Að búa til húsnæðisbólu

Ævar Rafn Hafþórsson segir að ef fleiri slást um sömu íbúðina þá munu þessir aðilar yfirbjóða íbúðina þar til hæsta verð fæst. Við þurfum frekar að einbeita okkur að framboðshliðinni en fjármögnunarhliðinni því þar verðum við að finna lausnirnar.

Auglýsing

Nú nálg­ast kosn­ing­arnar og lof­orðin streyma inn frá flokk­unum í stórum stíl.  Ástandið á hús­næð­is­mark­aði er mörgum hug­leikið og eru flokkar farnir að sýna á spil­in. Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn hefur talað fyrir hinni svoköll­uðu Sviss­nesku leið. Sú leið snýst um að leyfa yngra fólk­inu að taka líf­eyr­inn út­ ­fyrir fram. Við skulum hafa það í huga að vanda­málið er á fram­boðs­hlið­inni enda er gríð­ar­legur skortur á íbúð­um. Hús­næð­is­bólur eiga það sam­eig­in­legt að aukið aðgengi að fjár­magni blæs upp hús­næð­is­verð. Við sáum besta dæmið í Banda­ríkj­unum hér á árunum fyrir hrun. Mæli með að fólk horfi á Inside Job og The Big Short en þar er þessu ástandi líst á skil­merki­legan hátt. 

En aftur til Íslands. Tíma­setn­ing í hag­fræði er mjög mik­il­væg. Það skiptir máli hvenær vextir hækka og lækka, hvenær pen­inga­magn eykst í umferð og hvenær aðgengi að fjár­magni er auk­ið. Mér finnst það mjög vara­samt að leyfa yngra fólk­inu að taka líf­eyr­inn út­ ­fyrir fram við þessar aðstæð­ur, eða þegar skort­ur­inn er þetta mik­ill á mark­aði. Aukið aðgengi að fjár­magni hækkar verð á hús­næð­is­mark­aði eins og dæmin sanna en við núver­andi aðstæður er enn vara­sam­ara að leyfa ­fyrir fram greiddan líf­eyri. Af hverju? Jú, það mynd­ast hætta á bólu­myndun og megum við ekki við því í núver­andi ástandi. Yngra fólk mun ekki fá þá ávöxtun á sinn líf­eyr­is­sparnað á þessu tíma­bili heldur er það að treysta á hækkun íbúða­verðs. Það er vafa­samt þegar skort­ur­inn er svona gríð­ar­lega mik­ill. Eins og allar bólur í hag­kerf­inu þá springa þær að lok­um. Þegar meira jafn­vægi kemst á íbúða­markað sem við skulum vona að verði á náinni fram­tíð, er nefni­lega hætta á að verð lækki ef aðgengi að auknu fjár­magni í dag blæs upp verð­ið. Þetta þýðir að fleira fólk getur barist um sömu íbúð­irnar sem eru allt of fáar í dag. 

Þegar jafn­vægi kemst á markað gæti nefni­lega eigið fé íbúð­ar­eig­enda lækkað með lækk­andi verði eigna. Einnig verður að hafa í huga að lækk­andi verð er ekki eina hættan gagn­vart eig­in­fjár­hlut­fall­inu. Verð­bólgu­skot sem við Íslend­ingar þekkjum mjög vel getur einnig étið upp eig­in­fjár­hlut­fallið á íbúð­inni á svip­stund­u. Sum sé, að treysta á hækk­andi eig­in­fjár­hlut­fall til þess að mæta tap­aðri ávöxtun á líf­eyr­is­sparn­aði er bara alls ekki í hendi við núver­andi aðstæð­ur. Ef jafn­vægi væri á hús­næð­is­mark­aði þá væri þessi hætta ekki nándar eins mik­il.

Auglýsing

Fram­boðs­hliðin

Eins og ég hef enda­laust verið að töngl­ast á þá er vanda­málið á fram­boðs­hlið­inni. Ég reikn­aði út að fram­leiðnin á bygg­inga­mark­aði árið 2014 var tölu­vert lak­ari en í Nor­egi. Þess vegna gengur upp­bygg­ingin ekki nógu hratt fyrir sig eins og oft hefur komið fram í frétt­um. Mikil starfs­manna­velta á erlendu vinnu­afli er síst til þess að auka fram­leiðni þannig að vanda­málið er marg­þætt við núver­andi aðstæð­ur. Hvað er þá til ráða? Þegar við Píratar höfum verið að funda um hús­næð­is­mark­að­inn erum við nær ein­göngu að ein­beita okkur að fram­boðs­hlið­inni og hvað þarf til svo að upp­bygg­ingin verði hrað­ar­i. 

Ég veit af eigin raun að of hröð upp­bygg­ing getur haft slæm áhrif á frá­gang og þá sér­stak­lega með til­liti til raka­skemmda þannig að því sé haldið til haga. En af hverju erum við ekki að ein­beita okkur að eins­leit­ari og ein­fald­ari íbúða­bygg­ing­um? Við höfum gert það áður eins og með bygg­ingar í Bakka­hverf­inu og svo í Efra Breið­holti. Eins­leitar og fjölda­fram­leiddar íbúðir er það sem við þurfum í dag. Þá er ég að tala um frá­gang með til­liti til staðl­aðra glugga­stærða, ein­fald­ari frá­gang á raf­magni og pípu­lögnum og gróf­ari frá­gang á veggjum og loftum svo eitt­hvað sé nefnt. Við þurfum að slaka á útlits­kröfum og hafa frá­gang ein­fald­ari sem eyk­ur­ ­bygg­ing­ar­hraða. 

Ég hef ekki heyrt að Íslend­ingar kvarti mikið undan útliti íbúða á Norð­ur­lönd­unum þegar þeir flytj­ast búferlum þangað frá Íslandi. Ef við förum ekki að velta þessum kostum fyrir okkur þá mun upp­bygg­ingin taka langan tíma með miklum fórn­ar­kostn­aði. Við viljum ekki missa unga fólkið úr landi því unga fólkið þarf að taka við kefl­inu. Speki­leki er mjög slæmur fyrir lítið og ein­hæft hag­kerfi sem þarf í fram­tíð­inni að treysta á hug­vit og  nýsköp­un.

En það þýðir lítið að tala enda­laust um hlut­ina. Það þarf að fara hugsa í lausnum og fram­kvæma. Þetta er ástand sem mun vara í nokkurn tíma og því er tím­inn ekki með okkur í liði.  Við verðum að fara var­lega hvað varðar aukið aðgengi að fjár­magni þegar svona mik­ill skortur er á mark­aði því það mun bara blása upp verð sem gæti svo seinna meir fall­ið. Ef fleiri slást um sömu íbúð­ina þá munu þessir aðilar yfir­bjóða íbúð­ina þar til hæsta verð fæst. Ein­beitum okkur að fram­boðs­hlið­inni því þar verðum við að finna lausn­irn­ar.

Höf­undur er fjár­mála­hag­fræð­ingur og iðn­að­ar­mað­ur og skipar 13. sæti á lista Pírata í Reykja­vík Suð­ur.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eyrún Magnúsdóttir
Af fréttum og klósettpappír – má lýðræðið bíða?
Kjarninn 7. apríl 2020
Klikkið
Klikkið
Klikkið – Viðtal við Héðinn Unnsteinsson
Kjarninn 7. apríl 2020
Snjólaug Ólafsdóttir
Hvað getum við lært af COVID-19 um sjálfbærni og loftslagslausnir?
Kjarninn 7. apríl 2020
Dagur án dauðsfalls af völdum COVID-19
Samkvæmt opinberum tölum hafa ríflega 83.600 manns greinst með veiruna í Kína og að minnsta kosti 3.330 hafa látist úr sjúkdómnum sem hún veldur.
Kjarninn 7. apríl 2020
Sigþrúður Guðmundsdóttir framkvæmdastýra Kvennaathvarfsins
Aukin hætta á heimilisofbeldi við aðstæður eins og nú eru
Tvö andlát kvenna undanfarna rúma viku má sennilega rekja til ofbeldis inni á heimilum. Framkvæmdastýra Kvennaathvarfsins minnti þjóðina á að úrræði fyrir bæði gerendur og þolendur eru í boði, á daglegum upplýsingafundi almannavarna.
Kjarninn 7. apríl 2020
Aðeins eitt jákvætt sýni hjá Íslenskri erfðagreiningu
Í dag er 1.021 einstaklingur með virkt COVID-19 smit en í gær voru þeir 1.096. Alls hafa 559 náð bata.
Kjarninn 7. apríl 2020
Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar.
Landsvirkjun hnýtir í heimildarmenn Morgunblaðsins
Landsvirkjun hefur sent út yfirlýsingu vegna fréttar Morgunblaðsins í dag, en í fréttinni var meðal annars haft eftir heimildum innan úr Rio Tinto að þar væri í athugun að höfða mál gegn Landsvirkjun vegna vörusvika tengdum sölu upprunavottorða.
Kjarninn 7. apríl 2020
Keflavíkurflugvöllur
Fjórir milljarðar úr ríkissjóði í Isavia
Fjármála- og efnahagsráðherra hefur ákveðið að auka við hlutafé Isavia ohf. um 4 milljarða króna með því skilyrði að félagið ráðist í innviðaverkefni á Keflavíkurflugvelli strax á þessu ári.
Kjarninn 7. apríl 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar