Nýr veruleiki á vinnumarkaði

Auglýsing

Íslenska hag­kerfið lýtur lög­málum mark­að­ar­ins og við­skipti með vinnu­afl eru þar engin und­an­tekn­ing. Atvinnu­rek­endur eru þar í hlut­verki kaup­anda en launa­fólk í hlut­verki selj­enda og mark­aðs­öflin – fram­boð og eft­ir­spurn – ráða ferð­inni í stórum drátt­um. Vissu­lega er vinnu­mark­að­ur­inn þó miklu flókn­ari en þessi ein­fald­aða mynd gefur til kynna og hann tekur stöð­ugum breyt­ingum eins og rætt verður nánar í þess­ari grein.

Tímar hnatt­væð­ingar og hrað­fara tækni­breyt­inga

Hnatt­væð­ing og tækni­breyt­ingar eru nátengd fyr­ir­bæri og gætu ekki án hins ver­ið. Tækni­þróun í fjar­skiptum og sam­göngum er for­senda hnatt­væð­ingar sem meðal ann­ars birt­ist í breyttum fram­leiðslu­háttum og sem lýsir sér í því að neyslu­varn­ingur er gjarnan fram­leiddur í löndum þar sem launa­kostn­aður og annar til­kostn­aður er til muna lægri en þar sem varn­ing­ur­inn er seldur og not­aður og minni kröfur gerðar um vinnu- og umhverf­is­vernd. Hnatt­væð­ingin birt­ist á margan hátt og hefur marg­þætt áhrif, sum til hins betra en önnur mjög til hins verra.

Hnatt­væð­ingin er neyslu­hvetj­andi og ein­kenn­ist af miklum flutn­ingum á hrá­efni og vörum milli heims­hluta. Hvor­ugt er hollt umhverf­inu. Enn fremur getur hnatt­væð­ing orðið til þess að rýra kjör launa­fólks og stuðla að ýmiss konar mis­neyt­ingu, svo sem launa­stuldi og man­sali.

Auglýsing

Alþjóð­leg fjár­mála­staf­semi er einnig hluti hnatt­væð­ing­ar­innar og í skjóli hennar geta und­an­skot og svik­sam­legt athæfi þrif­ist eins og dæmin sanna. Mis­skipt­ing blasir við hvar­vetna í heim­in­um, fer vax­andi með fram­gangi kap­ít­al­ism­ans og mark­aðs­hyggj­unnar og ber hvor­ugu gott vitni.

Örar tækni­breyt­ingar valda hröðum breyt­ingum á vinnu­mark­aði. Sjálf­virkni eykst og störf sem áður þurfti mik­inn mann­afla til að sinna eru nú unnin af vél­um. Þessi þróun er að sjálf­sögðu jafn­gömul iðn­bylt­ing­unni og kemur ekki á óvart en mik­ill hraði er á breyt­ing­unum um þessar mundir og meiri en oft áður.

Vinnu­mark­aðs­breyt­ingar og ber­skjald­aðir hópar

Þensla hefur ríkt á vinnu­mark­aði hér­lendis á und­an­förnum árum. Atvinnu­leysis hefur ekki gætt að neinu ráði en fjöldi fram­leiðslu­starfa hefur horfið til ann­arra landa eða eru unnin af vélum í stað fólks og vél­arnar hafa einnig útrýmt mörgum þjón­ustu­störfum sem áður þóttu trygg, svo sem í banka­geir­an­um.

Tengsl ein­stak­ling­anna við vinnu­mark­að­inn hafa breyst í mörgum til­vikum og hið þrí­þætta skipu­lag sem ein­kennir nor­rænan vinnu­markað þar sem sam­tök atvinnu­rek­enda og launa­fólks og rík­is­valdið ráða kjara­málum til lykta í sam­ein­ingu stendur veik­ara nú en oft áður gagn­vart und­ir­boð­um.

Hluti launa­fólks á Vest­ur­löndum hefur reynst ber­skjald­aður gagn­vart þeim vinnu­mark­aðs­breyt­ingum sem átt hafa sér stað og þessa gætir einnig hér á landi. Fólk missir störf sem það hafði gengt og á í sumum til­vikum ekki kost á öðrum eða þá aðeins tíma­bundnum störf­um. Hin ber­skjöld­uðu eru langt frá því eins­leitur hóp­ur; þar er fólk á öllum aldri og með ólíkan bak­grunn, menntun og starfs­reynslu. Fólk sem býr við lítið starfs­ör­yggi og ótryggar tekj­ur, hefur gjarnan litla trú á sam­fé­lagi sínu og getur hneigst til fylgni við ein­faldar og jafn­vel öfga­kenndar hug­myndir í von um að bæta hag sinn sem sjaldn­ast gengur þó eft­ir. Eru kosn­inga­lof­orð núver­andi for­seta Banda­ríkj­anna um að end­ur­reisa vinnu­markað þar í þeirri mynd sem hann var um miðja síð­ustu öld þegar verk­smiðju­störf voru mörg og hag­vöxtur ör stundum tekin sem dæmi um skrum sem ætlað er að höfða til þessa hóps.

Hvað með vel­ferð og verka­lýðs­fé­lög?

Engar leiðir sem farnar hafa verið hingað til hafa reynst hald­betri eða árang­urs­rík­ari til að bæta kjör almenn­ings heldur en vel­ferð­ar­sam­fé­lagið og kjara­bar­átta öfl­ugra verka­lýðs­fé­laga. Styrk staða kjara­samn­inga sem gerðir eru af aðilum vinnu­mark­að­ar­ins er afger­andi fyrir kjör og stöðu launa­fólks. Hvorki vel­ferð­ar­hug­sjónin né verka­lýðs­fé­lögin eru úrelt né aðferðir þeirra hald­lausar til að takast á við áskor­anir sam­tím­ans. Þvert á móti er ástæða til að styrkja og efla þessa þætti í íslensku sam­fé­lagi gegn háska­legum fylgi­fiskum hnatt­væð­ingar og mark­aðs­skipu­lags á borð við mansal, mis­notkun á vinnu­afli og félags­leg und­ir­boð. Og það er auð­vitað ávallt verk­efni vel­ferð­ar- og verka­lýðs­sinna að stuðla að því að fólk hljóti þannig laun fyrir vinnu sína að þau dugi til sóma­sam­legrar fram­færslu og að almenn­ingur njóti allra kosta vel­ferð­ar­innar án til­lits til búsetu. Vinstri­hreyf­ingin – grænt fram­boð vinnur að því. Gerum bet­ur.

Höf­undur er alþing­is­mað­ur, og skipar 2. sætið á lista VG í Norð­aust­ur­kjör­dæmi.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Erfitt getur verið fyrir eldri innflytjendur að finna upplýsingar um réttindi aldraðra og þjónustu við þá.
Eldri konur af erlendum uppruna „ósýnilegar“ í umræðunni og oft einangraðar
Eldri konur af erlendum uppruna hér á landi eru oft einangraðar og því lítið vitað um ofbeldi eða áreitni sem þær gætu hafa orðið fyrir. Sjaldgæft er að þær leiti sér aðstoðar vegna heimilisofbeldis.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Sýn krefur Jón Ásgeir og Ingibjörgu, 365 miðla og Torg um meira en milljarð
Kaup Sýnar á 365 hafa dregið dilk á eftir sér. Deilur eru nú komin inn á borð dómstóla.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Sýn tapaði 1,7 milljörðum í fyrra
Rekstrarafkoma Sýnar versnaði mikið milli ára. Niðurfærsla á viðskiptavild litaði afkomu ársins í fyrra.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Samherji er grunaður um að hafa greitt mútur fyrir aðgang að ódýrari kvóta í Namibíu.
Skattrannsóknarstjóri fékk gögn um Samherja fyrir Kveiksþáttinn
Yfirvöld í Namibíu höfðu sent skattrannsóknarstjóra gögn um Samherja áður en viðskiptahættir fyrirtækisins í Namibíu voru opinberaðir í fjölmiðlum. Embættið fundaði með háttsettum aðilum í fjármála- og efnahagsráðuneytinu 18. nóvember 2019.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Þurfa að afhenda minnisblöð skattayfirvalda um Samherja
Fjármála- og efnagagsráðuneytið mátti ekki synja fréttamanni um aðgang að gögnum sem það fékk frá skattayfirvöldum vegna rannsóknar á Samherjamálinu.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Þórður Snær Júlíusson
Það sem sjávarútvegurinn þarf að gera til að byggja upp traust
Kjarninn 26. febrúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Yfir helmingur landsmanna styður verkfallsaðgerðir Eflingar
Í nýrri könnun Maskínu kemur fram að 59 prósent Íslendinga segjast styðja Eflingu í yfirstandandi launadeilu við Reykjavíkurborg og 56 prósent eru hlynnt verkfallsaðgerðum.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Yfir fimm þúsund hryssur notaðar í blóðmerahald á síðasta ári
Hægt er að vinna hormón úr blóði hryssa á ákveðnu tímabili meðgöngu og vinna úr því frjósemislyf. Hestahald þar sem framkvæmd er blóðtaka úr hrossum til framleiðslu afurða var stundað á vegum 95 aðila árið 2019.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar