Þessi færsla er úr eldra greinasafni Kjarnans og gæti þess vegna birst furðulega.

Markaðsmisnotkun, innherjabrot og umboðssvik

fors..umynd_.jpg
Auglýsing

Fjórir stærstu spari­sjóðir lands­ins: SPRON, Byr og Spari­sjóð­irnir í Kefla­vík og Mýra­sýslu, hög­uðu sér að mörgu leyti meira eins og fjár­fest­ing­ar­fé­lög en spari­sjóð­ir. Þau voru undir hælnum á stærri bönkum eða ákveðnum við­skipta­manna­hópum og fjár­mögn­uðu oft á tíðum gjörn­inga sem stóru bank­arnir ann­að­hvort vildu ekki eða gátu ekki, sökum hámarks­út­lána til ákveð­inna aðila, fjár­magn­að.

almennt_17_04_2014

Kjarna­starf­semi þeirra var ónýt, vaxta­munur lít­ill eða eng­inn og sumum þeirra tókst meira að segja ekki að hagn­ast á því að lána út verð­tryggð íbúða­lán. Lán voru veitt án nægj­an­legra trygg­inga og lánað var til stofn­fjár­kaupa með veði í bréf­unum sjálf­um, sem er and­stætt lög­um.

Í stað þess að þjón­ustu­tekjur og vaxta­munur inn- og útlána ein­kenndi rekstur sjóð­anna fyrir banka­hrun var uppi­staðan í vexti og hagn­aði þeirra nán­ast ein­vörð­ungu útlán sem orka í besta falli tví­mælis og gríð­ar­lega áhættu­samar fjár­fest­ingar í verð­bréf­um. Auk þess tóku þeir oft á tíðum þátt í fjár­fest­ing­ar­starf­semi sem skil­aði miklu tapi. SPRON átti til að mynda í félögum sem fjár­festu í fast­eignum í Berlín og stóðu að útrás Remax og sölu á kvenn­mannsnær­fatn­aði í öðrum Evr­ópu­lönd­um.

Þetta er meðal þess sem kemur fram í skýrslu rann­sókn­ar­­nefndar um starf­semi spari­sjóð­anna sem birt var í síð­ustu viku.

Auglýsing

Tug­millj­arða kostn­aður lendir á skatt­greið­endum

Þær póli­tísku hug­myndir sem voru uppi um end­ur­reisn spari­sjóða­kerf­is­ins með ein­hverja af þessum sjóðum sem nýtt hryggjar­stykki, sér­stak­lega Spari­sjóð­inn í Kefla­vík eða Byr, voru því eftir á að hyggja and­vana fædd­ar. Í þær hefði aldrei átt að ráð­ast.

Ástand þess­ara sjóða vegna slæ­legs rekst­urs, mik­illar áhættu­sækni, und­ir­lægju­­semi við ákveðnar fjár­mála- og við­skipta­blokkir og van­þekk­ingar eða -getu starfs­manna sem fóru með mikil fjár­ráð, og dregið er fram í skýrslu rann­sókn­ar­nefnd­ar­inn­ar, sýna að raun­hæfi slíkra hug­mynda var ekk­ert. Nið­ur­staðan er að heild­ar­kostn­aður sem þegar hefur fallið á hið opin­bera, skatt­greið­end­ur, vegna erf­ið­leika og falls spari­sjóð­anna, er nú þegar rúmir 33 millj­arðar króna. Uppi­staðan í því tapi er kostn­aður vegna Spari­sjóðs­ins í Kefla­vík, rúmir 19 millj­arðar króna án til­lits til vaxta.

Auk þess ríkir enn óvissa um hvort og hvað muni falla til vegna upp­gjörs við slita­stjórn Spari­sjóða­bank­ans. Seðla­banki Íslands lýsti 215 millj­arða króna kröfu í þrotabú bank­ans en lít­ill hluti krafn­anna hefur verið sam­þykkt­ur. Þessar kröfur eru vegna hinna svoköll­uðu end­ur­hverfu við­skipta þar sem Spari­sjóða­bank­inn var milli­lið­ur. Hann fékk lán hjá Seðla­banka Íslands og end­ur­lán­aði þau svo til við­skipta­banka og spari­sjóða. Við­búið er því að tugir millj­arða króna til við­­bótar tap­ist vegna þess­arra lána.

Bein­tengdir við við­skipta- og banka­blokkir

Þrír sjóð­anna: SPRON, Spari­sjóð­ur­inn í Kefla­vík og Spari­sjóður Mýra­sýslu, bein­tengdu hags­muni sína við Kaup­þing í gegnum beint og óbeint eign­ar­hald á hluta­bréfum í Existu, stærsta eig­anda bank­ans. Þegar Kaup­þing og Exista féllu var ljóst að sjóð­irnir þrír væru komnir í vanda sem þeir gætu ekki yfir­stig­ið. Byr batt sig við hóp sem tengd­ist stærstu eig­endum Glitn­is, Baugi og fylgi­hnött­um, og lán­aði honum risa­vaxnar fjár­hæð­ir. Engar við­skipta­legar for­sendur geta talist fyrir sumum þeirra lán­veit­inga og eru þær til rann­sóknar hjá emb­ætti sér­staks sak­sókn­ara.

Alls til­kynnti rann­sókn­ar­nefnd um spari­sjóð­ina 21 mál til rík­is­sak­sókn­ara. Hann á síðan að vísa þeim áfram til þar til bærra emb­ætta. Þau eru sér­stakur sak­sókn­ari og eftir atvikum Fjár­mála­eft­ir­lit­ið. Auk þess rann­sakar emb­ætti sér­staks sak­sókn­ara nú þegar um tíu mál sem tengj­ast þeim. Hluti þeirra mála snýr að Spari­sjóðnum í Kefla­vík og er meðal ann­ars byggður á leyni­skýrslu end­ur­skoð­un­ar­­fyr­ir­tæk­is­ins PwC um sjóð­inn sem skilað var í apríl 2011 og Kjarn­inn birti í heild sinni í fyrstu útgáfu sinni, 22. ágúst 2013. Hana má nálg­ast hér.

Heim­ildir Kjarn­ans herma að nán­ast öll þessi mál teng­ist stærstu fjórum sjóð­un­um. Þau mál sem vísað var til rík­is­sak­sókn­ara eru margs kon­ar. Þau snú­ast meðal ann­ars um meinta mark­aðs­mis­notkun og inn­herja- og umboðs­svik.

Hluti mál­anna fyrndur

Hluti mál­anna fellur hins vegar undir sér­refsi­lög, ekki hegn­ing­ar­lög. Ef refsirammi þeirra er undir tveggja ára fang­elsi geta slík mál fyrnst á fimm árum. Sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans á það við um hluta þeirra mála sem rann­sókn­ar­nefndin vís­aði til rík­is­sak­sókn­ara að þau eru fyrnd. Rann­sókn máls­ins gæti hins vegar leitt til þess að við­eig­andi emb­ætti færðu sum brot­anna undir hegn­ing­ar­lög sem eru ekki þar núna.

Eitt vanda­mál blasir hins vegar við. Fjár­mála­eft­ir­litið hætti hrun­rann­sóknum í byrjun árs 2013. Þótt innan emb­ætt­is­ins sé enn starf­andi sér­stakur rann­sókn­ar­hópur innan vett­vangs- og verð­bréfa­eft­ir­lits er geta þess til að takast á við stór­tækar rann­sóknir mjög skert.

Þetta skiptir miklu máli, til dæmis varð­andi rann­sóknir á meintri mark­aðs­mis­notk­un, en nokkur slík mál komu út úr vinnu rann­sókn­ar­nefndar um starf­semi spari­­­sjóð­anna. Sér­stakur sak­sókn­ari getur ekki tekið upp mark­aðs­mis­notk­un­ar­mál nema eftir kæru frá Fjár­mála­eft­ir­lit­inu.

Í svari Fjár­mála­eft­ir­lits­ins við spurn­ingum Kjarn­ans um málið segir að sum af mál­unum 21 sem nefndin hafi sent frá sér hafi varðað brot sem heyri undir Fjár­mála­eft­ir­litið og muni ein­ungis sæta rann­sókn lög­reglu að und­an­geng­inni kæru frá eft­ir­lit­inu. Ef þau kalli á frek­ari rann­sókn að hálfu þess muni hún fara fram. Síðan segir að „þó rann­sóknum í kjöl­far hruns­ins sé form­lega lokið hjá Fjár­mála­eft­ir­lit­inu er áfram rann­sókn­ar­hópur að störf­um[...] og stofn­unin því vel í stakk búin til að rann­saka mál“.

Afger­andi nið­ur­staða

Skýrsla rann­sókn­ar­nefndar um spari­sjóð­ina hefur verið gagn­rýnd tölu­vert í fjöl­miðlum fyrir að vera ekki nógu afger­andi. Þótt í henni séu ekki dregnar jafn skýrar álykt­anir og gert var í skýrslu rann­sókn­ar­nefndar Alþingis um fall íslenska banka­kerf­is­ins sem kom út fyrir fjórum árum er skýrslan hins vegar upp­full af nýjum upp­lýs­ingum sem sýna í hversu slæmu ástandi spari­sjóða­kerfið var á árunum fyrir hrun. Heim­ildir nefnd­ar­innar voru sam­bæri­legar við þær sem sú fyrsta hafði, utan þess að skerpt var á að fjalla ekki jafn mikið um fjár­mál ein­stak­linga. Á þeim örfáu stöðum þar sem nöfn eru ekki nefnd er mjög fljót­lega hægt að átta sig á um hverja er að ræða og fletta þeim upp í opin­berum gagna­söfn­um.

Í skýrsl­unni er því að finna sann­leik­ann um afdrif spari­sjóða­­kerf­is­ins, og sér­stak­lega þeirra fjög­urra sem ætl­uðu sér að spila með stóru strák­un­um. Og hann er ekki fal­leg­ur.

Lestu Kjarn­ann í heild sinni hér.

Skiptar skoðanir um uppátæki Hatara
Það vakti mikla athygli þegar meðlimir Hatara veifuðu fána Palestínu í beinni útsendingu frá úrslitum Eurovison í Tel Aviv í gær. Uppátækið hefur bæði verið lofað og gagnrýnt.
Kjarninn 19. maí 2019
Vala Yates
Karolina Fund: Vala Yates – Fyrsta plata
Vala Yates, söngkona og tónskáld, vinnur nú að sinni fyrstu sólóplötu. Lög og texti eru samin af Völu, en platan mun innihalda fimm lög á íslensku og fimm á ensku.
Kjarninn 19. maí 2019
Björn Gunar Ólafsson
Innstæðutryggingar
Kjarninn 19. maí 2019
Enn sannfærðari en áður um að það hafi verið rétt að mynda ríkisstjórnina
Svandís Svavarsdóttir segir að Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra sé „fantagóð“ í því að stýra ríkisstjórn þeirra þriggja ólíku flokka sem nú sitja að völdum á Íslandi. Stundum þurfi að takast á við ríkisstjórnarborðið.
Kjarninn 19. maí 2019
Halfdan Rasmussen, eitt vinsælasta skáld Dana.
Hvað gera Kasper, Jesper og Jónatan nú
Danska forlagið Gyldendal ákvað að sleppa átta ljóðum úr safni ljóða eftir skáldið Halfdan Rasmussen, þau eiga það sameiginlegt að í þeim koma fyrir orðin negri og hottintotti. Sú ákvörðun forlagsins hefur vakið mikla athygli í Danmörku.
Kjarninn 19. maí 2019
Áhætta á fasteignamarkaði
Nýjasta spá Hagstofu Íslands um þróun mála í efnahagslífinu bendir til þess að fasteignamarkaðurinn gæti átt erfitt uppdráttar á næstu misserum.
Kjarninn 19. maí 2019
Hatari veifaði Palestínufánum
Liðsmenn Hatara héldu á fána Palestínu þegar tilkynnt var um stigin úr símakosningunni í Eurovison í kvöld. Hatari hafnaði í 10. sæti í keppninni.
Kjarninn 19. maí 2019
Fjárhagslegur ávinningur er af sameiginlegum lyfjainnkaupum
Svandís Svavarsdóttir segir að það bæði ríkissjóður og notendur lyfja muni njóta góðs af samstarfi við hin Danmörk og Noreg um innkaup á lyfjum. Innkaup verði hagstæðari og öryggi í afhendingu meira.
Kjarninn 18. maí 2019
Meira úr sama flokkiKjarninn
None