Að hafa hugrekki til að nota hyggjuvitið - hugleiðing um húmaníska menntahugsjón

Formaður Siðmenntar skrifar um menntun barna, gagnrýna hugsun og áskoranir framtíðarinnar.

Auglýsing

Umræða um mennta­mál hefur heldur betur farið á flug að und­an­förnu. Fyr­ir­lagn­ing sam­ræmdra prófa, náms­ár­angur nem­enda, mæli­kvarðar um náms­mat, staða kenn­ara og þarfir og kröfur atvinnu­lífs­ins eru á meðal þess sem rætt er um.

Mitt í allri þess­ari umræðu gleym­ist oft að spyrja grund­valla spurn­inga? Spurn­ingar þessar snúa fyrst og fremst að mennsk­unni og hinu góða lífi. Er ekki þegar upp er staðið hið góða líf það sem við öll sækj­umst eft­ir? Hvernig kemur skól­inn til móts við mark­mið um hið góða líf hjá nem­endum sín­um? Hvernig stuðlar spurn­ing um merk­ingu orða­til­tæk­is­ins „að gera glett­ing­ar“ á sam­ræmdu prófi að hinu góða lífi svo dæmi sé tek­ið? Spurn­ingar sem sjaldan heyr­ast eru þess­ar: Hver er eig­in­lega til­gang­ur­inn með þessu öllu sam­an? Hver er í grunn­inn til­gang­ur­inn í skóla­starfi yfir­höf­uð? Hvers vegna þessar spurn­ingar eru mik­il­vægar og hvers vegna þær eru sjaldan ef nokkurn tím­ann spurðar læt ég ykkur les­endur góðir eftir að svara. Með því að leita svara við þeim mætti e.t.v. finna grunn að bættu skóla­starfi.

Hér verður ekki farið út í grein­ingu á þeim vanda sem íslensk mennta­yf­ir­völd standa frammi fyrir heldur í örstuttu máli gerð grein fyrir mennta­hug­sjón sem Sið­mennt hefur haldið uppi í nám­skeiðum sínum með ungu fólki s.l. 30 ár. Þar liggja til grund­vallar pæl­ingar um mik­il­vægi hins góða lífs og ekki er hikað við að spyrja um til­gang alls sem er.

Auglýsing

Á und­an­förnum árum hafa hund­ruð for­eldra barna á fjórt­ánda ári treyst Sið­mennt fyrir hluta af menntun barn­anna sinna. Það hefur gerst með svoköll­uðum ferm­ing­ar­nám­skeið­um, en í síauknum mæli sækja börn þessi nám­skeið vegna nám­skeið­anna sjálfra án þess að ferm­ast. Nám­skeiðin voru upp­haf­lega skipu­lögð meðal ann­ars með það að mark­miði að fást við ýmsa mik­il­væga þætti sem grunn­skól­inn sinnti lítið eða ekk­ert. Vissu­lega hefur nýjasta Aðal­námskrá grunn­skól­anna fitjað upp á ýmsu því sem húman­istar telja mik­il­vægt í menntun barna en aðeins að litlu leyti hefur það kom­ist í fram­kvæmd.

Heim­spek­ing­ur­inn Imman­úel Kant var einn af þeim sem lagði grunn­inn að mennta­hug­sjón húman­ism­ans með áherslum sínum á mik­il­vægi sjálf­stæðrar hugs­unar og rök­ræðu. „…hafðu hug­rekki til að nota þitt eigið hyggju­vit!“ eru orð Kants sem lýsa í hnot­skurn nám­skeiðum Sið­mennt­ar. Mark­mið nám­skeið­anna eru í sam­ræmi við skýrslu World Economic Forum um fram­tíð atvinnu á 21. öld­inni og sagt var frá í Frétta­tím­anum 30. sept­em­ber 2016. Þar voru til­greindir 10 mik­il­væg­ustu hæfi­leikar fram­tíð­ar­innar og af þessum tíu hæfi­leikum er mark­visst unnið með fimm á nám­skeiðum Sið­mennt­ar. Þess­ari hæfi­leikar eru: Gagn­rýnin hugs­un, skap­andi hugs­un, mann­leg sam­skipti, að geta tekið ákvarð­anir og að geta brugð­ist hratt við nýjum aðstæð­um.

Það er sívax­andi krafa í sam­fé­lag­inu um breyt­ingar í þessa átt. Í Frétta­blað­inu nýverið (24. mars s.l.) var fjallað um mennta­mál og fram kom í við­tali við móður og fimmtán ára dóttur hennar að þær myndu vilja sjá nám barn­anna þannig „…að þau fái verk­efni sem ganga út á að leysa áskor­an­ir, verk­efni í eigin sam­fé­lagi eða hug­leið­ingar sem eru heim­speki­legs eðl­is.“

Undir þetta má taka. Hugs­unin sem er lyk­il­þáttur í húmanískri mennta­hug­sjón er of víða í skólum lands­ins van­rækt. Með því að efla hugs­un­ina í sam­fé­lagi með öðrum er lagður grunnur að sjálf­ráða ein­stak­lingum sem verða fær­ari í að takast á við marg­breyti­legar áskor­anir lífs­ins.  Það getur verið þægi­legt að þurfa ekk­ert að hugsa kom fram í máli Kants, en það er háska­legt sér­hverjum ein­stak­lingi og sam­fé­lag­inu öllu.

Verk­efni nútím­ans er því eftir sem áður að efla hug­rekki nem­enda til að nota eigið hyggju­vit í merk­ing­ar­bæru námi.

Höf­undur er kenn­ari og for­maður Sið­menntar

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Höfuðstöðvar Arion banka í Borgartúni
Segir umfram eigið fé ekki hafa tengingu við úrræði stjórnvalda
Bankastjóri Arion banka segir viðskiptavini sína hafið notið góðs af minni álagningum stjórnvalda á bankakerfið og litla tengingu vera á milli þess og umfram eigin fé bankans.
Kjarninn 30. október 2020
Frá aðalmeðferð málanna í Héraðsdómi Reykjavíkur í haust.
Seðlabankinn sýknaður af kröfum Samherja en þarf að borga Þorsteini Má persónulega
Héraðsdómur Reykjavíkur kvað í dag upp dóm í skaðabótamálum Samherja og Þorsteins Más Baldvinssonar forstjóra fyrirtækisins á hendur bankanum. Seðlabankinn var sýknaður af kröfu fyrirtækisins, en þarf að borga forstjóranum skaðabætur.
Kjarninn 30. október 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Þetta eru áhyggjur Þórólfs
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir tínir til margvísleg áhyggjuefni sín í minnisblaðinu sem liggur til grundvallar hertum samkomutakmörkunum sem eru þær ströngustu í faraldrinum hingað til.
Kjarninn 30. október 2020
Frá blaðamannafundi ríkisstjórnarinnar í dag.
Tíu manna fjöldatakmarkanir næstu vikur
Hertar sóttvarnaráðstafanir taka gildi strax á miðnætti og eiga að gilda til 17. nóvember. Einungis 10 mega koma saman, nema í útförum, matvöruverslunum, apótekum og almenningssamgöngum. Skólar verða áfram opnir.
Kjarninn 30. október 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – AMD svarar NVidia og Airpods-lekar
Kjarninn 30. október 2020
Viðsnúningur hefur orðið í rekstri Hagkaupa. Hann útskýrist af miklum vexti í vörusölu, sérstaklega í sérvöru.
Verslunarrekstur Haga í blóma en eldsneytissala í mótvindi
Hagar, stærsta smásölufyrirtæki landsins, hagnaðist um 1,2 milljarða króna á fyrri helmingi rekstrarárs síns þrátt fyrir heimsfaraldur. Verslun skilaði auknum tekjum en tekjur af eldsneytissölu drógust saman um rúmlega fimmtung.
Kjarninn 30. október 2020
75 ný smit innanlands – Von er á hertum aðgerðum
Ríkisstjórnin stefnir á að halda blaðamannafund í dag þar sem hertar aðgerðir verða kynntar.
Kjarninn 30. október 2020
Pawel Bartoszek
Fargjaldatekjur sannarlega mælikvarði á hagkvæmni
Kjarninn 30. október 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar