Viljum við ekki samkeppni?

Þorsteinn Víglundsson segir að það sé löngu tímabært að stjórnvöld endurskoði afstöðu sína til frjálsrar samkeppni.

Auglýsing

Flest teljum við vafalaust samkeppni vera jákvætt fyrirbæri. Öflug og góð samkeppni tryggir fjölbreytt vöru- og þjónustuúrval, lægra verð og aukið valfrelsi okkar sem neytenda. Samkeppni er líka undirstaða vöruþróunar og tækninýjunga svo eitthvað sé nefnt. Skortur á samkeppni hér á landi á ýmsum mörkuðum hefur líka verið harðlega gagnrýnd í gegnum tíðina og aukinni samkeppni með tilkomu nýrra aðila á borð við CostcoH&MNovaWOW o.fl. hefur almennt verið tekið fagnandi. Einokunarstaða á mörkuðum er aldrei til góðs fyrir neytendur. Það er mikilvægt að nýta krafta samkeppni á sem flestum sviðum samfélagsins til að tryggja gæði, framboð, nýsköpun og ekki síst lágt verð. Um það hljótum við öll að vera sammála.

Þrátt fyrir jákvætt viðhorf almennings til samkeppni virðist hún litin hornauga á fjölmörgum sviðum samfélagsins og þá ekki hvað síst af stjórnvöldum. Það er ótrúlega stutt síðan einokun var á smásölu mjólkur og ríkið eitt þótti fært um rekstur fjölmiðla. Rökin sem notuð hafa verið gegn frjálsri samkeppni hafa í gegnum tíðina verið heldur veik. Undanþága mjólkuriðnaðar frá samkeppnislögum var þannig afgreidd af Alþingi á aðeins tveimur vikum með þeirri meginröksemd að um ferskvöru væri að ræða þar sem „samkeppni á innanlandsmarkaði er ekki eins virk“. Þá væri um tímabundna ráðstöfun að ræða til að undirbúa greinina undir aukna samkeppni erlendis frá. Nú eru liðin fjórtán ár frá þeirri „tímabundnu“ ráðstöfun án þess að bóli á afnámi undanþágunnar né aukinni samkeppni erlendis frá. 

Treysta stjórnvöld ekki neytendum?

Stjórnvöld virðast eyða talsvert meira púðri í að hindra samkeppni en liðka fyrir henni. Það má stundum halda að stjórnvöld treysti ekki neytendum til að velja. Þannig búum við enn við ríkiseinokun eða umtalsverða þátttöku ríkisins í samkeppnisrekstri á ýmsum sviðum sem oft og tíðum skekkir verulega stöðu annarra aðila. Sé það ekki nógu slæmt þá er hið opinbera gjarnt á að reisa samkeppnishindranir sem hygla einstökum aðilum á markaði.

Auglýsing

Ríkið má þannig eitt stunda smásöluverslun með áfengi, heildsöluverslun með tóbak og að stórum hluta póstdreifingar. RÚV er rekið með myndarlegum opinberum framlögum án þess að reisa stofnuninni neinar skorður á auglýsingamarkaði sem hefur í för með sér verulega skekkta samkeppnisstöðu fyrir einkarekna fjölmiðla.

Landbúnaður er sérstaklega undanþeginn samkeppnislögum og rammgerður tollamúr hindrar eðlilega samkeppni innfluttra vara. Í heilbrigðisþjónustu er einkarekstur litinn hornauga í stað þess að hann sé nýttur til að lækka kostnað ríkisins af heilbrigðisþjónustu. Leigubílar eru reknir á sérleyfum með fjöldatakmörkunum sem dregur úr samkeppni með tilheyrandi kostnaði fyrir neytendur. Þjóðkirkjan býr við verulegt forskot í fjárframlögum samanborið við önnur trúfélög. Einkareknir grunnskólar fá almennt lægra framlag á nemanda en opinberir, stærsta sveitarfélag landsins virðist heldur andsnúið einkareknum leikskólum og ríkið eitt virðist fært um að sinna námsgagnagerð af einhverju viti. Við hyglum Háskóla Íslands sérstaklega, sér í lagi hvað varðar framlög til rannsókna og vafalítið mætti fjölmargt fleira tína hér til.

Samkeppni er heilbrigð á öllum sviðum samfélagsins

Ef við trúum því að samkeppni skili almennt betri vöru eða þjónustu á lægra verði en ella, ættum við þá ekki frekar að beina kröftum okkar að því að liðka fyrir henni með öllum tiltækum ráðum? Í heilbrigðisþjónustu skiptir okkur mestu máli að fá sem besta þjónustu. Við viljum að sú þjónusta sé að stærstum hluta kostuð af hinu opinbera (hér er ekki verið að tala fyrir einkavæðingu heilbrigðiskerfisins) en það getur verið skynsamlegt að nýta kosti samkeppni til að halda kostnaði niðri og um leið örva nýsköpun og fjölbreytni í þjónustu. Hið sama gildir um menntakerfið okkar. Þar skiptir okkur mestu máli að hafa fjölbreytt, hagkvæmt og öflugt menntakerfi þar sem nýsköpun og framsækni eru í fyrirrúmi. Ég er t.d. ekki í nokkrum vafa að tilkoma Háskólans í Reykjavík hafi haft mjög jákvæð áhrif á Háskóla Íslands, vegna samkeppni um nemendur. Þegar kemur að matvælaframleiðslu höfum við sem neytendur mestan hag af fjölbreyttu og góðu vöruúrvali á sem bestu verði. Þar er stærsta vandamálið hið síðastnefnda. Matvælaverð er hér langtum hærra en í nágrannalöndum okkur, ekki hvað síst vegna verndarstefnu okkar í landbúnaði en afar fá lönd innan OECD vernda landbúnað sinn jafn mikið og við.

Það er löngu tímabært að stjórnvöld endurskoði afstöðu sína til frjálsrar samkeppni. Við eigum stórkostleg tækifæri til að draga úr samkeppnishindrunum og lækka þannig kostnað neytenda. Alþingi ætti frekar að verja tíma sínum í að liðka fyrir samkeppni með hagsmuni neytenda í fyrirrúmi en viðhalda þeim samkeppnishindrunum sem tíðkast svo víða í samfélaginu. Í Viðreisn viljum við setja almannahagsmuni ofar sérhagsmunum og það gerum við best með því að stuðla að sem mestri samkeppni á sem flestum sviðum þjóðfélagsins.

Höfundur er þingmaður Viðreisnar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Davíð Helgason, einn stofnenda og fyrrum forstjóri Unity.
Segir Ísland geta orðið „einhvers konar tilraunasetur fyrir framtíðina“
Frumkvöðullinn og milljarðamæringurinn Davíð Helgason flytur til Íslands í sumar og ætlar að fjárfesta í fyrirtækjunum sem vinna gegn loftslagsvandanum. Að hans mati er margt sem gerir landið að góðum fjárfestingarkosti.
Kjarninn 18. maí 2021
Palestínumennirnir fimm fyrir utan húsnæði Útlendingastofnunar í Hafnarfirði í dag.
„Við viljum frekar deyja á götunni á Íslandi en að fara aftur til Grikklands“
„Íslensk yfirvöld hlusta ekkert á okkur. Þó að þau viti hvernig ástandið er í okkar heimalandi og þær áhyggjur sem við höfum. Ég meina, húsin sem við bjuggum í hafa sum verið jöfnuð við jörðu.“ Þetta segir Palestínumaður sem er lentur á götunni á Íslandi.
Kjarninn 18. maí 2021
Fasteignaverð hækkar meira með hverjum mánuðinum sem líður, þar sem eftirspurn er mikil og minna er um nýbyggingar.
Ekki meiri hækkun síðan árið 2017
Fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu hækkaði um 13,7 prósent í apríl á ársgrundvelli, miðað við vísitölu Þjóðskrár. Vísitalan hefur ekki hækkað jafnmikið milli ára síðan í desember 2017.
Kjarninn 18. maí 2021
Þröstur Ólafsson
Var þanþolið rofið?
Kjarninn 18. maí 2021
„Þegar mikil eftirspurn er eftir húsnæði getur fyrirvari um ástandsskoðun fasteignar talist kauptilboði til frádráttar,“ segir í greinargerð með þingsályktunartillögunni.
Ástandsskýrslur fylgi öllum seldum fasteignum
Nýsamþykkt þingsályktunartillaga felur ráðherra að móta frumvarp um ástandsskýrslur fasteigna. Slíkum skýrslum er ætlað að auka traust í fasteignaviðskiptum en ábyrgð vegna galla sem ekki koma fram í ástandsskýrslum mun falla á matsaðila.
Kjarninn 18. maí 2021
Allir hljóta að hafa skoðun á vegferð Ísraelsmanna að mati Hönnu Katrínar Friðriksson þingmanns Viðreisnar.
„Við Íslendingar höfum sterka rödd á alþjóðavettvangi“
Íslensk stjórnvöld þurfa að láta í sér heyra og hvetja aðra til að gera slíkt hið sama vegna átaka milli Ísraels og Palestínu að mati þingmanna Viðreisnar og Framsóknarflokks. Þó svo að íslenska þjóðin sé fámenn hafi hún sterka rödd og hana þurfi að nota.
Kjarninn 18. maí 2021
Samkvæmt ASÍ og BSRB er skuldasöfnun ríkisins ekki áhyggjuefni þegar vextir eru lágir
Gagnrýna „afkomubætandi ráðstafanir“ og vilja breyta fjármálareglum
Sérfræðingahópur á vegum ASÍ og BSRB varar stjórnvöld við að beita niðurskurði í yfirstandandi kreppu og segir að fjármálareglur hins opinbera þurfi að vera sveigjanlegri í nýrri skýrslu um efnahagsleg áhrif faraldursins.
Kjarninn 18. maí 2021
Græni miðinn er aftur kominn upp á gafl Hafnarborgar.
Listaverk sem fjarlægt var af bæjaryfirvöldum í Hafnarfirði komið upp á nýjan leik
Listaverk þeirra Libiu Castro og Ólafs Ólafssonar var fjarlægt af gafli Hafnarborgar fyrr í þessum mánuði að beiðni bæjaryfirvalda. Listaverkið er nú aftur komið upp en líklega hafa bæjaryfirvöld látið undan þrýstingi fagfélaga að mati listamannanna.
Kjarninn 18. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar