Að búa til húsnæðisbólu

Ævar Rafn Hafþórsson segir að ef fleiri slást um sömu íbúðina þá munu þessir aðilar yfirbjóða íbúðina þar til hæsta verð fæst. Við þurfum frekar að einbeita okkur að framboðshliðinni en fjármögnunarhliðinni því þar verðum við að finna lausnirnar.

Auglýsing

Nú nálg­ast kosn­ing­arnar og lof­orðin streyma inn frá flokk­unum í stórum stíl.  Ástandið á hús­næð­is­mark­aði er mörgum hug­leikið og eru flokkar farnir að sýna á spil­in. Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn hefur talað fyrir hinni svoköll­uðu Sviss­nesku leið. Sú leið snýst um að leyfa yngra fólk­inu að taka líf­eyr­inn út­ ­fyrir fram. Við skulum hafa það í huga að vanda­málið er á fram­boðs­hlið­inni enda er gríð­ar­legur skortur á íbúð­um. Hús­næð­is­bólur eiga það sam­eig­in­legt að aukið aðgengi að fjár­magni blæs upp hús­næð­is­verð. Við sáum besta dæmið í Banda­ríkj­unum hér á árunum fyrir hrun. Mæli með að fólk horfi á Inside Job og The Big Short en þar er þessu ástandi líst á skil­merki­legan hátt. 

En aftur til Íslands. Tíma­setn­ing í hag­fræði er mjög mik­il­væg. Það skiptir máli hvenær vextir hækka og lækka, hvenær pen­inga­magn eykst í umferð og hvenær aðgengi að fjár­magni er auk­ið. Mér finnst það mjög vara­samt að leyfa yngra fólk­inu að taka líf­eyr­inn út­ ­fyrir fram við þessar aðstæð­ur, eða þegar skort­ur­inn er þetta mik­ill á mark­aði. Aukið aðgengi að fjár­magni hækkar verð á hús­næð­is­mark­aði eins og dæmin sanna en við núver­andi aðstæður er enn vara­sam­ara að leyfa ­fyrir fram greiddan líf­eyri. Af hverju? Jú, það mynd­ast hætta á bólu­myndun og megum við ekki við því í núver­andi ástandi. Yngra fólk mun ekki fá þá ávöxtun á sinn líf­eyr­is­sparnað á þessu tíma­bili heldur er það að treysta á hækkun íbúða­verðs. Það er vafa­samt þegar skort­ur­inn er svona gríð­ar­lega mik­ill. Eins og allar bólur í hag­kerf­inu þá springa þær að lok­um. Þegar meira jafn­vægi kemst á íbúða­markað sem við skulum vona að verði á náinni fram­tíð, er nefni­lega hætta á að verð lækki ef aðgengi að auknu fjár­magni í dag blæs upp verð­ið. Þetta þýðir að fleira fólk getur barist um sömu íbúð­irnar sem eru allt of fáar í dag. 

Þegar jafn­vægi kemst á markað gæti nefni­lega eigið fé íbúð­ar­eig­enda lækkað með lækk­andi verði eigna. Einnig verður að hafa í huga að lækk­andi verð er ekki eina hættan gagn­vart eig­in­fjár­hlut­fall­inu. Verð­bólgu­skot sem við Íslend­ingar þekkjum mjög vel getur einnig étið upp eig­in­fjár­hlut­fallið á íbúð­inni á svip­stund­u. Sum sé, að treysta á hækk­andi eig­in­fjár­hlut­fall til þess að mæta tap­aðri ávöxtun á líf­eyr­is­sparn­aði er bara alls ekki í hendi við núver­andi aðstæð­ur. Ef jafn­vægi væri á hús­næð­is­mark­aði þá væri þessi hætta ekki nándar eins mik­il.

Auglýsing

Fram­boðs­hliðin

Eins og ég hef enda­laust verið að töngl­ast á þá er vanda­málið á fram­boðs­hlið­inni. Ég reikn­aði út að fram­leiðnin á bygg­inga­mark­aði árið 2014 var tölu­vert lak­ari en í Nor­egi. Þess vegna gengur upp­bygg­ingin ekki nógu hratt fyrir sig eins og oft hefur komið fram í frétt­um. Mikil starfs­manna­velta á erlendu vinnu­afli er síst til þess að auka fram­leiðni þannig að vanda­málið er marg­þætt við núver­andi aðstæð­ur. Hvað er þá til ráða? Þegar við Píratar höfum verið að funda um hús­næð­is­mark­að­inn erum við nær ein­göngu að ein­beita okkur að fram­boðs­hlið­inni og hvað þarf til svo að upp­bygg­ingin verði hrað­ar­i. 

Ég veit af eigin raun að of hröð upp­bygg­ing getur haft slæm áhrif á frá­gang og þá sér­stak­lega með til­liti til raka­skemmda þannig að því sé haldið til haga. En af hverju erum við ekki að ein­beita okkur að eins­leit­ari og ein­fald­ari íbúða­bygg­ing­um? Við höfum gert það áður eins og með bygg­ingar í Bakka­hverf­inu og svo í Efra Breið­holti. Eins­leitar og fjölda­fram­leiddar íbúðir er það sem við þurfum í dag. Þá er ég að tala um frá­gang með til­liti til staðl­aðra glugga­stærða, ein­fald­ari frá­gang á raf­magni og pípu­lögnum og gróf­ari frá­gang á veggjum og loftum svo eitt­hvað sé nefnt. Við þurfum að slaka á útlits­kröfum og hafa frá­gang ein­fald­ari sem eyk­ur­ ­bygg­ing­ar­hraða. 

Ég hef ekki heyrt að Íslend­ingar kvarti mikið undan útliti íbúða á Norð­ur­lönd­unum þegar þeir flytj­ast búferlum þangað frá Íslandi. Ef við förum ekki að velta þessum kostum fyrir okkur þá mun upp­bygg­ingin taka langan tíma með miklum fórn­ar­kostn­aði. Við viljum ekki missa unga fólkið úr landi því unga fólkið þarf að taka við kefl­inu. Speki­leki er mjög slæmur fyrir lítið og ein­hæft hag­kerfi sem þarf í fram­tíð­inni að treysta á hug­vit og  nýsköp­un.

En það þýðir lítið að tala enda­laust um hlut­ina. Það þarf að fara hugsa í lausnum og fram­kvæma. Þetta er ástand sem mun vara í nokkurn tíma og því er tím­inn ekki með okkur í liði.  Við verðum að fara var­lega hvað varðar aukið aðgengi að fjár­magni þegar svona mik­ill skortur er á mark­aði því það mun bara blása upp verð sem gæti svo seinna meir fall­ið. Ef fleiri slást um sömu íbúð­ina þá munu þessir aðilar yfir­bjóða íbúð­ina þar til hæsta verð fæst. Ein­beitum okkur að fram­boðs­hlið­inni því þar verðum við að finna lausn­irn­ar.

Höf­undur er fjár­mála­hag­fræð­ingur og iðn­að­ar­mað­ur og skipar 13. sæti á lista Pírata í Reykja­vík Suð­ur.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Freyr Eyjólfsson
Neysla og úrgangur eykst á heimsvísu – Ákall um nýjar, grænar lausnir
Kjarninn 20. febrúar 2020
Ísold Uggadóttir og Auður Jónsdóttir
Himinhrópandi mistök í máli Maní
Kjarninn 20. febrúar 2020
Haraldur Johanessen var enn ríkislögreglustjóri þegar samkomulagið var gert. Hann lét af störfum skömmu síðar
Samkomulag ríkislögreglustjóra hækkaði laun yfirmanna um 48 prósent
Þeir yfirmenn hjá ríkislögreglustjóra sem skrifuðu undir samkomulag við embættið í fyrra hækkuðu samtals grunnlaun sín um 314 þúsund krónur á mánuði og sameiginlegar lífeyrisgreiðslur um 309 milljónir.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Samninganefnd starfsgreinasambandsins.
Starfsgreinasambandið nær samkomulagi við ríkið um nýjan kjarasamning
Starfsgreinasambandið og ríkið náðu í gær saman um útlínur á nýjum kjarasamningi á fundi hjá ríkissáttarsemjara.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling fordæmir Dag fyrir að vilja ekki eiga samtal við sig
Efling segir borgarstjórann í Reykjavík tala niður kjara- og réttlætisbaráttu félagsins. Framsetning hans á tilboðum Reykjavíkurborgar um launahækkanir til félagsmanna Eflingar sé í þeim „tilgangi að fegra mögur tilboð borgarinnar.“
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB.
Verkföll hjá BSRB hefjast að óbreyttu í byrjun mars
Verkföllin munu hafa mikil áhrif á almannaþjónustuna enda munu þau ná til starfsfólks í heilbrigðisþjónustunni, þar með talið á Landspítalanum, og í skólum, leikskólum og á frístundaheimilum.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Hillur verslana eru í dag fullar af fersku brauði.
Uppþot vegna brauðsins stormur í vatnsglasi
„Hvenær verður næst brauð viðvörun?“ „Brauð er búið í borginni, líka hvíta brauðið. Fólk ætlar greinilega að leyfa sér þessar síðustu klukkustundir á jörðu.“ Þeir voru margir brandararnir sem fuku í sprengilægðinni í síðustu viku.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Traust almennings á dómstólum
Auður Jónsdóttir rithöfundur hitti gamalreyndan lögmann, Ragnar Aðalsteinsson, til að ræða hið svokallaða Landsréttarmál en það vekur upp áleitnar spurningar.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar