Þessi færsla er úr eldra greinasafni Kjarnans og gæti þess vegna birst furðulega.

Markaðsmisnotkun, innherjabrot og umboðssvik

fors..umynd_.jpg
Auglýsing

Fjórir stærstu spari­sjóðir lands­ins: SPRON, Byr og Spari­sjóð­irnir í Kefla­vík og Mýra­sýslu, hög­uðu sér að mörgu leyti meira eins og fjár­fest­ing­ar­fé­lög en spari­sjóð­ir. Þau voru undir hælnum á stærri bönkum eða ákveðnum við­skipta­manna­hópum og fjár­mögn­uðu oft á tíðum gjörn­inga sem stóru bank­arnir ann­að­hvort vildu ekki eða gátu ekki, sökum hámarks­út­lána til ákveð­inna aðila, fjár­magn­að.

almennt_17_04_2014

Kjarna­starf­semi þeirra var ónýt, vaxta­munur lít­ill eða eng­inn og sumum þeirra tókst meira að segja ekki að hagn­ast á því að lána út verð­tryggð íbúða­lán. Lán voru veitt án nægj­an­legra trygg­inga og lánað var til stofn­fjár­kaupa með veði í bréf­unum sjálf­um, sem er and­stætt lög­um.

Í stað þess að þjón­ustu­tekjur og vaxta­munur inn- og útlána ein­kenndi rekstur sjóð­anna fyrir banka­hrun var uppi­staðan í vexti og hagn­aði þeirra nán­ast ein­vörð­ungu útlán sem orka í besta falli tví­mælis og gríð­ar­lega áhættu­samar fjár­fest­ingar í verð­bréf­um. Auk þess tóku þeir oft á tíðum þátt í fjár­fest­ing­ar­starf­semi sem skil­aði miklu tapi. SPRON átti til að mynda í félögum sem fjár­festu í fast­eignum í Berlín og stóðu að útrás Remax og sölu á kvenn­mannsnær­fatn­aði í öðrum Evr­ópu­lönd­um.

Þetta er meðal þess sem kemur fram í skýrslu rann­sókn­ar­­nefndar um starf­semi spari­sjóð­anna sem birt var í síð­ustu viku.

Auglýsing

Tug­millj­arða kostn­aður lendir á skatt­greið­endum

Þær póli­tísku hug­myndir sem voru uppi um end­ur­reisn spari­sjóða­kerf­is­ins með ein­hverja af þessum sjóðum sem nýtt hryggjar­stykki, sér­stak­lega Spari­sjóð­inn í Kefla­vík eða Byr, voru því eftir á að hyggja and­vana fædd­ar. Í þær hefði aldrei átt að ráð­ast.

Ástand þess­ara sjóða vegna slæ­legs rekst­urs, mik­illar áhættu­sækni, und­ir­lægju­­semi við ákveðnar fjár­mála- og við­skipta­blokkir og van­þekk­ingar eða -getu starfs­manna sem fóru með mikil fjár­ráð, og dregið er fram í skýrslu rann­sókn­ar­nefnd­ar­inn­ar, sýna að raun­hæfi slíkra hug­mynda var ekk­ert. Nið­ur­staðan er að heild­ar­kostn­aður sem þegar hefur fallið á hið opin­bera, skatt­greið­end­ur, vegna erf­ið­leika og falls spari­sjóð­anna, er nú þegar rúmir 33 millj­arðar króna. Uppi­staðan í því tapi er kostn­aður vegna Spari­sjóðs­ins í Kefla­vík, rúmir 19 millj­arðar króna án til­lits til vaxta.

Auk þess ríkir enn óvissa um hvort og hvað muni falla til vegna upp­gjörs við slita­stjórn Spari­sjóða­bank­ans. Seðla­banki Íslands lýsti 215 millj­arða króna kröfu í þrotabú bank­ans en lít­ill hluti krafn­anna hefur verið sam­þykkt­ur. Þessar kröfur eru vegna hinna svoköll­uðu end­ur­hverfu við­skipta þar sem Spari­sjóða­bank­inn var milli­lið­ur. Hann fékk lán hjá Seðla­banka Íslands og end­ur­lán­aði þau svo til við­skipta­banka og spari­sjóða. Við­búið er því að tugir millj­arða króna til við­­bótar tap­ist vegna þess­arra lána.

Bein­tengdir við við­skipta- og banka­blokkir

Þrír sjóð­anna: SPRON, Spari­sjóð­ur­inn í Kefla­vík og Spari­sjóður Mýra­sýslu, bein­tengdu hags­muni sína við Kaup­þing í gegnum beint og óbeint eign­ar­hald á hluta­bréfum í Existu, stærsta eig­anda bank­ans. Þegar Kaup­þing og Exista féllu var ljóst að sjóð­irnir þrír væru komnir í vanda sem þeir gætu ekki yfir­stig­ið. Byr batt sig við hóp sem tengd­ist stærstu eig­endum Glitn­is, Baugi og fylgi­hnött­um, og lán­aði honum risa­vaxnar fjár­hæð­ir. Engar við­skipta­legar for­sendur geta talist fyrir sumum þeirra lán­veit­inga og eru þær til rann­sóknar hjá emb­ætti sér­staks sak­sókn­ara.

Alls til­kynnti rann­sókn­ar­nefnd um spari­sjóð­ina 21 mál til rík­is­sak­sókn­ara. Hann á síðan að vísa þeim áfram til þar til bærra emb­ætta. Þau eru sér­stakur sak­sókn­ari og eftir atvikum Fjár­mála­eft­ir­lit­ið. Auk þess rann­sakar emb­ætti sér­staks sak­sókn­ara nú þegar um tíu mál sem tengj­ast þeim. Hluti þeirra mála snýr að Spari­sjóðnum í Kefla­vík og er meðal ann­ars byggður á leyni­skýrslu end­ur­skoð­un­ar­­fyr­ir­tæk­is­ins PwC um sjóð­inn sem skilað var í apríl 2011 og Kjarn­inn birti í heild sinni í fyrstu útgáfu sinni, 22. ágúst 2013. Hana má nálg­ast hér.

Heim­ildir Kjarn­ans herma að nán­ast öll þessi mál teng­ist stærstu fjórum sjóð­un­um. Þau mál sem vísað var til rík­is­sak­sókn­ara eru margs kon­ar. Þau snú­ast meðal ann­ars um meinta mark­aðs­mis­notkun og inn­herja- og umboðs­svik.

Hluti mál­anna fyrndur

Hluti mál­anna fellur hins vegar undir sér­refsi­lög, ekki hegn­ing­ar­lög. Ef refsirammi þeirra er undir tveggja ára fang­elsi geta slík mál fyrnst á fimm árum. Sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans á það við um hluta þeirra mála sem rann­sókn­ar­nefndin vís­aði til rík­is­sak­sókn­ara að þau eru fyrnd. Rann­sókn máls­ins gæti hins vegar leitt til þess að við­eig­andi emb­ætti færðu sum brot­anna undir hegn­ing­ar­lög sem eru ekki þar núna.

Eitt vanda­mál blasir hins vegar við. Fjár­mála­eft­ir­litið hætti hrun­rann­sóknum í byrjun árs 2013. Þótt innan emb­ætt­is­ins sé enn starf­andi sér­stakur rann­sókn­ar­hópur innan vett­vangs- og verð­bréfa­eft­ir­lits er geta þess til að takast á við stór­tækar rann­sóknir mjög skert.

Þetta skiptir miklu máli, til dæmis varð­andi rann­sóknir á meintri mark­aðs­mis­notk­un, en nokkur slík mál komu út úr vinnu rann­sókn­ar­nefndar um starf­semi spari­­­sjóð­anna. Sér­stakur sak­sókn­ari getur ekki tekið upp mark­aðs­mis­notk­un­ar­mál nema eftir kæru frá Fjár­mála­eft­ir­lit­inu.

Í svari Fjár­mála­eft­ir­lits­ins við spurn­ingum Kjarn­ans um málið segir að sum af mál­unum 21 sem nefndin hafi sent frá sér hafi varðað brot sem heyri undir Fjár­mála­eft­ir­litið og muni ein­ungis sæta rann­sókn lög­reglu að und­an­geng­inni kæru frá eft­ir­lit­inu. Ef þau kalli á frek­ari rann­sókn að hálfu þess muni hún fara fram. Síðan segir að „þó rann­sóknum í kjöl­far hruns­ins sé form­lega lokið hjá Fjár­mála­eft­ir­lit­inu er áfram rann­sókn­ar­hópur að störf­um[...] og stofn­unin því vel í stakk búin til að rann­saka mál“.

Afger­andi nið­ur­staða

Skýrsla rann­sókn­ar­nefndar um spari­sjóð­ina hefur verið gagn­rýnd tölu­vert í fjöl­miðlum fyrir að vera ekki nógu afger­andi. Þótt í henni séu ekki dregnar jafn skýrar álykt­anir og gert var í skýrslu rann­sókn­ar­nefndar Alþingis um fall íslenska banka­kerf­is­ins sem kom út fyrir fjórum árum er skýrslan hins vegar upp­full af nýjum upp­lýs­ingum sem sýna í hversu slæmu ástandi spari­sjóða­kerfið var á árunum fyrir hrun. Heim­ildir nefnd­ar­innar voru sam­bæri­legar við þær sem sú fyrsta hafði, utan þess að skerpt var á að fjalla ekki jafn mikið um fjár­mál ein­stak­linga. Á þeim örfáu stöðum þar sem nöfn eru ekki nefnd er mjög fljót­lega hægt að átta sig á um hverja er að ræða og fletta þeim upp í opin­berum gagna­söfn­um.

Í skýrsl­unni er því að finna sann­leik­ann um afdrif spari­sjóða­­kerf­is­ins, og sér­stak­lega þeirra fjög­urra sem ætl­uðu sér að spila með stóru strák­un­um. Og hann er ekki fal­leg­ur.

Lestu Kjarn­ann í heild sinni hér.

Sigurður Ingi Jóhannsson, samgöngu- og sveitastjórnarráðherra.
Telur lágbrú fýsilegri kost fyrir nýja Sundabraut
Tveir val­kost­ir eru einkum tald­ir koma til greina vegna lagn­ing­ar Sunda­braut­ar, ann­ars veg­ar jarðgöng í Gufu­nes og hins veg­ar lág­brú yfir Klepps­vík. Samgöngu- og sveitastjórnarráðherra seg­ir að sér hugn­ist frek­ar lág­brú yfir Klepps­vík.
Kjarninn 20. september 2019
Höfuðstöðvar Vísis í Grindavík.
Vísir og Þorbjörn ræða sameiningu
Tvö sjávarútvegsfyrirtæki í Grindavík vilja sameinast. Gangi áformin eftir mun hið sameinaða fyrirtæki vera með um 16 milljarða króna í veltu á ári.
Kjarninn 20. september 2019
Ferðamenn eyddu minna en áður var haldið fram í ágúst síðastliðnum.
Hagstofan leiðréttir tölur í þriðja sinn á nokkrum vikum
Eyðsla útlendinga á greiðslukortum í ágúst 2019 var minni en í ágúst 2018, ekki meiri líkt og Hagstofa Íslands hélt fram fyrir viku síðan. Þetta er í þriðja sinn á örfáum vikum sem Hagstofan reiknar vitlaust.
Kjarninn 20. september 2019
Guðrún Svava, nemandi í bifvélavirkjun.
Enn eykst kynjabilið í starfsnámi á framhaldsskólastigi
Aðeins þrír af hverjum tíu nemendum á framhaldsskólastigi er í starfsnámi hér á landi. Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður Samtaka iðnaðarins, segir að það þurfi samstillt þjóðarátak til að fjölga starfsnámsnemum.
Kjarninn 20. september 2019
Hvað er það við Icelandair sem stjórnmálamenn eiga að hafa áhyggjur af?
Prófessor í hagfræði hvatti stjórnmálamenn til að fylgjast með eiginfjárstöðu Icelandair á fundi í gær. Forstjóri Icelandair sagði ummælin ógætileg. Það sem veldur þessum áhyggjum er að eiginfjárhlutfall Icelandair hefur farið hríðlækkandi undanfarið.
Kjarninn 20. september 2019
Molar
Molar
Molar – Mikilvægt að koma vel fram við innflytjendur
Kjarninn 20. september 2019
Bankahöllin sem eigandinn vill ekki en er samt að rísa
Þegar íslensku bankarnir voru endurreistir úr ösku þeirra sem féllu í hruninu var lögð höfuðáhersla á að stjórnmálamenn gætu ekki haft puttanna í þeim.
Kjarninn 20. september 2019
Hrun fuglastofna í Norður-Ameríku vekur upp spurningar
Ný grein í Science greinir frá niðurstöðum viðamikilla rannsókna á fuglalífi í Norður-Ameríku.
Kjarninn 20. september 2019
Meira úr sama flokkiKjarninn
None