Að búa til húsnæðisbólu

Ævar Rafn Hafþórsson segir að ef fleiri slást um sömu íbúðina þá munu þessir aðilar yfirbjóða íbúðina þar til hæsta verð fæst. Við þurfum frekar að einbeita okkur að framboðshliðinni en fjármögnunarhliðinni því þar verðum við að finna lausnirnar.

Auglýsing

Nú nálg­ast kosn­ing­arnar og lof­orðin streyma inn frá flokk­unum í stórum stíl.  Ástandið á hús­næð­is­mark­aði er mörgum hug­leikið og eru flokkar farnir að sýna á spil­in. Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn hefur talað fyrir hinni svoköll­uðu Sviss­nesku leið. Sú leið snýst um að leyfa yngra fólk­inu að taka líf­eyr­inn út­ ­fyrir fram. Við skulum hafa það í huga að vanda­málið er á fram­boðs­hlið­inni enda er gríð­ar­legur skortur á íbúð­um. Hús­næð­is­bólur eiga það sam­eig­in­legt að aukið aðgengi að fjár­magni blæs upp hús­næð­is­verð. Við sáum besta dæmið í Banda­ríkj­unum hér á árunum fyrir hrun. Mæli með að fólk horfi á Inside Job og The Big Short en þar er þessu ástandi líst á skil­merki­legan hátt. 

En aftur til Íslands. Tíma­setn­ing í hag­fræði er mjög mik­il­væg. Það skiptir máli hvenær vextir hækka og lækka, hvenær pen­inga­magn eykst í umferð og hvenær aðgengi að fjár­magni er auk­ið. Mér finnst það mjög vara­samt að leyfa yngra fólk­inu að taka líf­eyr­inn út­ ­fyrir fram við þessar aðstæð­ur, eða þegar skort­ur­inn er þetta mik­ill á mark­aði. Aukið aðgengi að fjár­magni hækkar verð á hús­næð­is­mark­aði eins og dæmin sanna en við núver­andi aðstæður er enn vara­sam­ara að leyfa ­fyrir fram greiddan líf­eyri. Af hverju? Jú, það mynd­ast hætta á bólu­myndun og megum við ekki við því í núver­andi ástandi. Yngra fólk mun ekki fá þá ávöxtun á sinn líf­eyr­is­sparnað á þessu tíma­bili heldur er það að treysta á hækkun íbúða­verðs. Það er vafa­samt þegar skort­ur­inn er svona gríð­ar­lega mik­ill. Eins og allar bólur í hag­kerf­inu þá springa þær að lok­um. Þegar meira jafn­vægi kemst á íbúða­markað sem við skulum vona að verði á náinni fram­tíð, er nefni­lega hætta á að verð lækki ef aðgengi að auknu fjár­magni í dag blæs upp verð­ið. Þetta þýðir að fleira fólk getur barist um sömu íbúð­irnar sem eru allt of fáar í dag. 

Þegar jafn­vægi kemst á markað gæti nefni­lega eigið fé íbúð­ar­eig­enda lækkað með lækk­andi verði eigna. Einnig verður að hafa í huga að lækk­andi verð er ekki eina hættan gagn­vart eig­in­fjár­hlut­fall­inu. Verð­bólgu­skot sem við Íslend­ingar þekkjum mjög vel getur einnig étið upp eig­in­fjár­hlut­fallið á íbúð­inni á svip­stund­u. Sum sé, að treysta á hækk­andi eig­in­fjár­hlut­fall til þess að mæta tap­aðri ávöxtun á líf­eyr­is­sparn­aði er bara alls ekki í hendi við núver­andi aðstæð­ur. Ef jafn­vægi væri á hús­næð­is­mark­aði þá væri þessi hætta ekki nándar eins mik­il.

Auglýsing

Fram­boðs­hliðin

Eins og ég hef enda­laust verið að töngl­ast á þá er vanda­málið á fram­boðs­hlið­inni. Ég reikn­aði út að fram­leiðnin á bygg­inga­mark­aði árið 2014 var tölu­vert lak­ari en í Nor­egi. Þess vegna gengur upp­bygg­ingin ekki nógu hratt fyrir sig eins og oft hefur komið fram í frétt­um. Mikil starfs­manna­velta á erlendu vinnu­afli er síst til þess að auka fram­leiðni þannig að vanda­málið er marg­þætt við núver­andi aðstæð­ur. Hvað er þá til ráða? Þegar við Píratar höfum verið að funda um hús­næð­is­mark­að­inn erum við nær ein­göngu að ein­beita okkur að fram­boðs­hlið­inni og hvað þarf til svo að upp­bygg­ingin verði hrað­ar­i. 

Ég veit af eigin raun að of hröð upp­bygg­ing getur haft slæm áhrif á frá­gang og þá sér­stak­lega með til­liti til raka­skemmda þannig að því sé haldið til haga. En af hverju erum við ekki að ein­beita okkur að eins­leit­ari og ein­fald­ari íbúða­bygg­ing­um? Við höfum gert það áður eins og með bygg­ingar í Bakka­hverf­inu og svo í Efra Breið­holti. Eins­leitar og fjölda­fram­leiddar íbúðir er það sem við þurfum í dag. Þá er ég að tala um frá­gang með til­liti til staðl­aðra glugga­stærða, ein­fald­ari frá­gang á raf­magni og pípu­lögnum og gróf­ari frá­gang á veggjum og loftum svo eitt­hvað sé nefnt. Við þurfum að slaka á útlits­kröfum og hafa frá­gang ein­fald­ari sem eyk­ur­ ­bygg­ing­ar­hraða. 

Ég hef ekki heyrt að Íslend­ingar kvarti mikið undan útliti íbúða á Norð­ur­lönd­unum þegar þeir flytj­ast búferlum þangað frá Íslandi. Ef við förum ekki að velta þessum kostum fyrir okkur þá mun upp­bygg­ingin taka langan tíma með miklum fórn­ar­kostn­aði. Við viljum ekki missa unga fólkið úr landi því unga fólkið þarf að taka við kefl­inu. Speki­leki er mjög slæmur fyrir lítið og ein­hæft hag­kerfi sem þarf í fram­tíð­inni að treysta á hug­vit og  nýsköp­un.

En það þýðir lítið að tala enda­laust um hlut­ina. Það þarf að fara hugsa í lausnum og fram­kvæma. Þetta er ástand sem mun vara í nokkurn tíma og því er tím­inn ekki með okkur í liði.  Við verðum að fara var­lega hvað varðar aukið aðgengi að fjár­magni þegar svona mik­ill skortur er á mark­aði því það mun bara blása upp verð sem gæti svo seinna meir fall­ið. Ef fleiri slást um sömu íbúð­ina þá munu þessir aðilar yfir­bjóða íbúð­ina þar til hæsta verð fæst. Ein­beitum okkur að fram­boðs­hlið­inni því þar verðum við að finna lausn­irn­ar.

Höf­undur er fjár­mála­hag­fræð­ingur og iðn­að­ar­mað­ur og skipar 13. sæti á lista Pírata í Reykja­vík Suð­ur.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jóhannes: Þeim er velkomið að reyna að villa um fyrir fólki
Jóhannes Stefánsson, fyrrverandi starfsmaður Samherja og uppljóstrari í málum fyrirtækisins í Namibíu, var í viðtali við Kastljós í kvöld.
Kjarninn 11. desember 2019
Molar
Molar
Molar – 2020 verði ár tollastríðsins
Kjarninn 11. desember 2019
Jóhannes Stefánsson
Rannsaka ítrekaðar tilraunir til að ráða Jóhannes af dögum
Lögreglan í Namibíu rannsakar nú ítrekaðar tilraunir til að ráða Jóhannes Stefánsson uppljóstrara í Samherjamálinu af dögum.
Kjarninn 11. desember 2019
Þórhildur Fjóla Kristjánsdóttir
Jörðum jarðefnaeldsneytið 2035 og verum fyrirmynd
Kjarninn 11. desember 2019
Oddný Harðardóttir
Vilja að embætti skattrannsóknarstjóra verði veitt ákæruvald
Lögð hefur verið fram þingsályktunartillaga þar sem lagðar eru til breyt­ingar á emb­ætti skatt­rann­sókn­ar­stjóra rík­is­ins í þá veru að emb­ætt­inu verði veitt ákæru­vald og heim­ild til sak­sóknar í þeim málum sem það rann­sak­ar.
Kjarninn 11. desember 2019
Greta Thunberg manneskja ársins hjá TIME
Tímaritið TIME Magazine hefur valið manneskju ársins frá árinu 1927 og þetta árið varð loftslagsaktívistinn Greta Thunberg fyrir valinu.
Kjarninn 11. desember 2019
Herdís sótti um að verða næsti útvarpsstjóri
Fyrrverandi forsetaframbjóðandinn Herdís Kjerulf Þorgeirsdóttir er á meðal þeirra 41 sem sóttu um stöðu útvarpsstjóra RÚV.
Kjarninn 11. desember 2019
Íslandi gert að breyta skilyrðum um búsetu framkvæmdastjóra og stjórnarmanna
Samkvæmt Eftirlitsstofnun EFTA þarf Ísland að breyta reglum sem skylda stjórnarmenn og framkvæmdastjórn félaga til þess að vera ríkisborgarar eða búsettir í EES ríki.
Kjarninn 11. desember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar