar með um 550 nem­endur og jafn­margir leik­skólar með rúm­lega 260 nem­end­ur. Þrír tón­list­ar­skólar eru starf­andi á svæð­inu og nem­endur þeirra eru rúm­lega 300 tals­ins. Í stöðu­grein­ing­unni kemur fram að ekki séu „miklar breyt­ing­ar“ fyr­ir­sjá­an­legar á skipu­lagi skóla­starfs verði sveit­ar­fé­lögin sam­einuð og fjar­lægðir á milli byggða­kjarna „tryggja að skóla­starf verður áfram í öllum „hverf­um“ nýs sveit­ar­fé­lags“. Þá er fram­tíð­ar­sýnin einnig sú að skól­arnir haldi sjálf­stæði sínu og að stjórn­endur verði áfram í hverjum skóla. Einnig er stefnt að því að öll hjúkr­un­ar­heim­ili innan svæð­is­ins verði starf­rækt áfram.

Þórsmörk er innan skipulagssvæðis Rangárþings eystra. Mynd: Sigga Jóns

Meiri­hluti á móti hálend­is­þjóð­garði

Atvinnu­líf sveit­ar­fé­lag­anna fimm hefur ein­kennst af land­bún­aði, mat­væla­fram­leiðslu og þjón­ustu við land­bún­að. Síð­ustu árin hefur ferða­þjón­ustan hins vegar sótt veru­lega í sig veðr­ið. Í því sam­bandi er í stöðu­grein­ing­unni bent á að sam­einað sveit­ar­fé­lag yrði bæði aðili að Vatna­jök­uls­þjóð­garði og Kötlu jarð­vangi og „mik­il­vægt er að gætt verði að hags­munum þeirra í rekstri og stefnu­mótum þjóð­garða“. Einnig segir að tæki­færi séu í „öflugri hags­muna­gæslu gagn­vart rík­is­valdi í skipu­lags­málum á hálend­in­u“.

Í sam­an­tekt RÚV á afstöðu sveit­ar­stjórna og hrepps­nefnda til stofn­unar hálend­is­þjóð­garðs sem birt var í byrjun árs kom fram að fjögur hinna fimm sveit­ar­fé­laga sem kosið verður um að sam­eina á Suð­ur­landi voru and­víg stofnun hans en eitt henni hlynnt; Skaft­ár­hrepp­ur.

Hvað land­búnað varðar hefur fjöldi býla með búfénað staðið í stað frá alda­mótum en þeim hefur fækkað um 27 í Skaft­ár­hreppi, um 18 í Rangár­þingi eystra og níu í Mýr­dals­hreppi. Fjölgun hefur hins vegar orðið um 16 í Ása­hreppi og 38 í Rangár­þingi ytra. Þá hefur mikil aukn­ing orðið í ræktun ali­fugla á svæð­inu frá árinu 2000.

Tegundir búfjár í sveitarfélögunum fimm árið 2000 og árið 2019. Mynd: Úr skýrslu samstarfsnefndar

Ása­hreppur leggur á lág­marks­út­svar

Að teknu til­liti til sam­ein­ing­ar­fram­laga má búast við að skuldir lækki og tekjur hækki, þannig að sam­einað sveit­ar­fé­lag hafi „enn betri for­sendur til að standa undir skuld­bind­ingum frá árinu 2022,“ segir í stöðu­grein­ing­unni. Álagn­ing útsvars á launa­tekjur má vera á bil­inu 12,44 pró­sent til 14,52 pró­sent. Ása­hreppur leggur á lág­marks­út­svar en hin sveit­ar­fé­lögin fjögur hámarks­út­svar.

Sam­starfs­nefndin lagði einnig til við sveit­ar­stjórn­irnar að þær lýsi því yfir að þær muni ekki nýta heim­ild í 2. mgr. 120. gr. sveit­ar­stjórn­ar­laga, komi til þess að sam­ein­ing­ar­til­laga verði aðeins sam­þykkt af íbúum í hluta sveit­ar­fé­lag­anna, nema að und­an­gengnu sam­ráði við íbúa. Í því felst að hafni íbúar ein­hvers eða ein­hverra sveit­ar­fé­lag­anna sam­ein­ing­ar­til­lög­unni, munu aðrar sveit­ar­stjórnir ekki taka ákvörðun um sam­ein­ingu án þess að hafnar verði nýjar sam­ein­ing­ar­við­ræður og kosið að nýju.

Auglýsing

Verði sam­ein­ing sveit­ar­fé­lag­anna fimm hins vegar sam­þykkt mun hið nýja sveit­ar­fé­lag taka til starfa eftir sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ing­arnar í maí á næsta ári. Þó að verk­efnið gangi undir heit­inu Sveit­ar­fé­lagið Suð­ur­land er ekki þar með sagt að það yrði nafnið á hinu nýja sveit­ar­fé­lagi. Algengt verk­lag er að kalla eftir til­lögum að nöfn­um, eiga sam­ráð við örnefna­nefnd og leggja því næst til­lögur til atkvæða­greiðslu meðal íbúa.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Djúpu sporin hennar Merkel
Heil kynslóð hefur alist upp með Angelu Merkel á valdastóli. Á sextán ára valdatíma hefur hún fengist við risavaxin vandamál og leyst þau flest en ein krísan stendur eftir og það er einmitt sú sem Merkel-kynslóðin hefur mestar áhyggjur af.
Kjarninn 26. september 2021
Fyrstu tölur á landsvísu, eins og þær voru settar fram í kosningasjónvarpi Stöðvar 2 árið 1991, sýndu mikla yfirburði fjórflokksins. Rótgrónu flokkarnir hafa síðan gefið eftir.
„Fjórflokkurinn“ hefur aðeins einu sinni fengið minna fylgi í alþingiskosningum
Samanlagt fylgi rótgrónustu stjórnmálaafla landsins, fjórflokksins, var 64,2 prósent í kosningunum í gær. Það er ögn lægra hlutfall greiddra atkvæða en í kosningunum 2017, en hærra en árið 2016.
Kjarninn 26. september 2021
Sigurður Ingi Jóhannsson formaður Framsóknar og Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokks ræða saman aður en kappræður hefjast á RÚV. Mögulega um jafnt vægi atkvæða á milli flokka, en þó ólíklega.
Framsókn græddi þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokks vegna atkvæðamisvægis
Vegna misvægis atkvæða á milli flokka fékk Framsóknarflokkurinn einn auka þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokksins, ef horft er til fylgis flokkanna á landsvísu. Þetta er í þriðja sinn frá árinu 2013 sem þessi skekkja kemur Framsókn til góða.
Kjarninn 26. september 2021
Formenn flokka sem náðu manni inn á þing, fyrir utan formann Miðflokksins, ræddust við í Silfrinu í morgun.
Bjarni: Ekki mitt fyrsta útspil að gera kröfu um stól forsætisráðherra
Formenn ríkisstjórnarflokkanna þriggja ætla að ræða saman strax í dag enda eðlilegt að hefja samtalið þar, við fólkið „sem við höfum vaðið skafla með og farið í gegnum ólgusjó,“ líkt og formaður Sjálfstæðisflokksins orðaði það.
Kjarninn 26. september 2021
Lenya Rún Tha Karim, frambjóðandi Pírata, er yngsti þingmaður sögunnar sem nær kjöri. Hún verður 22 ára í desember
26 nýliðar taka sæti á þingi
Um þriðjungur þingmanna sem taka sæti á Alþingi eru nýliðar. Stór hluti þeirra býr hins vegar yfir talsverðri þingreynslu en yngsti þingmaður Íslandssögunnar tekur einnig sæti á þingi.
Kjarninn 26. september 2021
Þær voru víst 30 en ekki 33, konurnar sem náðu kjöri. Píratar missa eina konu, Samfylking eina og Vinstri græn eina.
Konur enn færri en karlar á Alþingi
Í morgun leit út fyrir að Alþingi Íslendinga yrði í fyrsta skipti í sögunni skipað fleiri konum en körlum á því kjörtímabili sem nú fer í hönd. Eftir endurtalningu er staðan allt önnur: 30 konur náðu kjöri en 33 karlar.
Kjarninn 26. september 2021
Kosningum lokið: Sigurður Ingi í lykilstöðu til að mynda ríkisstjórn og á nokkra möguleika
Ríkisstjórnin ríghélt í kosningunum í gær og fjölgaði þingmönnum sínum, þrátt fyrir að samanlagt heildarfylgi hennar hafi ekki vaxið mikið. Framsókn og Flokkur fólksins unnu stórsigra en frjálslynda miðjan beið skipbrot.
Kjarninn 26. september 2021
Friðrik Jónsson
Níu áskoranir á nýju kjörtímabili
Kjarninn 26. september 2021
Meira úr sama flokkiInnlent