Ógnin er raunveruleg

Getur brotist út kjarnorkustríð? Stórt er spurt, en fagtímarit um alþjóðamál hafa undanförnu verið að senda frá sér sláandi umfjallanir sem benda til þess að ógnin sé raunveruleg.

Auglýsing

Í For­eign Policy (FP), virtu riti um alþjóða­stjórn­mál, var á dög­unum fjallað ítar­lega um þá ógn sem hefur magn­ast upp frá því Don­ald J. Trump, Banda­ríkja­for­seti, tók við stjórn­ar­taumunum í byrjun árs.

Hætt­una á kjarn­orku­stríði.

Sam­kvæmt því sem í FP er skrifað þá eru nokkur ríki í Banda­ríkj­unum þegar farin að und­ir­búa sig vegna mögu­legrar árásar Norð­ur­-Kóreu með kjarn­orku­sprengju á Banda­rík­in. Í Kali­forníu, fjöl­menn­asta ríki Banda­ríkj­anna með 38 millj­ónir íbúa, hefur nákvæmum leið­bein­ingum verið útdeilt til lög­reglu og ýmissa sam­taka, sem koma að hjálp­ar­starfi þegar mikla vá ber að. Svo dæmi sé tek­ið.

Auglýsing

Nið­ur­læg­ingin er algjör

Það sem er hins vegar verst er að út á við, virkar Banda­ríkja­stjórn gjör­sam­lega nið­ur­lægð vegna van­hæfis for­set­ans, og óyf­ir­veg­aðrar nálg­unar að flóknu máli. Útaf fyrir sig má líta á það sem árangur und­an­far­inna ára­tuga að það hafi tek­ist að koma í veg fyrir alvar­leg stríðs­á­tök á Kóreu­skaga, með til­heyr­andi nei­kvæðum afleið­ingum fyrir heim­inn allan, því ekki hefur vantað hót­anir og ógn­andi til­burði frá stjórn­völdum í Norð­ur­-Kóreu.

Það sem mestu hefur skipt - fyrir utan aðgerðir sem við heyrum lík­lega aldrei af - er að alþjóða­sam­fé­lagið hefur reynt að halda uppi virku sam­tali um sam­stilltar aðgerðir og þar hefur yfir­veguð nálgun verið leið­ar­stef, meðal ann­ars í for­seta­tíð Barack Obama. 

Þetta var meira að segja ofar­lega á for­gangs­lista hins ann­ars her­skáa George W. Bush Banda­ríkja­for­seta, en for­seta­tíð hans lit­að­ist veru­lega af við­brögðum við árásinni á tví­bura­t­urn­anna 11. sept­em­ber 2001. Sagan dæmir þau við­brögð nú þegar ekki vel, og hefur Bush sjálfur sagt að margt þar sem gert var hafi verið rangt eða ekki nægi­lega ígrund­að.



Gerir illt verra

Shinzo Abe, for­sæt­is­ráð­herra Jap­ans, er sá leið­togi sem hefur talað með hvað mestum ákafa fyrir því, að stillt sé til friðar á Kóreu­skaga. Engan skal undra, enda hafa til­raunir Norð­ur­-Kóreu með lang­drægar flaugar ógnað beint íbúum á japönsku land­svæði en á dög­unum fór loft­varn­ar­kerfi á þremum svæðum í Japan í gang og var fólk beðið um að koma sér niður í kjall­ara og í skjól hið snarasta. Eitt­hvað sem maður hefur helst séð í bíó­mynd­um.

Það er erfitt að gera sér í hug­ar­lund, hvað fer um huga þjóð­ar­leið­toga, þar sem staðan er þessi. Þegar ógnin er raun­veru­leg. Abe hefur beitt öllum þeim þrýst­ingi sem hann get­ur, til að krefj­ast þess að unnið verði gegn Kim Jong Un, leið­toga Norð­ur­-Kóreu, og hern­að­ar­brölti hans.

Tíu mán­uðir af nið­ur­læg­ingu

Trump hefur tek­ist það sem var reyndar nokkuð fyr­ir­sjá­an­legt, sem er að stuðla að mik­illi sundr­ungu á alþjóða­vett­vangi með glanna­legum og yfir­borðs­kenndum yfir­lýs­ing­um. Ýmis fyr­ir­tæki í banda­rísku efna­hags­lífi hafa bent á að ímynd Banda­ríkj­anna sé á hraðri leið í ræsið með tali for­set­ans. Nú síð­ast var hann opin­ber­lega að skora á utan­rík­is­ráð­herrann, Rex Tiller­son, að fara í greind­ar­próf með sér.

Má þar nefna var­úð­ar­orð fyr­ir­tækja í ferða­þjón­ustu í Banda­ríkj­un­um, en dregið hefur úr heim­sóknum um 4,2 pró­sent til Banda­ríkj­anna frá því Trump tók við. Þetta skýtur að mörgu leyti skökku við, því um margt - þrátt fyrir sögu­legan óróa í stjórn­mál­unum - þá hefur staða efna­hags­mála í Banda­ríkj­unum verið að batna jafnt og þétt allt frá árinu 2010.

Alþjóð­leg áhrif

Það er bless­un­ar­lega full snemmt, að velta fyrir sér hver geta orðið efna­hags­leg áhrif af því, ef til átaka kemur á Kóreu­skaga með beinni þátt­töku Banda­ríkja­hers. Það yrðu alltaf pólaríser­andi átök út á við, með Norð­ur­-Kóreu og Banda­ríkin í aðal­hlut­verk­um, þó aðrar þjóðir kæmu að.

Það segir hins vegar sína sögu, að ein­stök ríki Banda­ríkj­anna séu farin að búa sig undir átök, stríð og skelf­ingu. Fag­tíma­rit eru farin að fjalla um yfir­gengi­lega van­hæfni Trumps sem beina ógn við heims­frið­inn, þar sem hann virð­ist skorta yfir­veg­un, sam­skipta­hæfi­leika og yfir­sýn. Eitt­hvað sem er ekki boð­legt valda­mesta stjórn­mála­manni ver­ald­ar.

Þetta er mikið umhugs­un­ar­efni, svo ekki sé meira sagt.

Nýleg dæmi um hvernig stríðs­á­tök geta haft áhrif á gang efna­hags­mála hjá þjóðum sem eru knúin áfram af ferð­þjón­ustu, ekki síst, má sjá við Mið­jarð­ar­haf í kjöl­far arab­íska vors­ins 2011.

Eng­inn er eyland

Þá hrundu tug­millj­óna ferða­manna­staðir með til­heyr­andi alvar­legum efna­hags­legum afleið­ingum fyrir þjóð­ir, og ein­stök svæði innan þeirra (sem eru miklu fjöl­menn­ari en Ísland, mörg hver) sem voru tengd þeim, bæði beint og óbeint.

Ekk­ert stríð var hjá mörgum þess­ara svæða, en víð­tæk hræðsla við ferða­lög og breyt­ingar á skipu­lagi ferða­skrif­stofa og flug­fé­laga, geta verið stórt og mikið mál í þessu sam­hengi.

Hver veit nema að áhug­inn á Íslandi hafi glæðst við þessar miklu breyt­ingar þarna eftir 2011, þegar breyta þurfti ferða­plönum hjá tug­millj­ónum manna á til­tölu­lega skömmum tíma vegna stríðs­á­taka og ófrið­ar.

En þetta er fyrst og síð­ast nefnt hér, sem dæmi um hversu mikil óvissa er fyrir hendi, í hinu efna­hags­lega gang­verki, þegar stríðs­á­tök brjót­ast út. 

Donald Trump hefur sjálfur fært mikla spennu í deilur á Kóreuskaga, samkvæmt skrifum virtustu fjölmiðla Bandaríkjanna á sviði alþjóðastjórnmála. Hann er beinlínis sagður hafa niðurlægt ímynd Bandaríkjanna á alþjóðavettvangi, og gefið höggstað á landinu.

Óút­reikn­an­legir menn

Ég hef fylgst nokkuð vel með umræðum um spenn­una á Kóreu­skaga und­an­farin miss­eri. Fróð­legt var að heyra sjón­ar­mið þeirra sem starfa á alþjóða­mála­deild (For­eign Affairs) Seattle Times, þegar ég fór þangað á dög­un­um, eins og ég minnt­ist á um dag­inn.

Áhyggj­urnar af því að stríð geti brot­ist út eru raun­veru­legar og áhyggj­urnar snúa jafn mikið að Trump og Kim Jong Un, eins og ég skildi þá sem fylgj­ast með þessu úr nálægð og hafa góða heim­ild­ar­menn innan banda­ríska stjórn­kerf­is­ins og í þing­inu. Óút­reikn­an­legir stjórn­ar­herr­ar, sem til­búnir eru að svífast einskis, og láta fúk­yrða­flaum fljóta með um leið og ákvörðun er tek­in. Þetta hljómar ekki sem senni­leg lýs­ing þegar Banda­ríkja­for­seti á hlut, en svona er þetta nú samt.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samherji kennir Jóhannesi um allt – Segjast ekkert hafa að fela
Þorsteinn Már Baldvinsson segir það mikil vonbrigði að fyrrverandi starfsmaður fyrirtækisins hafi „hugsanlega flækt Samherja í viðskipti sem kunni að vera ólögmæt.“
Kjarninn 12. nóvember 2019
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Samherji hefur hagnast um 112 milljarða á átta árum
Samherji hefur hagnast gríðarlega á síðustu árum. Eigið fé samstæðunnar var 111 milljarðar króna um síðustu áramót. Fjárfestingar Samherja eru mun víðar en bara í sjávarútvegi.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Jóhannes Stefánsson uppljóstrari.
Jóhannes búinn að ræða við héraðssaksóknara
Embætti héraðssaksóknara mun taka efni Kveiks-þáttar kvöldsins, um meintar mútugreiðslur Samherja í Namibíu, til skoðunar. Allt að fimm ára fangelsi liggur við því að múta fulltrúum erlends ríkis.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Kristbjörn Árnason
Röddin aftan úr myrkviðum fortíðarinnar
Leslistinn 12. nóvember 2019
Wikileaks birtir 30 þúsund skjöl um Samherja
Stundin, Al Jazeera, Wikileaks og Kveikur RÚV hafa í samstarfi unnið að umfjöllun um mútugreiðslur Samherja í Afríku.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Samherji fjallaði sérstaklega um spill­ingu og mútur í árs­reikn­ingi
Í nýjasta ársreikningi Samherja segir að fyrirtækið ætli að setja sér skrifleg viðmið um sið­ferði, spill­ingu, mann­rétt­indi og mútur á árinu 2019. Nú er Samherji ásakaður um spillingu og mútur í Namibíu.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson eru helstu stjórnendur og eigendur Samherja.
Samherji sagður hafa mútað ráðherrum til að komast yfir kvóta í Afríku
Í Kveiki í kvöld sagðist fyrrverandi yfirmaður hjá Samherja í Namibíu hafa tekið þátt í að greiða mútur til háttsettra ráðamanna í landinu til að tryggja Samherja kvóta. Það hafi verið gert með aðkomu Þorsteins Más Baldvinssonar, forstjóra Samherja.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Vilhjálmur Egilsson formaður hæfnisnefndar
Tíu umsækjendur eru um stöðu varaseðlabankastjóra á sviði fjármálastöðugleika.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari