Grætur húsið þitt?

Auglýsing

Síð­ustu daga hef ég fengið ótal sím­töl og fyr­ir­spurnir frá fólki vegna þess að húsið þeirra græt­ur. Veðrið er einmitt til þess fallið þessar síð­ustu vikur að mörg hús eru gráti nær. Húsin gráta vegna raka­þétt­ingar inn­an­dyra, skrifa þarf sér­stakan pistil um leka og við­brögð vegna slag­veð­urs sem hefur geisað síð­ustu miss­eri.

Raka­þétt­ing

Helstu ummerki eru að við glugga má sjá vatn eða móðu. Í hornum við útveggi liggja taumar eðaRakinn getur valdið tjóni. máln­ing byrjar að bólgna. Í verstu til­fellum er komin svört, græn, grá eða bleik slikja á útvegg, við rúður eða glugga. Þarna leyn­ist stundum mygla eða aðrar örver­ur, sem ein­göngu ná að vaxa upp vegna raka. Gró myglu eru þegar til staðar alls staðar og eru ekki til ama fyrr en þau ná nógu miklum raka til þess að vaxa up og mynda myglu­svepp.

Myglu- eða prótín­próf

Margir grípa til þess ráðs að kaupa ,,myglu­próf“ sem verða fjólu­blá sé þeim strokið yfir þessi svæði. Þessi próf eru næm fyrir prótínum og svara ef prótín­magn er hækkað á því svæði sem er strokið yfir. Þetta eru ekki sér­tæk myglu­próf en geta nýst til þess að fá vís­bend­ingar sé þeim beitt á réttan hátt. Mygla og bakt­er­íur eru prótín­rík líkt og aðrar líf­ver­ur.

Auglýsing

Vegna áber­andi umræðu um myglu í fjöl­miðlum und­an­farið er skilj­an­legt að fólk verði ótta­slegið og gráti nær.

Þess vegna er nauð­syn­legt að koma fræðslu til almenn­ings um þessi mál og vona ég að þessi pist­ill gefi ein­hverjum svör. Við hræð­umst minna það sem við þekkj­um, skiljum og getum brugð­ist við.

Af hverju grætur húsið mitt?

Við venju­legt heim­il­is­hald fjög­urra manna fjöl­skyldu getur raka­inni­hald og vatns­magn í lofti auk­ist um að minnsta kosti 40 lítra á viku. Heitt loft getur haldið þessum raka í meira magni en kalt loft. Þessi raki í loft­inu getur síðan orðið að vatni við það að kom­ast í snert­ingu við kaldan flöt. Hver þekkir ekki að gler­flaska sem er tekin út úr ísskáp ,,græt­ur“ á yfir­borði þegar við tökum hana út og þá sér­stak­lega ef heitt og rakt er í kringum okk­ur. Gott dæmi er kaldur svala­drykkur erlend­is.

Það sama ger­ist á veggj­um, við glugga og rúður í hús­unum okk­ar. Á vet­urna þegar það er kalt úti þá kólna vegg­fletir og rúður og rak­inn sem er í heitu röku lofti hjá okkur inn­an­dyra nær þá að dagga, eða falla út á þessum flöt­um, líkt og á svala­drykkn­um. Í ein­hverjum til­fellum má hrein­lega sjá vatn við glugga og oft telur hús­eig­andi að glugg­a­rnir hljóti að leka. En þegar betur er að gáð þá má merkja mun­inn á því að þessi raki kemur ekki ein­göngu við slag­veður eða í úrkomu, heldur einmitt á köldum vetr­ar­dög­um.

Í okkar veðr­áttu er ansi freist­andi að híma inn­an­dyra með lok­aða glugga og njóta hlýj­unn­ar. Húsin okkar eru ekki endi­lega á sama máli.

Hvað er kulda­brú?

Við á Íslandi ein­angrum gjarnan húsin okkar að innan og það bygg­ing­ar­lag eykur líkur á kulda­brúm. Það er að segja án þess að fara út í tækni­leg atriði þá eru frekar kaldir fletir á yfir­borði veggja en í húsum sem eru ein­angruð að utan. Þessir fletir eru þá sér­stak­lega þar sem gólf- eða loft­plata mætir útvegg. Þess vegna er mik­il­vægt að við áttum okkur á því að þessi veik­leiki er til staðar og að við þurfum að  gæta að því hvernig við hegðum okkur og hver loft­rak­inn er inni hjá okk­ur. Að sama skapi getur heitt rakt loft í ein­hverjum til­fellum þéttst og grátið innan í veggj­um, á milli ein­angr­unar og steypu við ákveðnar aðstæð­ur. Þessar afleið­ingar of mik­ils raka­á­lags sjáum við ekki eins og raka­þétt­ingu á rúð­u­m. 

Inni­vist og loft­gæði

Í þessum pistli verður ekki farið yfir hönnun húsa og hvað er til ráða til fram­tíð­ar. Fyrst og fremst bent á þau atriði sem við sem búum í húsum þurfum að hafa í huga til þess að lág­marka þessa áhættu sé þess kost­ur. Ef slíkar aðstæður eru til staðar og ef upp vaxa örver­ur, mygla eða bakt­er­íur geta loft­gæði inn­an­dyra skerst og á sama tíma aukið líkur á heilsu­farskvillum sem tengj­ast önd­un­ar­færum og sýk­ingar verða jafn­vel tíð­ari. Þessa áhættu metur Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­unin og fjallar þá um raka og myglu í sam­hengi sem áhættu­þátt vegna heilsu.

Góð loft­gæði inn­an­dyra auka vellíðan og bæta heilsu. Ferskt úti­loft og því loft­skipti spila þar lyk­il­hlut­verk. Í þéttum húsum þar sem gluggar eru opn­aðir sjaldan og loft­skipti tak­mörkuð getur orðið upp­söfnun á koltví­sýr­ingi, sem við gefum frá okkur og öðrum efnum sem fylgja hús­bún­aði, hrein­læt­is­vörum og þrif­um.

Gæði svefns og vellíðan í húsum ræðst að miklu leyti af loft­skipt­um.

Eft­ir­far­andi atriði ætti meðal ann­ars að hafa í huga:

- Loft­raki inni hjá okkur hækkar við eft­ir­far­andi

- Þvotta, þurrkun á þvotti, bað­ferð­ir, mat­ar­gerð og inni­veru fólks

- Loft­raka­mælir ætti að vera til á hverju heim­ili

- Fást m.a. í bygg­ing­ar­vöru­verls­unum eða net­versl­unum

- Til þess að læra hvaða hegðun eykur loft­raka og hvenær er þörf á að bregð­ast við.

- Loft­raki ætti að vera undir 40% og jafn­vel 30% þegar er kalt/vet­urna hærri á sumrin

- Háð húsa­gerð og aðstæð­um, móða á glugga eða spegli er þó við­vörun

- Loft­skipti þurfa að vera reglu­leg

- Þum­al­putta­regla er að skipta um loft amk tvisvar á dag, úti­loft inn fyrir inni­loft

- Við það að opna glugga verða ekki endi­lega loft­skipti, þarf að gusta í gegn

- Útsog í íbúðum þarf að hafa loft­flæði inn á móti til að mynda ekki und­ir­þrýst­ing

- Und­ir­þrýst­ingur getur aukið leka t.d. inn með gluggum

- Und­ir­þrýst­ingur getur togað loft frá þak­rými eða innan úr veggjum og skert loft­gæði.

- Þegar opnað er upp í vind­inn er und­ir­þrýst­ingur tak­mark­að­ur, öfugt ef opnað er hlé­meg­in.

- Í svefn­her­bergjum ætti að vera rifa á rúðu yfir nótt­ina

- Bætir einnig svefn og loft­gæði

- Gard­ínur ættu ekki að vera þétt við rúður eða loka alveg loft­flæði við rúður

- Hús­gögn, rúm­gaflar og annað ættu ekki að liggja þétt að útvegg 

- Ryk­söfnun við rúður eða í hornum getur aukið líkur á að örverur nái að vaxa upp við raka

- Umfram raka ætti ávallt að þurrka upp

- Við rúður á morgn­anna eða ann­ars stað­ar.

Við búum öll í húsum eða þau veita okkur skjól og því ætti það að vera hluti af fræðslu í skólum að kenna okkur að lifa í þeim og líða vel. Þessi pist­ill er alls ekki tæm­andi og margir aðrir þættir sem við þurfum að huga að.

En von­andi grætur húsið ykkar minna eftir lest­ur­inn, að minnsta kosti getið þið þurrkað tár­in.

Höf­undur er sér­fræð­ingur í inni­vist, líf­fræði, lýð­heilsa. Fag­stjóri EFLU verk­fræði­stofu.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gunnlaugur K. Jónsson er formaður rekstrarstjórnar Heilsustofnunarinnar í Hveragerði.
Sjúkratryggingar Íslands í úttekt á starfsemi Heilsustofnunar í Hveragerði
Heilsustofnunin í Hveragerði fékk 875,5 milljónir króna úr ríkissjóði á síðasta ári. Samkvæmt ársreikningi hennar hækkuðu stjórnarlaun um 43,3 prósent á árinu 2018. Sjúkrastofnun Íslands hefur hafið úttekt á starfseminni.
Kjarninn 24. janúar 2020
Átta milljarða niðurfærsla á eignum Arion banka þurrkar upp hagnaðinn
Arion banki niðurfærir eignir, sem hefur mikil áhrif á rekstrarniðurstöðu ársins í fyrra.
Kjarninn 24. janúar 2020
Útilokar ekki að Þorsteinn Már snúi aftur sem forstjóri Samherja
Samherji einbeitir sér nú að því kanna ásakanir um mútugreiðslur í Namibíu en fyrirtækið telur sig hafa útilokað að ásakanir um peningaþvætti eigi við rök að styðjast. Enn er þó verið að rannsaka þær ásakanir.
Kjarninn 23. janúar 2020
Guðlaugur Þór Þórðarson og Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Spyr hver afstaða íslenskra stjórnvalda sé til aftaka án dóms og laga
Þingmaður VG hefur lagt fram fyrirspurn á Alþingi til utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra þar sem hún spyr hver afstaða íslenskra stjórnvalda sé til þess þegar ríki beiti aftökum án dóms og laga. Hún telur svör ráðherra hafa verið óskýr hingað til.
Kjarninn 23. janúar 2020
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Braskað í brimi
Kjarninn 23. janúar 2020
Kolbrún Baldursdóttir
Vill að Líf víki sem stjórnarmaður borgarinnar í Sorpu
Borgarfulltrúi Flokks fólksins hefur lagt fram tillögu þess efnis að Líf Magneudóttir, stjórnarmaður Reykjavíkurborgar í Sorpu og borgarfulltrúi VG, víki úr stjórninni og í reynd að öll stjórnin segi af sér.
Kjarninn 23. janúar 2020
Maður heldur á hagléli á stærð við golfbolta fyrir framan þinghúsið í Canberra þann 20. janúar.
Ein vika í Ástralíu: Eldar, flóð, sandbyljir og haglél
Ástralía hefur fengið að finna fyrir dekkri tónum litrófs náttúruaflanna á aðeins einni viku. Frumbyggjar landsins segja að fyrirbyggjandi aðgerðir, sem forfeður þeirra stunduðu, hefðu getað bjargað miklu.
Kjarninn 23. janúar 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir
Dómsmálaráðherra skipar hæfnisnefnd vegna stöðu ríkislögreglustjóra
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir hefur skipað hæfnisnefndir vegna stöðu ríkislögreglustjóra, lögreglustjórans á Austurlandi og sýslumannsins í Vestmannaeyjum.
Kjarninn 23. janúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar