Sýnir tillaga að friðun virkjanasvæða á Ófeigsfjarðarheiði boðleg vinnubrögð hjá opinberri stofnun?

Þorbergur Steinn Leifsson verkfræðingur hjá Verkís fjallar um tillögur Náttúrufræðistofnunar Íslands varðandi friðunarsvæði á Vestfjörðum.

Auglýsing

Nátt­úru­fræði­stofnun Íslands (NÍ) hafur lagt til að umhverfi Dranga­jök­uls auk virkj­ana­svæða Hvalár- og Aust­ur­gils­virkj­unar verði sett í svo­kall­aðan B-hluta nátt­úru­minja­skrár sem lýsir for­gangs­verk­efnum um frið­lýs­ingu svæða næstu fimm ár. Hægt er að sjá yfir­lit yfir öll svæðin á korta­sjá.

Ef svæðið „Dranga­jök­ull“ er valið í korta­sjánni má nálg­ast svo­kall­aða „Stað­reynda­síðu“ sem er rök­stuðn­ingur stofn­un­ar­innar fyrir til­lög­unni um að leggja til að svæðið verði frið­að.

Ljóst er hins­vegar að öll lýs­ingin og rök­stuðn­ingur með til­lög­unni á ein­göngu við nyrðri hluta svæð­is­ins þ.e.a.s. umhverfis Dranga­jökul suður að virkj­ana­svæð­un­um. Nyrðri hluti svæð­is­ins er reyndar sama svæði og Umhverf­is­stofnun hafði lagt til að yrði frið­lýst á árinu 2003 í Nátt­úru­vernd­ar­á­ætlun 2004–2008 sjá með­fylgj­andi mynd:

Tillaga að friðlýsingu

Auglýsing

Á mynd­inni eru suð­ur­mörk til­lögu að frið­un­ar­svæði við norð­ur­mörk virkj­ana­svæð­anna, norðan Skjald­fann­ar­dals og Eyvind­ar­fjarð­ar­ár. Í nýju til­lög­unni hefur virkj­ana­svæð­unum hins­vegar verið bætt við. Í rök­stuðn­ingi með til­lög­unni eru einu upp­gefnu heim­ild­irnar nýlegar skýrslur um Dranga­jökul og þ.e.a.s. dokt­ors­rit­gerð Skafta Brynj­ólfs­sonar og stórt rann­sókn­ar­verk­efni um veð­ur­far fyrri alda (sjö heim­ild­ir).

Nýja stækk­aða svæðið er samt nefnt „Dranga­jök­ull. Land­mótun jökla, forn­lofts­lag og umhverf­issaga.“

Í til­lög­unni seg­ir:

„For­sendur fyrir verndun -

Vís­inda­legt gildi er tals­vert eða mik­ið. Nokkrar nýlegar jarð­fræði­rann­sóknir frá svæð­inu benda til tals­verðs vís­inda­legs gildis svæð­is­ins, sér­stak­lega fyrir jökl­un­ar­sögu, forn­loft­lags­sögu og umhverf­is­sögu lands­ins. Óvenju margir vel varð­veittir fornir jök­ul­garðar finn­ast á lág­lendi í Grunna­vík­ur­hreppi. Gott aðgengi að mjög virku og nokkuð sér­stöku land­mót­un­ar­um­hverfi í Kalda­lóni, bein­tengt skrið­jökli í Kalda­lóni. Mikil víð­ern­is­upp­lifun og svæðið nær órask­að.“

Það verður öllum ljóst sem skoða rök­stuðn­ing­inn að hann á ein­göngu við nyrðri hlut­ann sem lagt var til að yrði frið­aður 2003. Virkj­ana­svæðin eru gjör­ó­lík nyðri hlut­anum umhverfis Dranga­jök­ul. Á virkj­ana­svæð­inu eru engir skrið­jöklar, engir jök­ul­garðar eða neinar jarð­mynd­anir eða jök­ul­minjar með sér­stakt vernd­ar­gildi. Hvergi þykkur jarð­vegur eða set, eða neitt af því sem lýst er í til­lög­unni að æski­legt sé að friða, og hvergi er minnst á fossa. Enda hafa tvær ramma­á­ætl­un­ar­efndir (2 og 3) á vegum opin­berra aðila kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að virkj­ana­svæðin henti vel til virkj­un­ar, frekar en vernd­ar.

Miklar umhverf­is­rann­sóknir voru gerðar á virkj­ana­svæð­unum á árunum 2015 til 2017, af fjölda rann­sókna­að­ila, vegna ramma­á­ætl­unar og mats á umhverf­is­á­hrif­um, t.d. forn­leifa­skrán­ing, fugla­líf, gróð­ur, og vatna­líf á vegum Nátt­úru­stofu Vest­fjarða og Nátt­úru­fræði­stofu Kópa­vogs. Engar af þeim fjöl­mörgu rann­sókna­skýrslum um syðra svæðið sem bætt er við, er getið í heim­ild­ar­skrá NÍ um þau gögn sem frið­unin byggir á. Nátt­úru­fræði­stofnun var umsagna­að­ili Skipu­lags­stofn­unar vegna umhverf­is­mats Hval­ár­virkj­unar og skil­aði umsögn dag­settri 12 ágúst 2016. Þar voru engar alvar­legar athuga­semdir gerðar við mat virkj­un­ar­að­il­ans um til­tölu­lega lítil umhverf­is­á­hrif virkj­un­ar­inn­ar, eða minnst á víð­tækar frið­un­ar­hug­mynd­ir, hvorki þar, í athuga­semdum við ramma­á­ætlin 3, á svip­uðum tíma eða við skipu­lags­breyt­ingar sem sveit­ar­fé­lagið hefur unnið að allt fram til dags­ins í dag.

Þó ótrú­legt sé lítur þetta þannig út að gripið hafi verið inn í á síð­ustu stundu og frið­un­ar­svæðið sem til­laga er gerð um stækkað þannig að það næði líka yfir virkj­ana­svæðið en ekki hafi unn­ist tími til að breyta texta til­lög­unnar nema á fáeinum stöð­um. Engin breyt­ing er gerð á meg­in­texta eða heim­ildum fyrr en kemur að und­ir­fyr­ir­sögn­inni „ógn­ir“ og þar búin til máls­grein með einni til­tölu­lega óskýrri setn­ingu:

„Mögu­leg virkjun Vatns­falla getur haft tals­verð áhrif á víð­erni og ásýnd svæðis auk þess að mögu­lega raska ákveðnum jarð­minj­u­m.“ (let­ur­breyt­ing höf­und­ar)

Það er ljóst að óháð því hvaða skoð­anir menn hafa á friðun virkj­ana­svæð­anna, þá verður að gera þá kröfu til opin­berrar stofn­unar að hún rök­styðji mál sitt þegar hún leggur til ger­breyt­ingu á fyrri ákvörðun stjórn­valda sem kann að leiða til millj­arða króna skaða­bótakrafna á hendur rík­is­ins, auk þess að setja mögu­lega fram­tíð­ar­upp­bygg­ingu heils lands­hluta í orku og atvinnu­málum í upp­nám.

Í nátt­úr­vernd­ar­lögum segir að „ákvarð­anir stjórn­valda sem varða nátt­úr­una skulu eins og kostur er byggj­ast á vís­inda­legri þekk­ingu á vernd­ar­stöðu og stofn­stærð teg­unda, útbreiðslu og vernd­ar­stöðu vist­gerða og vist­kerfa og jarð­fræði lands­ins“. Hvað segir „fagráð nátt­úru­minja­skrár“ um vinnu­brögð NÍ, en fagráð­ið, sem í sitja 8 ein­stak­ling­ar, „skal vera NÍ til ráð­gjafar um gerð til­lögu um minjar á nátt­úru­minja­skrá“ ? Eru allir starfs­menn Nátt­úru­fræði­stofn­unar sáttir við vinnu­brögð sem líta svona út?

NÍ heyrir undir umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra sem er fyrrum fram­kvæmda­stjóri Land­vernd­ar. En Land­vernd nán­ast kynnti þessar til­lögur NÍ í fréttum áður en þeir sem unnið hafa að nýt­ingu svæð­is­ins vissu neitt af þeim. Ráð­herra hlýtur að telj­ast van­hæfur til að fjalla um þetta mál enda þegar búinn að lýsa því yfir í sjón­varps­fréttum (26. júní) að þessi til­laga sé byggð á nýj­ustu vís­inda­legum greinum um þetta svæði, þó honum mætti vera ljóst af grein­ar­heit­unum einum saman að allar þessar sjö greinar fjalla ein­göngu um Dranga­jökul og alnæsta nágrenni hans, en ekk­ert um virkj­ana­svæðið sem var til umræðu í við­tal­inu. Fáir myndu vænt­an­lega setja sig upp á móti frið­lýs­ingu svæð­is­ins umhverfis Dranga­jökul eins og það var skil­greint 2003, nema kannski land­eig­end­ur.

Það er grafal­var­legt mál þegar rík­is­stofnun setur fram til­lögu sem hefði mikil áhrif og kostnað í för með sér án þess að rök­styðja mál sitt með svo miklu sem einni setn­ingu. Þetta kallar á skýr­ingar og jafn­vel rann­sókn til að fá allar upp­lýs­ingar upp á borð­ið, um hvernig mik­il­væg mál geta fengið svona illa grund­aðan fram­gang í stjórn­kerf­inu.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorsteinn Már vonar að tímabundið brotthvarf rói umræðu um Samherja
Þorsteinn Már Baldvinsson segir í viðtali við Vísi að Samherji sé ekki sálarlaust fyrirtæki. Honum blöskrar umræða um fyrirtækið í kjölfar afhjúpandi þáttar Kveiks um starfsemi Samherja í Namibíu.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Indriði H. Þorláksson
Samherji í gráum skugga
Kjarninn 14. nóvember 2019
Björgólfur í leyfi frá störfum sem stjórnarformaður Íslandsstofu
Björgólfur Jóhannsson tekur við sem forstjóri Samherja tímabundið.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Leifur Gunnarsson
Takmarkanir á tímum tæknibyltinga – Staða fólks með sykursýki 1 í dag
Kjarninn 14. nóvember 2019
Mosfellsbær heldur áfram að stækka
Íbúum Mosfellsbæjar hefur fjölgað gríðarlega á síðasta áratug sem og nýjum íbúðum. Bæjarstjórn Mosfellsbæjar býst við áframhaldandi fjölgun íbúa á næsta ári.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Haukur Arnþórsson
Hugleiðingar um tengsl stjórnmála og sjávarútvegs
Kjarninn 14. nóvember 2019
Svæðið sem um ræðir
Steypuvinna vegna Landsbankabyggingarinnar – Reikna með að fara 190 ferðir á einum degi
Botnplata nýju Landsbankabyggingarinnar á Austurbakka 2 verður steypt laugardaginn næstkomandi. Meðan unnið er þarf að loka hægri akrein Kalkofnsvegar í átt að Lækjargötu.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Inga Sæland
„Ætlar utanríkisráðherra að láta þetta viðgangast?“
Formaður Flokks fólksins setur spurningarmerki við það að stjórnarformaður Íslandsstofu taki við embætti formanns Samherja.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar