Andstaðan við verðtrygginguna jók hagnað banka

Auglýsing

Er líður að kosn­ingum er tínt til það sem talið er að virki til að afla atkvæða, og kannski ekki síst nú, þegar margir flokkar róa líf­róður fyrir til­veru sinni á þingi. Und­an­farin ár hefur verð­trygg­ingin verið vin­sælt skot­mark og er enn, þótt hækk­andi hús­næð­is­verð hafi gert að verkum að fólk á meira hlut­falls­lega í íbúðum sínum en það átti fyrir hrun og það þótt það sé með verð­tryggð lán. Verð­trygg­ing­unni hefur verið kennt um ýmis­legt og margt, ef ekki flest af því, á hún ekki skil­ið. Það er kannski ekki stór­mál í sjálfu sér, nema hvað þessi umræða hefur kostað íslenska lán­tak­endur mikið fé og aukið nokkuð gróða bank­anna.

Hvað varðar meintar ávirð­ingar verð­trygg­ing­ar­inn­ar, þá er vin­sæl­ast er að kenna henni um hve margir fóru mjög illa í hrun­inu. Sem er vafa­samt, vandi fólks staf­aði af fast­eigna­bólu sem sprakk og afleið­ing­arnar urðu þær sömu í Madríd, Dublin og í Reykja­vík. Ekki var nein verð­trygg­ing í þeim tveimur fyrr­nefndu. Víða í Evr­ópu féll fast­eigna­verð um 50%, hér féll það um nær 30% í krónum talið, en krónan rýrn­aði svo að nið­ur­staðan varð sú sama. Ef krónan hefði ekki rýrnað hefði lækk­unin verið meiri í krónum talið. Nið­ur­staðan var sú að í Madríd, Dublin og Reykja­vík lenti fólk í vanda þar sem það sat uppi með allt að 20-30% yfir­veð­sett hús­næði.

Þá er algengt við­kvæði að verð­trygg­ingin valdi því að lán­veit­and­inn taki enga áhættu, hún lendi öll á lán­tak­and­an­um. Það er líka rangt, verð­trygg­ingin fjar­lægir aðeins einn áhættu­þátt lán­veit­anda, þátt sem bankar í nágranna­löndum búa ekki við, sem er óstöð­ug­leiki vegna örmyntar og mögu­leik­ans á óða­verð­bólgu. Lán­veit­endur á Íslandi búa nokkurn veg­inn við sömu áhættu og lán­veit­endur í nágranna­lönd­un­um.

Auglýsing

Fjand­skap­ur­inn við verð­trygg­ing­una skap­aði markað fyrir óverð­tryggð fast­eigna­lán eftir hrun sem bank­arnir voru fljótir að bregð­ast við. Fjöldi Íslend­inga fór að taka óverð­tryggð lán til íbúða­kaupa á breyti­legum vöxt­um, en föstum til nokk­urra ára. Fyrst eftir hrun voru þau til­tölu­lega hag­stæð, svona til að koma fólki á bragð­ið, en síðan tóku þau að hækka. Árið 2013 voru þau komin upp í 7-8%. Þetta þýðir að fólk sem tók lán á þessum tíma hefur verið að borga í kringum 6% raun­vexti síðan þá. Algengir raun­vextir á verð­tryggðum lánum á sama tíma hafa verið rúm­lega 4%. Hér erum við að tala um pró­sentu­stig – pró­sentu­hækk­unin á hagn­aði bank­ans er mun meiri, hagn­aður hans frá 4% upp í 6% raun­vexti er 50% hækk­un.

Setjum upp dæmi um tvo ein­stak­linga sem tóku 25 milljón króna lán árið 2013, annar óverð­tryggt og hinn verð­tryggt. Sá sem tók verð­tryggða lánið ákveður að borga jafn mikið inn á sitt og sá sem er að greiða af óverð­tryggðu láni, þ.e. hann borgar inn á höf­uð­stól­inn umfram það sem bank­inn krefur hann um. Þeir greiða því nákvæm­lega jafn mikið inn á lán­in, en fjórum árum síðar skuldar sá sem tók verð­tryggða lánið um tveimur millj­ónum minna en sá sem tók það óverð­tryggða.

Það er dálítið kald­hæðn­is­legt að þeir sem hafa hrópað hæst gegn verð­trygg­ing­unni und­an­farin ár í nafni almenn­ings í land­inu og mót­mælt græðgi bank­anna, hafi með því skapað stemn­ingu fyrir óverð­tryggðum lánum sem hafa gert bönkum lands­ins kleift að stór­auka hagnað sinn á kostnað þessa sama almenn­ings.

Til að gæta allrar sann­girni, þá sá eng­inn fyrir þá atburða­rás sem hefur haldið verð­bólg­unni niðri und­an­farin ár og stuðl­aði að þessum raun­vaxta­mun. Hvert á fætur öðru; lækkun elds­neyt­is­verðs, styrk­ing krón­unnar með auknum fjölda ferða­manna, koma Costco til Íslands – allt hefur þetta lagt sitt af mörkum og unnið á móti hækk­andi fast­eigna­verði og launum í vísi­töl­unni. En almennt séð þýðir meiri áhætta hærri vextir og óverð­tryggð lán eru meiri áhætta fyrir lán­veit­end­ur. Til lengri tíma munu þau alltaf verða dýr­ari kost­ur.

Öll þessi umræða um verð­trygg­ing­una, kosti eða galla, er hins vegar absúrd í stóra sam­heng­inu, bolla­legg­ingar um veltu­vörn og stöð­ug­leika á smá­bát úti á alþjóð­legum haf­sjó á meðan eig­endur mun stærri báta hafa lagt þeim og komið sér þægi­lega fyrir á stórum far­þega­skip­um.

Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Múltikúlti íslensku, stundar meist­ara­nám í heim­speki og er Pírati.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hugleikur Dagsson.
Lífið á tímum kórónuveirunnar: Blóðug María daglega og rétti tíminn til að þykjast vera álfur
Listamaðurinn fjölhæfi, Hugleikur Dagsson, ráðleggur fólki að gera eitthvað skapandi og hlusta á kvikmyndatónlist á meðan. Þá verði allt epískara. Hugleikur gefur lesendum Kjarnans nokkur góð ráð til að njóta tilverunnar þessa dagana.
Kjarninn 28. mars 2020
Sema Erla Serdar
Erum við nokkuð að gleyma einhverjum?
Kjarninn 28. mars 2020
Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn
Vonbrigði með brot á samkomubanni síðasta sólarhring
Staðfest smit eru nú orðin 963 hér á landi en 79 nýir einstaklingar greindust með smit í gær. Enn er ekki um veldisvöxt að ræða sem er mjög jákvætt. Aftur á móti varð yfirlögregluþjónn fyrir vonbrigðum með brot á samkomubanni en það er talið bera árangur.
Kjarninn 28. mars 2020
Logi Einarsson
Styðjum fleiri en þá stóru
Kjarninn 28. mars 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Sólveig Anna: Nú gefst tækifæri til að leiðrétta „mistökin“
Formaður Eflingar leggur til að allir þeir milljarðar sem greiddir hafa verið í arð til eigenda fyrirtækja á síðustu árum verði gerðir upptækir af ríkinu og notaðir til að fjármagna íslenskt samfélag.
Kjarninn 28. mars 2020
Telja hagsmuni eldri borgara landsins hunsaða
Stjórn Landssambands eldri borgara skorar á sveitarfélög og ríki að gera betur við eldri borgara landsins í COVID-19 faraldri.
Kjarninn 28. mars 2020
Eiríkur Ragnarsson
Það er karlmannlegt að haga sér eins og kona
Kjarninn 28. mars 2020
Þórður Snær Júlíusson
Skammist ykkar
Kjarninn 28. mars 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar