Að sjá skóginn fyrir trjánum

Kolbeinn Óttarsson Proppé þingmaður Vinstri grænna skrifar um orkumál og nauðsyn þess að setja langtíma stefnu á breiðum pólitískum grunni í málaflokknum.

Auglýsing

Í gegnum tíð­ina höfum við tekið ákvarð­anir langt inn í fram­tíð­ina um það hvar og hversu mikið við ætlum að virkja án þess að hafa endi­lega ákveðið í hvað orkan á að fara. Þessu ætti að sjálf­sögðu að vera öfugt far­ið, en til að svo megi verða þarf að setja Íslandi orku­stefnu til fram­tíð­ar.

Kannski er eft­ir­spurnin eftir fram­tíð­ar­sýn stjórn­mála­manna ekki mik­il, en ég ætla að leyfa mér að setja fram þá sýn sem ég hef á orku­mál Íslands. Umræðan um orku­mál hefur um of snú­ist um ein­staka virkj­ana­kosti; hvort nýta eigi eða vernda. Við höfum ein­blínt um of á ein­staka tré og fyrir vikið misst sjónar af skóg­in­um. Ég vil snúa þessu við, horfa á hlut­ina frá nýjum sjón­ar­hóli.

Fyrst þurfum við að setja það niður fyrir okkur hvernig sam­fé­lag við viljum sjá á Íslandi í fram­tíð­inni, árið 2030 eða 2040. Viljum við að Ísland verði grænt sam­fé­lag, hafi náð kolefn­is­hlut­leysi, dregið úr inn­flutn­ingi og notkun jarð­efna­elds­neytis og nýti inn­lenda end­ur­nýj­an­lega orku­gjafa við rekstur sam­fé­lags­ins? Slíkt er í sam­ræmi við það sem rík­is­stjórnin hefur sett fram um kolefn­is­hlut­leysi árið 2040 og upp­fyll­ingu skuld­bind­inga vegna Par­ís­ar­sam­komu­lags­ins árið 2030.

Auglýsing

Þegar við höfum sæst á það hvert við stefn­um, getum við snúið okkur að því að skoða það hvernig við komumst þang­að. Hvað þurfum við að nýta af orku­auð­lindum lands­ins til að skapa grænt og umhverf­is­vænt sam­fé­lag? Hvernig getum við náð sem mestri sátt þar um, nýtt ork­una á sem umhverf­is­vænastan máta. Viljum við byggja upp lítil og með­al­stór fyr­ir­tæki á ákveðnum svæð­um, viljum við tryggja betur afhend­ingar­ör­yggi orkunn­ar.

Þegar við höfum svarað þeim spurn­ingum setj­umst við yfir það hvernig er hægt að flytja ork­una. Þurfum við að byggja upp betra dreif­ing­ar­kerfi, tengja ákveðin land­svæði betur við kerf­ið? Hvernig tryggjum við nauð­syn­leg orku­skipti í sam­göngum og aðgengi að raf­magni til þeirra um allt land? Í atvinnu­líf­inu? Sjáv­ar­út­vegi og land­bún­aði?

Þetta er ferlið sem ég tel nauð­syn­legt:

Fram­tíð­ar­sýn (hvernig viljum við sjá Ísland) – í hvað ætlum við að nýta ork­una – hve mikla orku þurfum við – hvar ætlum við að afla hennar – hvernig eigum við að flytja hana.

Til að þetta sé mögu­legt þarf einnig að sam­ræma þær áætl­anir sem þegar hafa verið sam­þykkt­ar, eða eru í bígerð. Aðgerð­ar­á­ætlun um orku­skipti í sam­göng­um, Ramma­á­ætl­un, stefnu í línu­mál­um, stefnu um upp­bygg­ingu iðn­að­ar, byggða­stefnu, skuld­bind­ingar vegna Par­ís­ar­sam­komu­lags­ins, stefnu um kolefn­is­hlut­laust Ísland. Allt þarf þetta að tala sam­an, sem og fleiri stefnur og sam­þykkt­ir, falla saman í það púslu­spil sem sam­an­sett er það sam­fé­lag sem við viljum sjá.

Ég var svo hepp­inn að fá tæki­færi til að eiga fundi í Sví­þjóð og Dan­mörku fyrr í þess­ari viku og kynn­ast því hvernig vélað er um orku­stefnu þar á bæ. Það var lær­dóms­ríkt, svo ekki sé meira sagt. Vissu­lega eru aðstæður ólíkar í þeim lönd­um, en ferlið sem nauð­syn­legt er til að sátt ríki í sam­fé­lag­inu um orku­mál er svipað hvar sem er í heim­in­um.

Eitt var sam­eig­in­legt öllum sem ég ræddi við, bæði í Dan­mörku og Sví­þjóð, hvort sem þau komu úr þing­inu, stjórn­sýsl­unni, umhverf­is­sam­tökum eða orku­geir­an­um; breið sam­staða er nauð­syn­leg.

Danir fóru í mark­vissa vinnu við að efla inn­lenda orku­gjafa í olíu­kreppu átt­unda ára­tug­ar­ins. Þegar fram liðu stundir jókst síðan áherslan á end­ur­nýj­an­lega orku­gjafa og nú á stór hluti raf­orku þeirra slíkan upp­runa. Núver­andi orku­stefna var sam­þykkt árið 2012 og gildir til 2020, en mikil vinna hefur farið fram síð­ustu ár við mótun nýrrar stefnu, bæði til lengri og skemmri tíma.

Í því ferli voru allir kall­aðir að borð­inu; almenn­ing­ur, orku­geir­inn, umhverf­is­sam­tök, stjórn­mála­menn, dreif­ing­ar­að­il­ar, sveit­ar­fé­lög og svo mætti lengi áfram telja. Vissu­lega heyrð­ust gagn­rýn­is­radd­ir, sumum fannst að almenn­ingur hefði mátt hafa meiri aðkomu, að fleiri opnir fundir hefðu verið haldnir o.s.frv., en í stóru mál­unum þótti vinnan takast ágæt­lega. Nið­ur­staða hennar var skýrsla sem rík­is­stjórnin vinnur nú með til að byggja til­lögu um orku­stefnu á. Sú fer svo fyrir þing­ið, sem á loka­orð­ið.

Í Dan­mörku er rík hefð fyrir minni­hluta­stjórnum og það hefur sett mark sitt á það hvernig sam­vinnu er háttað þar í landi. Rík­is­stjórnir hverju sinni geta ekki keyrt stefnu sína í gegn í krafti meiri­hluta, heldur þurfa að ná breiðri sam­stöðu um hana. Það kallar á víð­feðmt sam­starf, raun­veru­legt sam­starf þar sem sjón­ar­mið allra eru virt.

Ég held að við getum lært margt af þessu. Ef við ætlum að setja okkur lang­tíma­stefnu í orku­mál­um, og raunar á það við um fleiri mál, þá þarf sú stefna að lifa margar rík­is­stjórn­ir. Það þarf að ríkja eins mikil sátt um hana og mögu­legt er og til þess þarf stjórn­ar­meiri­hlut­inn að vera til­bú­inn að opna vinn­una.

Orku­stefna er eitt af þeim málum sem kveðið er á um í stjórn­ar­sátt­mála að fari í þverpóli­tíska vinnu. Ég ber mikla von til þess að allir séu til­búnir til að koma að þeirri vinnu með opnum huga og saman getum við sett Íslandi þá orku­stefnu sem svo nauð­syn­legt er að gera.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar