Andstaðan við verðtrygginguna jók hagnað banka

Auglýsing

Er líður að kosn­ingum er tínt til það sem talið er að virki til að afla atkvæða, og kannski ekki síst nú, þegar margir flokkar róa líf­róður fyrir til­veru sinni á þingi. Und­an­farin ár hefur verð­trygg­ingin verið vin­sælt skot­mark og er enn, þótt hækk­andi hús­næð­is­verð hafi gert að verkum að fólk á meira hlut­falls­lega í íbúðum sínum en það átti fyrir hrun og það þótt það sé með verð­tryggð lán. Verð­trygg­ing­unni hefur verið kennt um ýmis­legt og margt, ef ekki flest af því, á hún ekki skil­ið. Það er kannski ekki stór­mál í sjálfu sér, nema hvað þessi umræða hefur kostað íslenska lán­tak­endur mikið fé og aukið nokkuð gróða bank­anna.

Hvað varðar meintar ávirð­ingar verð­trygg­ing­ar­inn­ar, þá er vin­sæl­ast er að kenna henni um hve margir fóru mjög illa í hrun­inu. Sem er vafa­samt, vandi fólks staf­aði af fast­eigna­bólu sem sprakk og afleið­ing­arnar urðu þær sömu í Madríd, Dublin og í Reykja­vík. Ekki var nein verð­trygg­ing í þeim tveimur fyrr­nefndu. Víða í Evr­ópu féll fast­eigna­verð um 50%, hér féll það um nær 30% í krónum talið, en krónan rýrn­aði svo að nið­ur­staðan varð sú sama. Ef krónan hefði ekki rýrnað hefði lækk­unin verið meiri í krónum talið. Nið­ur­staðan var sú að í Madríd, Dublin og Reykja­vík lenti fólk í vanda þar sem það sat uppi með allt að 20-30% yfir­veð­sett hús­næði.

Þá er algengt við­kvæði að verð­trygg­ingin valdi því að lán­veit­and­inn taki enga áhættu, hún lendi öll á lán­tak­and­an­um. Það er líka rangt, verð­trygg­ingin fjar­lægir aðeins einn áhættu­þátt lán­veit­anda, þátt sem bankar í nágranna­löndum búa ekki við, sem er óstöð­ug­leiki vegna örmyntar og mögu­leik­ans á óða­verð­bólgu. Lán­veit­endur á Íslandi búa nokkurn veg­inn við sömu áhættu og lán­veit­endur í nágranna­lönd­un­um.

Auglýsing

Fjand­skap­ur­inn við verð­trygg­ing­una skap­aði markað fyrir óverð­tryggð fast­eigna­lán eftir hrun sem bank­arnir voru fljótir að bregð­ast við. Fjöldi Íslend­inga fór að taka óverð­tryggð lán til íbúða­kaupa á breyti­legum vöxt­um, en föstum til nokk­urra ára. Fyrst eftir hrun voru þau til­tölu­lega hag­stæð, svona til að koma fólki á bragð­ið, en síðan tóku þau að hækka. Árið 2013 voru þau komin upp í 7-8%. Þetta þýðir að fólk sem tók lán á þessum tíma hefur verið að borga í kringum 6% raun­vexti síðan þá. Algengir raun­vextir á verð­tryggðum lánum á sama tíma hafa verið rúm­lega 4%. Hér erum við að tala um pró­sentu­stig – pró­sentu­hækk­unin á hagn­aði bank­ans er mun meiri, hagn­aður hans frá 4% upp í 6% raun­vexti er 50% hækk­un.

Setjum upp dæmi um tvo ein­stak­linga sem tóku 25 milljón króna lán árið 2013, annar óverð­tryggt og hinn verð­tryggt. Sá sem tók verð­tryggða lánið ákveður að borga jafn mikið inn á sitt og sá sem er að greiða af óverð­tryggðu láni, þ.e. hann borgar inn á höf­uð­stól­inn umfram það sem bank­inn krefur hann um. Þeir greiða því nákvæm­lega jafn mikið inn á lán­in, en fjórum árum síðar skuldar sá sem tók verð­tryggða lánið um tveimur millj­ónum minna en sá sem tók það óverð­tryggða.

Það er dálítið kald­hæðn­is­legt að þeir sem hafa hrópað hæst gegn verð­trygg­ing­unni und­an­farin ár í nafni almenn­ings í land­inu og mót­mælt græðgi bank­anna, hafi með því skapað stemn­ingu fyrir óverð­tryggðum lánum sem hafa gert bönkum lands­ins kleift að stór­auka hagnað sinn á kostnað þessa sama almenn­ings.

Til að gæta allrar sann­girni, þá sá eng­inn fyrir þá atburða­rás sem hefur haldið verð­bólg­unni niðri und­an­farin ár og stuðl­aði að þessum raun­vaxta­mun. Hvert á fætur öðru; lækkun elds­neyt­is­verðs, styrk­ing krón­unnar með auknum fjölda ferða­manna, koma Costco til Íslands – allt hefur þetta lagt sitt af mörkum og unnið á móti hækk­andi fast­eigna­verði og launum í vísi­töl­unni. En almennt séð þýðir meiri áhætta hærri vextir og óverð­tryggð lán eru meiri áhætta fyrir lán­veit­end­ur. Til lengri tíma munu þau alltaf verða dýr­ari kost­ur.

Öll þessi umræða um verð­trygg­ing­una, kosti eða galla, er hins vegar absúrd í stóra sam­heng­inu, bolla­legg­ingar um veltu­vörn og stöð­ug­leika á smá­bát úti á alþjóð­legum haf­sjó á meðan eig­endur mun stærri báta hafa lagt þeim og komið sér þægi­lega fyrir á stórum far­þega­skip­um.

Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Múltikúlti íslensku, stundar meist­ara­nám í heim­speki og er Pírati.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Konur í fangelsum
Kjarninn 14. október 2019
Eyþór Laxdal Arnalds, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs sem á í Morgunblaðinu með neikvætt eigið fé upp á 239 milljónir
Félagið sem heldur utan um eignarhald oddvita Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík í útgáfufélagi Morgunblaðsins skuldar 360,5 milljónir króna en metur einu eign sina á 121,5 milljónir króna.
Kjarninn 14. október 2019
Þrátt fyrir að ellefu ár séu liðin frá því að Kaupþing fór á hausinn þá er bankinn samt sem áður ekki hættur að skila þeim sem vinna að eftirmálum þess þrots digrum launagreiðslum.
17 starfsmenn Kaupþings fengu 3,5 milljarða í laun í fyrra
Stjórn Kaupþings, sem telur fjóra til fimm einstaklinga, fékk 1,2 milljarð króna í laun á árinu 2018. Aðrir starfsmenn fengu líka verulega vel greitt. Meðalgreiðsla til starfsmanns var 17,4 milljónir króna á mánuði, sem eru margföld árslaun meðalmanns.
Kjarninn 14. október 2019
Þeir sem búa lengi erlendis missa kosningarétt og Kosningastofnun verður til
Umfangsmiklar breytingar eru í farvatninu á kosningalögum hérlendis. Nýjar stofnanir gætu orðið til, kosningaathöfnin sjálf gæti breyst, ákveðnum kosningum gæti verið flýtt og þeir sem hafa búið lengi samfleytt í útlöndum gætu misst kosningarétt sinn.
Kjarninn 14. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Yo yo: Verðbólga er kúl – lesið þessa grein
Kjarninn 13. október 2019
Guðmundur Halldór Björnsson
Dauðafæri fyrir íslensk fyrirtæki að ná auknum árangri?
Kjarninn 13. október 2019
Gagnrýna tækni sem ætlað er að hreinsa plast úr hafinu
Margir vonuðust til þess að nýstárleg aðferð frá fyrirtækinu Ocean Cleanup gæti nýst í baráttunni gegn plastmengun í hafinu. Vísindamenn hafa hins vegar gagnrýnt aðferðina harðlega vegna þeirra áhrifa sem hreinsunin hefur á lífverur sem festast í tækinu.
Kjarninn 13. október 2019
Svein Har­ald Øygard.
20 af 50 stærstu vogunarsjóðum heims komu til Íslands til að hagnast á hruninu
Sjóðir sem keyptu kröfur á íslenska banka á hrakvirði högnuðust margir hverjir gríðarlega á fjárfestingu sinni. Arðurinn kom m.a. úr hækkandi virði skuldabréf og skuldajöfnun en mestur var ágóðinn vegna íslensku krónunnar.
Kjarninn 13. október 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar