Andstaðan við verðtrygginguna jók hagnað banka

Auglýsing

Er líður að kosn­ingum er tínt til það sem talið er að virki til að afla atkvæða, og kannski ekki síst nú, þegar margir flokkar róa líf­róður fyrir til­veru sinni á þingi. Und­an­farin ár hefur verð­trygg­ingin verið vin­sælt skot­mark og er enn, þótt hækk­andi hús­næð­is­verð hafi gert að verkum að fólk á meira hlut­falls­lega í íbúðum sínum en það átti fyrir hrun og það þótt það sé með verð­tryggð lán. Verð­trygg­ing­unni hefur verið kennt um ýmis­legt og margt, ef ekki flest af því, á hún ekki skil­ið. Það er kannski ekki stór­mál í sjálfu sér, nema hvað þessi umræða hefur kostað íslenska lán­tak­endur mikið fé og aukið nokkuð gróða bank­anna.

Hvað varðar meintar ávirð­ingar verð­trygg­ing­ar­inn­ar, þá er vin­sæl­ast er að kenna henni um hve margir fóru mjög illa í hrun­inu. Sem er vafa­samt, vandi fólks staf­aði af fast­eigna­bólu sem sprakk og afleið­ing­arnar urðu þær sömu í Madríd, Dublin og í Reykja­vík. Ekki var nein verð­trygg­ing í þeim tveimur fyrr­nefndu. Víða í Evr­ópu féll fast­eigna­verð um 50%, hér féll það um nær 30% í krónum talið, en krónan rýrn­aði svo að nið­ur­staðan varð sú sama. Ef krónan hefði ekki rýrnað hefði lækk­unin verið meiri í krónum talið. Nið­ur­staðan var sú að í Madríd, Dublin og Reykja­vík lenti fólk í vanda þar sem það sat uppi með allt að 20-30% yfir­veð­sett hús­næði.

Þá er algengt við­kvæði að verð­trygg­ingin valdi því að lán­veit­and­inn taki enga áhættu, hún lendi öll á lán­tak­and­an­um. Það er líka rangt, verð­trygg­ingin fjar­lægir aðeins einn áhættu­þátt lán­veit­anda, þátt sem bankar í nágranna­löndum búa ekki við, sem er óstöð­ug­leiki vegna örmyntar og mögu­leik­ans á óða­verð­bólgu. Lán­veit­endur á Íslandi búa nokkurn veg­inn við sömu áhættu og lán­veit­endur í nágranna­lönd­un­um.

Auglýsing

Fjand­skap­ur­inn við verð­trygg­ing­una skap­aði markað fyrir óverð­tryggð fast­eigna­lán eftir hrun sem bank­arnir voru fljótir að bregð­ast við. Fjöldi Íslend­inga fór að taka óverð­tryggð lán til íbúða­kaupa á breyti­legum vöxt­um, en föstum til nokk­urra ára. Fyrst eftir hrun voru þau til­tölu­lega hag­stæð, svona til að koma fólki á bragð­ið, en síðan tóku þau að hækka. Árið 2013 voru þau komin upp í 7-8%. Þetta þýðir að fólk sem tók lán á þessum tíma hefur verið að borga í kringum 6% raun­vexti síðan þá. Algengir raun­vextir á verð­tryggðum lánum á sama tíma hafa verið rúm­lega 4%. Hér erum við að tala um pró­sentu­stig – pró­sentu­hækk­unin á hagn­aði bank­ans er mun meiri, hagn­aður hans frá 4% upp í 6% raun­vexti er 50% hækk­un.

Setjum upp dæmi um tvo ein­stak­linga sem tóku 25 milljón króna lán árið 2013, annar óverð­tryggt og hinn verð­tryggt. Sá sem tók verð­tryggða lánið ákveður að borga jafn mikið inn á sitt og sá sem er að greiða af óverð­tryggðu láni, þ.e. hann borgar inn á höf­uð­stól­inn umfram það sem bank­inn krefur hann um. Þeir greiða því nákvæm­lega jafn mikið inn á lán­in, en fjórum árum síðar skuldar sá sem tók verð­tryggða lánið um tveimur millj­ónum minna en sá sem tók það óverð­tryggða.

Það er dálítið kald­hæðn­is­legt að þeir sem hafa hrópað hæst gegn verð­trygg­ing­unni und­an­farin ár í nafni almenn­ings í land­inu og mót­mælt græðgi bank­anna, hafi með því skapað stemn­ingu fyrir óverð­tryggðum lánum sem hafa gert bönkum lands­ins kleift að stór­auka hagnað sinn á kostnað þessa sama almenn­ings.

Til að gæta allrar sann­girni, þá sá eng­inn fyrir þá atburða­rás sem hefur haldið verð­bólg­unni niðri und­an­farin ár og stuðl­aði að þessum raun­vaxta­mun. Hvert á fætur öðru; lækkun elds­neyt­is­verðs, styrk­ing krón­unnar með auknum fjölda ferða­manna, koma Costco til Íslands – allt hefur þetta lagt sitt af mörkum og unnið á móti hækk­andi fast­eigna­verði og launum í vísi­töl­unni. En almennt séð þýðir meiri áhætta hærri vextir og óverð­tryggð lán eru meiri áhætta fyrir lán­veit­end­ur. Til lengri tíma munu þau alltaf verða dýr­ari kost­ur.

Öll þessi umræða um verð­trygg­ing­una, kosti eða galla, er hins vegar absúrd í stóra sam­heng­inu, bolla­legg­ingar um veltu­vörn og stöð­ug­leika á smá­bát úti á alþjóð­legum haf­sjó á meðan eig­endur mun stærri báta hafa lagt þeim og komið sér þægi­lega fyrir á stórum far­þega­skip­um.

Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Múltikúlti íslensku, stundar meist­ara­nám í heim­speki og er Pírati.

Tillagan um breytingu á skilyrðum fyrir stjórn FME kemur frá fjármálaráðuneytinu
Starfshópur fjallaði um hæfisskilyrði þeirra sem geta tekið sæti í stjórn Fjármálaeftirlitsins.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Trump styður Sádi-Arabíu og olían hríðfellur
Eftir að Donald Trump lýsti yfir stuðningi við Sádí-Arabíu vegna morðsins á Jamal Khashoggi hrundi verðið á hráolíu.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Raunverð fasteigna hækkað um 1,3 prósent undanfarið ár
Að teknu tilliti til verðbólgu hefur fasteignaverð lítið sem ekkert hækkað í eitt ár.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Til lítils að fjölga leikskólarýmum ef leikskólarnir standa ómannaðir
Sjálfstæðismenn telja áætlanir meirihlutans í borginni ekki ganga upp.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Baldur Blöndal
Gleymdur tími
Kjarninn 20. nóvember 2018
Bláa lónið
Grímur kaupir hlut Horns II í Bláa lóninu
Breyting hefur orðið á eignarhaldi í Bláa Lóninu en samningur hefur verið gerður um kaup Kólfs ehf., eignarhaldsfélags í meirihlutaeigu Gríms Sæmundsen, á hlut Horns II í Hvatningu hf. en Hvatning heldur á um 40% hlut í Bláa Lóninu hf..
Kjarninn 20. nóvember 2018
Heimavellir voru skráðir á markað fyrr á þessu ári.
Heimavellir ákveða að selja fleiri fasteignir
Í skráningarlýsingu Heimavalla frá því í vor kom fram að félagið ætlaði að selja fasteignir fyrir tíu milljarða fyrir árslok 2020. Nú hefur það ákveðið að selja eignir fyrir 17 milljarða á tímabilinu.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Vandræði á Facebook
Gengið hefur brösulega fyrir notendur samfélagsmiðilsins Facebook að skoða efni á síðunni síðan í hádeginu í dag.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar