Samþykki í forgrunn

Jón Steindór Valdimarsson segir að kynferðislegt ofbeldi og nauðganir séu samfélagslegt mein sem þarf að sporna við eins og nokkur kostur er með fræðslu, viðhorfsbreytingu og nauðsynlegum lagabreytingum.

Auglýsing

Á und­an­förnum árum hefur umræða um kyn­bundið ofbeldi farið vax­andi hér á landi og mik­ill fjöldi kvenna og stúlkna stigið fram, m.a. á vett­vangi sam­fé­lags­miðla, og greint frá reynslu af kyn­ferð­is­of­beldi og þannig lagt áherslu á að ekki verði lengur þagað um til­vist slíks ofbeldis og þann mikla vanda sem því fylg­ir. 

Þegar fjallað er um kyn­bundið ofbeldi, og í for­varn­ar­starfi gegn því, hefur jafn­framt verið lögð áhersla á að auka skiln­ing ungs fólks á mörk­unum milli kyn­lífs og ofbeldis og jafn­framt að færa ábyrgð frá þol­anda slíks ofbeldis til ger­and­ans. Gott dæmi um það er stutt­myndin „Fáðu já!“ sem vakið hefur verð­skuld­aða athygli. Þá hafa dómar í kyn­ferð­is­brota­málum og frá­sagnir af með­ferð nauðg­un­ar­mála innan rétt­ar­vörslu­kerf­is­ins vakið við­brögð og mót­mæli í sam­fé­lag­inu. Það er skylda þing­manna að sjá til þess að lögin séu sann­gjörn og sporni gegn úreltum við­horfum og það á sann­ar­lega við hér. 

Á síð­asta ári leit­uðu 169 ein­stak­lingar á neyð­ar­mót­töku Land­spít­ala vegna nauð­gana en þeir hafa aldrei verið fleiri. Árið 2015 leit­uðu 145 ein­stak­lingar til neyð­ar­mót­tök­unn­ar. Þrátt fyrir þetta hef­ur nauðg­un­ar­kærum til lög­reglu ekki fjölgað á sama tíma. Öll vitum við að mik­ill meiri­hluti þess­ara þolenda eru kon­ur.

Auglýsing

Nauð­syn­leg breyt­ing á hegn­ing­ar­lögum

Í vor lagði ég fram, ásamt þing­mönnum Við­reisn­ar, frum­varp sem hefur það að mark­miði að draga úr kyn­ferð­is­af­brotum og breyta við­horfum með nútíma­legri skil­grein­ingu á afbrot­inu nauðg­un. Lagt er til að að sam­þykki verði sett í for­grunn, með öðrum orðum að sá, sem á sam­ræði eða önnur kyn­ferð­is­mök við annan án sam­þykkis hans, sé sekur um nauðg­un. Þannig er það skortur á sam­þykki til sam­ræðis eða ann­arra kyn­ferð­is­maka sem skil­greinir nauðg­un­ina. 

Sam­þykki fyrir sam­ræði eða öðrum kyn­ferð­is­mökum þarf að hafa verið tjáð af frjálsum vilja. ­Sam­þykki telst ekki liggja fyrir ef það er fengið með ofbeldi, hót­unum eða ann­ars konar ólög­mætri nauð­ung, eða með því að beita blekk­ingum eða hag­nýta sér villu við­kom­andi um aðstæð­ur. 

Vernd sjálfs­á­kvörð­un­ar­réttar til kyn­lífs

Ákvæðum kyn­ferð­is­brotakafla almennra hegn­ing­ar­laga er það öllum sam­eig­in­legt að varða kyn­líf fólks og er ætlað að vernda frelsi á því sviði. Hags­munir þeir sem ákvæðin eiga að vernda eru fyrst og fremst frið­helgi ein­stak­lings­ins, þ.e. kyn­frelsi og sjálfs­á­kvörð­un­ar­réttur hvað varðar kyn­líf, lík­ama og til­finn­inga­líf. Hver ein­stak­lingur á að hafa frelsi til að ákveða að hafa sam­ræði eða önnur kyn­ferð­is­mök en jafn­framt rétt til þess að hafna þátt­töku í kyn­ferð­is­legum athöfn­um. Nauð­syn­legt er að skil­greina nauðgun út frá skorti á sam­þykki til þess að unnt sé að veita kyn­frelsi full­nægj­andi rétt­ar­vernd. 

Þekkt er að þolendur nauð­gana geta ekki í öllum til­vikum veitt ger­anda mót­spyrnu, t.d. vegna þess að þeir frjósa eða lam­ast af hræðslu. Rann­sóknir hafa leitt í ljós að þessi við­brögð eru algeng og að ger­andi þarf þá ekki að beita miklu lík­am­legu afli til að ná fram vilja sín­um. Það verður sömu­leiðis til þess að í reynd er óal­gengt að þolendur beri mikla lík­am­lega áverka eftir nauðg­un. Sýni­legt lík­am­legt ofbeldi er því ekki sér­stak­lega algengt í kæru­málum vegna nauð­gana. 

Við­horfum verður að breyta

Ný skil­grein­ing á nauðgun er því vissu­lega engin töfra­lausn. Á hinn bóg­inn er þessi breytta skil­grein­ing til þess fallin að stuðla að nauð­syn­legum breyt­ingum á við­horfum til brots­ins. Verði nauðgun skil­greind út frá skorti á sam­þykki, mun áhersla á sam­þykki aukast við rann­sókn og sak­sókn nauðg­un­ar­brota. Þá mun slík skil­grein­ing jafn­framt fela í sér að mik­il­vægi kyn­frelsis er gert mun hærra undir höfði en áður og jafn­vel geta orðið til þess, sam­hliða auk­inni fræðslu, að fólk verði með­vitað um mik­il­vægi þess að sam­þykki liggi fyrir þegar kyn­ferð­is­legar athafnir eiga í hlut. 

Ríka áherslu ber að leggja á almenn varn­að­ar­á­hrif slíks ákvæð­is. Lík­legt er að ein­stak­lingar verði með­vit­aðri um mik­il­vægi þess að sam­þykki er alltaf for­senda kyn­ferð­is­legra athafna. 

Frum­varpið hefur fengið góðar við­tökur og má til dæmis um það benda á erindi Ragn­heiðar Braga­dótt­ur, pró­fess­ors í refsirétti við Laga­deild Háskóla Íslands á hádeg­is­fyr­ir­lestri Rann­sókn­ar­stofn­unar í jafn­rétt­is­fræðum 21. sept­em­ber sl.

Kar­læg ­sjón­ar­mið eiga að víkja

Breyt­ing á skil­grein­ingu nauðg­unar er liður í því að breyta við­horfum sem feðra­veldi for­tíðar hefur skapað og eru enn ríkj­andi eða eimir sterkt af á mörgum stöð­um. Með frum­varp­inu er horfið frá þeim kar­læg­u ­sjón­ar­miðum sem end­ur­spegl­ast víða að við til­teknar aðstæður eigi karl­maður nán­ast rétt á kyn­lífi með konu. Þá eru þau við­horf lífseig að þegar fólk er í sam­bandi, hvort sem það er innan hjóna­bands eða utan, ryðji það með ein­hverjum hætti úr vegi kyn­frelsi og sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétti þegar kyn­líf á í hlut. Klám­væð­ing og hlut­gerv­ing kvenna ýtir enn frekar undir að líta á konur sem kyn­verur fyrst og fremst sem séu með ein­hverju móti til þess eins að svala þörf karla fyrir kyn­líf. 

Gera þarf allt sem unnt er til þess að ýta þessum við­horfum til hlið­ar. Þar lætur Við­reisn ekki sitt eftir liggja.

Höf­undur er alþing­is­maður Við­reisn­ar.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mögulegt lögbrot vegna niðurrifs skipa Eimskips á Indlandi á borði stjórnvalda
Tvö skip Eimskips voru rifin í skipakirkjugarði í Indlandi þar sem umhverfisáhrif niðurrifsins, og starfsaðstæður þeirra sem vinna við það, uppfylla ekki evrópska staðla.
Kjarninn 24. september 2020
Khedr-fjölskyldan hefur fengið dvalarleyfi
Egypska fjölskyldan sem hefur verið í felum í rúma viku fær dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. „Réttlætið sigrar stundum,“ segir lögfræðingur fjölskyldunnar.
Kjarninn 24. september 2020
Halldór Benjamín Þorbergsson, framkvæmdastjóri SA
Forsendur lífskjarasamningsins brostnar að mati SA
Samtök atvinnulífsins telja forsendur að baki lífskjarasamningnum brostnar í ljósi gjörbreyttra efnahagsaðstæðna.
Kjarninn 24. september 2020
Drífa Snædal, forseti ASÍ
Forsendur lífskjarasamninga hafa staðist að mati ASÍ
Forsendur kjarasamninganna sem voru undirritaðir í fyrra hafa staðist, þar sem vextir hafa lækkað, kaupmáttur hefur aukist og ríkisstjórnin hefur lagt fram frumvarp um bann á 40 ára verðtryggðum lánum.
Kjarninn 24. september 2020
Sex mánaða orlof á hvort foreldri verði tekið á fyrstu 18 mánuðunum í lífi barns
Drög að nýjum heildarlögum um fæðingarorlof hafa verið birt í samráðsgátt stjórnvalda. Þegar fæðingarorlofið verður lengt í 12 mánuði um komandi áramót er ráðgert að hvort foreldri taki 6 mánaða orlof. Einungis einn mánuður verður framseljanlegur.
Kjarninn 24. september 2020
Bjarni Már Magnússon
Upplýsingamengun í boði Alþingis
Kjarninn 24. september 2020
Þrátt fyrir samdrátt í efnahagslífinu er húsnæðismarkaðurinn á fleygiferð. Og skuldsetning heimila hefur verið að aukast.
Eigið fé Íslendinga í fasteignum hefur tvöfaldast á fimm árum
Íslendingar eru að skuldsetja sig hraðar og hærra fasteignaverð drífur áfram aukna eignamyndun. Alls eru tæplega átta af hverjum tíu krónum sem heimili landsins eiga í hreinni eign bundnar í fasteignum.
Kjarninn 24. september 2020
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 20. þáttur: Dagbækur, drusluskömmun og ódáinsdrykkir
Kjarninn 24. september 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar