Nýr veruleiki á vinnumarkaði

Auglýsing

Íslenska hag­kerfið lýtur lög­málum mark­að­ar­ins og við­skipti með vinnu­afl eru þar engin und­an­tekn­ing. Atvinnu­rek­endur eru þar í hlut­verki kaup­anda en launa­fólk í hlut­verki selj­enda og mark­aðs­öflin – fram­boð og eft­ir­spurn – ráða ferð­inni í stórum drátt­um. Vissu­lega er vinnu­mark­að­ur­inn þó miklu flókn­ari en þessi ein­fald­aða mynd gefur til kynna og hann tekur stöð­ugum breyt­ingum eins og rætt verður nánar í þess­ari grein.

Tímar hnatt­væð­ingar og hrað­fara tækni­breyt­inga

Hnatt­væð­ing og tækni­breyt­ingar eru nátengd fyr­ir­bæri og gætu ekki án hins ver­ið. Tækni­þróun í fjar­skiptum og sam­göngum er for­senda hnatt­væð­ingar sem meðal ann­ars birt­ist í breyttum fram­leiðslu­háttum og sem lýsir sér í því að neyslu­varn­ingur er gjarnan fram­leiddur í löndum þar sem launa­kostn­aður og annar til­kostn­aður er til muna lægri en þar sem varn­ing­ur­inn er seldur og not­aður og minni kröfur gerðar um vinnu- og umhverf­is­vernd. Hnatt­væð­ingin birt­ist á margan hátt og hefur marg­þætt áhrif, sum til hins betra en önnur mjög til hins verra.

Hnatt­væð­ingin er neyslu­hvetj­andi og ein­kenn­ist af miklum flutn­ingum á hrá­efni og vörum milli heims­hluta. Hvor­ugt er hollt umhverf­inu. Enn fremur getur hnatt­væð­ing orðið til þess að rýra kjör launa­fólks og stuðla að ýmiss konar mis­neyt­ingu, svo sem launa­stuldi og man­sali.

Auglýsing

Alþjóð­leg fjár­mála­staf­semi er einnig hluti hnatt­væð­ing­ar­innar og í skjóli hennar geta und­an­skot og svik­sam­legt athæfi þrif­ist eins og dæmin sanna. Mis­skipt­ing blasir við hvar­vetna í heim­in­um, fer vax­andi með fram­gangi kap­ít­al­ism­ans og mark­aðs­hyggj­unnar og ber hvor­ugu gott vitni.

Örar tækni­breyt­ingar valda hröðum breyt­ingum á vinnu­mark­aði. Sjálf­virkni eykst og störf sem áður þurfti mik­inn mann­afla til að sinna eru nú unnin af vél­um. Þessi þróun er að sjálf­sögðu jafn­gömul iðn­bylt­ing­unni og kemur ekki á óvart en mik­ill hraði er á breyt­ing­unum um þessar mundir og meiri en oft áður.

Vinnu­mark­aðs­breyt­ingar og ber­skjald­aðir hópar

Þensla hefur ríkt á vinnu­mark­aði hér­lendis á und­an­förnum árum. Atvinnu­leysis hefur ekki gætt að neinu ráði en fjöldi fram­leiðslu­starfa hefur horfið til ann­arra landa eða eru unnin af vélum í stað fólks og vél­arnar hafa einnig útrýmt mörgum þjón­ustu­störfum sem áður þóttu trygg, svo sem í banka­geir­an­um.

Tengsl ein­stak­ling­anna við vinnu­mark­að­inn hafa breyst í mörgum til­vikum og hið þrí­þætta skipu­lag sem ein­kennir nor­rænan vinnu­markað þar sem sam­tök atvinnu­rek­enda og launa­fólks og rík­is­valdið ráða kjara­málum til lykta í sam­ein­ingu stendur veik­ara nú en oft áður gagn­vart und­ir­boð­um.

Hluti launa­fólks á Vest­ur­löndum hefur reynst ber­skjald­aður gagn­vart þeim vinnu­mark­aðs­breyt­ingum sem átt hafa sér stað og þessa gætir einnig hér á landi. Fólk missir störf sem það hafði gengt og á í sumum til­vikum ekki kost á öðrum eða þá aðeins tíma­bundnum störf­um. Hin ber­skjöld­uðu eru langt frá því eins­leitur hóp­ur; þar er fólk á öllum aldri og með ólíkan bak­grunn, menntun og starfs­reynslu. Fólk sem býr við lítið starfs­ör­yggi og ótryggar tekj­ur, hefur gjarnan litla trú á sam­fé­lagi sínu og getur hneigst til fylgni við ein­faldar og jafn­vel öfga­kenndar hug­myndir í von um að bæta hag sinn sem sjaldn­ast gengur þó eft­ir. Eru kosn­inga­lof­orð núver­andi for­seta Banda­ríkj­anna um að end­ur­reisa vinnu­markað þar í þeirri mynd sem hann var um miðja síð­ustu öld þegar verk­smiðju­störf voru mörg og hag­vöxtur ör stundum tekin sem dæmi um skrum sem ætlað er að höfða til þessa hóps.

Hvað með vel­ferð og verka­lýðs­fé­lög?

Engar leiðir sem farnar hafa verið hingað til hafa reynst hald­betri eða árang­urs­rík­ari til að bæta kjör almenn­ings heldur en vel­ferð­ar­sam­fé­lagið og kjara­bar­átta öfl­ugra verka­lýðs­fé­laga. Styrk staða kjara­samn­inga sem gerðir eru af aðilum vinnu­mark­að­ar­ins er afger­andi fyrir kjör og stöðu launa­fólks. Hvorki vel­ferð­ar­hug­sjónin né verka­lýðs­fé­lögin eru úrelt né aðferðir þeirra hald­lausar til að takast á við áskor­anir sam­tím­ans. Þvert á móti er ástæða til að styrkja og efla þessa þætti í íslensku sam­fé­lagi gegn háska­legum fylgi­fiskum hnatt­væð­ingar og mark­aðs­skipu­lags á borð við mansal, mis­notkun á vinnu­afli og félags­leg und­ir­boð. Og það er auð­vitað ávallt verk­efni vel­ferð­ar- og verka­lýðs­sinna að stuðla að því að fólk hljóti þannig laun fyrir vinnu sína að þau dugi til sóma­sam­legrar fram­færslu og að almenn­ingur njóti allra kosta vel­ferð­ar­innar án til­lits til búsetu. Vinstri­hreyf­ingin – grænt fram­boð vinnur að því. Gerum bet­ur.

Höf­undur er alþing­is­mað­ur, og skipar 2. sætið á lista VG í Norð­aust­ur­kjör­dæmi.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ásgeir Haraldsson
Landspítali háskólasjúkrahús?
Kjarninn 9. ágúst 2022
Noregur er einn stærsti raforkuframleiðandi í heimi.
Noregur gæti neyðst til að takmarka útflutning á rafmagni
Stjórnvöld í Noregi segja til greina koma að draga úr áformuðum útflutningi á rafmagni til meginlands Evrópu. Orkuskortur blasir við vegna þess að uppistöðulón hafa ekki fyllst. Óvenjulegum þurrkum er um að kenna.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Donald Trump fyrrverandi Bandaríkjaforseti.
Fordæmalaus húsleit í Mar-a-Lago
Bandarískir alríkislögreglumenn framkvæmdu í gær húsleit á heimili Donalds Trump í Flórída og höfðu þaðan með sér einhver gögn. Aldrei fyrr hefur verið farið í löggæsluaðgerð af þessu tagi gegn fyrrverandi forseta Bandaríkjanna.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Hygge
Hvað þýðir danska hugtakið hygge? Er það stig sem nær hærra en bara að hafa það kósí? Nær eitthvað íslenskt orð yfir það? Eða er um að ræða sérstaka danska heimspeki?
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Hygge
Kjarninn 9. ágúst 2022
Rúmlega þriðjungur heimila á ekkert eftir í veskinu í lok mánaðar
Næstum átta af hverjum tíu í lægsta tekjuhópnum ná ekki að leggja neitt fyrir, ganga á sparnað eða safna skuldum í yfirstandandi dýrtíð. Hjá efsta tekjuhópnum geta næstum níu af hverjum tíu enn lagt fyrir, sumir umtalsvert.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar