Sýnir tillaga að friðun virkjanasvæða á Ófeigsfjarðarheiði boðleg vinnubrögð hjá opinberri stofnun?

Þorbergur Steinn Leifsson verkfræðingur hjá Verkís fjallar um tillögur Náttúrufræðistofnunar Íslands varðandi friðunarsvæði á Vestfjörðum.

Auglýsing

Nátt­úru­fræði­stofnun Íslands (NÍ) hafur lagt til að umhverfi Dranga­jök­uls auk virkj­ana­svæða Hvalár- og Aust­ur­gils­virkj­unar verði sett í svo­kall­aðan B-hluta nátt­úru­minja­skrár sem lýsir for­gangs­verk­efnum um frið­lýs­ingu svæða næstu fimm ár. Hægt er að sjá yfir­lit yfir öll svæðin á korta­sjá.

Ef svæðið „Dranga­jök­ull“ er valið í korta­sjánni má nálg­ast svo­kall­aða „Stað­reynda­síðu“ sem er rök­stuðn­ingur stofn­un­ar­innar fyrir til­lög­unni um að leggja til að svæðið verði frið­að.

Ljóst er hins­vegar að öll lýs­ingin og rök­stuðn­ingur með til­lög­unni á ein­göngu við nyrðri hluta svæð­is­ins þ.e.a.s. umhverfis Dranga­jökul suður að virkj­ana­svæð­un­um. Nyrðri hluti svæð­is­ins er reyndar sama svæði og Umhverf­is­stofnun hafði lagt til að yrði frið­lýst á árinu 2003 í Nátt­úru­vernd­ar­á­ætlun 2004–2008 sjá með­fylgj­andi mynd:

Tillaga að friðlýsingu

Auglýsing

Á mynd­inni eru suð­ur­mörk til­lögu að frið­un­ar­svæði við norð­ur­mörk virkj­ana­svæð­anna, norðan Skjald­fann­ar­dals og Eyvind­ar­fjarð­ar­ár. Í nýju til­lög­unni hefur virkj­ana­svæð­unum hins­vegar verið bætt við. Í rök­stuðn­ingi með til­lög­unni eru einu upp­gefnu heim­ild­irnar nýlegar skýrslur um Dranga­jökul og þ.e.a.s. dokt­ors­rit­gerð Skafta Brynj­ólfs­sonar og stórt rann­sókn­ar­verk­efni um veð­ur­far fyrri alda (sjö heim­ild­ir).

Nýja stækk­aða svæðið er samt nefnt „Dranga­jök­ull. Land­mótun jökla, forn­lofts­lag og umhverf­issaga.“

Í til­lög­unni seg­ir:

„For­sendur fyrir verndun -

Vís­inda­legt gildi er tals­vert eða mik­ið. Nokkrar nýlegar jarð­fræði­rann­sóknir frá svæð­inu benda til tals­verðs vís­inda­legs gildis svæð­is­ins, sér­stak­lega fyrir jökl­un­ar­sögu, forn­loft­lags­sögu og umhverf­is­sögu lands­ins. Óvenju margir vel varð­veittir fornir jök­ul­garðar finn­ast á lág­lendi í Grunna­vík­ur­hreppi. Gott aðgengi að mjög virku og nokkuð sér­stöku land­mót­un­ar­um­hverfi í Kalda­lóni, bein­tengt skrið­jökli í Kalda­lóni. Mikil víð­ern­is­upp­lifun og svæðið nær órask­að.“

Það verður öllum ljóst sem skoða rök­stuðn­ing­inn að hann á ein­göngu við nyrðri hlut­ann sem lagt var til að yrði frið­aður 2003. Virkj­ana­svæðin eru gjör­ó­lík nyðri hlut­anum umhverfis Dranga­jök­ul. Á virkj­ana­svæð­inu eru engir skrið­jöklar, engir jök­ul­garðar eða neinar jarð­mynd­anir eða jök­ul­minjar með sér­stakt vernd­ar­gildi. Hvergi þykkur jarð­vegur eða set, eða neitt af því sem lýst er í til­lög­unni að æski­legt sé að friða, og hvergi er minnst á fossa. Enda hafa tvær ramma­á­ætl­un­ar­efndir (2 og 3) á vegum opin­berra aðila kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að virkj­ana­svæðin henti vel til virkj­un­ar, frekar en vernd­ar.

Miklar umhverf­is­rann­sóknir voru gerðar á virkj­ana­svæð­unum á árunum 2015 til 2017, af fjölda rann­sókna­að­ila, vegna ramma­á­ætl­unar og mats á umhverf­is­á­hrif­um, t.d. forn­leifa­skrán­ing, fugla­líf, gróð­ur, og vatna­líf á vegum Nátt­úru­stofu Vest­fjarða og Nátt­úru­fræði­stofu Kópa­vogs. Engar af þeim fjöl­mörgu rann­sókna­skýrslum um syðra svæðið sem bætt er við, er getið í heim­ild­ar­skrá NÍ um þau gögn sem frið­unin byggir á. Nátt­úru­fræði­stofnun var umsagna­að­ili Skipu­lags­stofn­unar vegna umhverf­is­mats Hval­ár­virkj­unar og skil­aði umsögn dag­settri 12 ágúst 2016. Þar voru engar alvar­legar athuga­semdir gerðar við mat virkj­un­ar­að­il­ans um til­tölu­lega lítil umhverf­is­á­hrif virkj­un­ar­inn­ar, eða minnst á víð­tækar frið­un­ar­hug­mynd­ir, hvorki þar, í athuga­semdum við ramma­á­ætlin 3, á svip­uðum tíma eða við skipu­lags­breyt­ingar sem sveit­ar­fé­lagið hefur unnið að allt fram til dags­ins í dag.

Þó ótrú­legt sé lítur þetta þannig út að gripið hafi verið inn í á síð­ustu stundu og frið­un­ar­svæðið sem til­laga er gerð um stækkað þannig að það næði líka yfir virkj­ana­svæðið en ekki hafi unn­ist tími til að breyta texta til­lög­unnar nema á fáeinum stöð­um. Engin breyt­ing er gerð á meg­in­texta eða heim­ildum fyrr en kemur að und­ir­fyr­ir­sögn­inni „ógn­ir“ og þar búin til máls­grein með einni til­tölu­lega óskýrri setn­ingu:

„Mögu­leg virkjun Vatns­falla getur haft tals­verð áhrif á víð­erni og ásýnd svæðis auk þess að mögu­lega raska ákveðnum jarð­minj­u­m.“ (let­ur­breyt­ing höf­und­ar)

Það er ljóst að óháð því hvaða skoð­anir menn hafa á friðun virkj­ana­svæð­anna, þá verður að gera þá kröfu til opin­berrar stofn­unar að hún rök­styðji mál sitt þegar hún leggur til ger­breyt­ingu á fyrri ákvörðun stjórn­valda sem kann að leiða til millj­arða króna skaða­bótakrafna á hendur rík­is­ins, auk þess að setja mögu­lega fram­tíð­ar­upp­bygg­ingu heils lands­hluta í orku og atvinnu­málum í upp­nám.

Í nátt­úr­vernd­ar­lögum segir að „ákvarð­anir stjórn­valda sem varða nátt­úr­una skulu eins og kostur er byggj­ast á vís­inda­legri þekk­ingu á vernd­ar­stöðu og stofn­stærð teg­unda, útbreiðslu og vernd­ar­stöðu vist­gerða og vist­kerfa og jarð­fræði lands­ins“. Hvað segir „fagráð nátt­úru­minja­skrár“ um vinnu­brögð NÍ, en fagráð­ið, sem í sitja 8 ein­stak­ling­ar, „skal vera NÍ til ráð­gjafar um gerð til­lögu um minjar á nátt­úru­minja­skrá“ ? Eru allir starfs­menn Nátt­úru­fræði­stofn­unar sáttir við vinnu­brögð sem líta svona út?

NÍ heyrir undir umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra sem er fyrrum fram­kvæmda­stjóri Land­vernd­ar. En Land­vernd nán­ast kynnti þessar til­lögur NÍ í fréttum áður en þeir sem unnið hafa að nýt­ingu svæð­is­ins vissu neitt af þeim. Ráð­herra hlýtur að telj­ast van­hæfur til að fjalla um þetta mál enda þegar búinn að lýsa því yfir í sjón­varps­fréttum (26. júní) að þessi til­laga sé byggð á nýj­ustu vís­inda­legum greinum um þetta svæði, þó honum mætti vera ljóst af grein­ar­heit­unum einum saman að allar þessar sjö greinar fjalla ein­göngu um Dranga­jökul og alnæsta nágrenni hans, en ekk­ert um virkj­ana­svæðið sem var til umræðu í við­tal­inu. Fáir myndu vænt­an­lega setja sig upp á móti frið­lýs­ingu svæð­is­ins umhverfis Dranga­jökul eins og það var skil­greint 2003, nema kannski land­eig­end­ur.

Það er grafal­var­legt mál þegar rík­is­stofnun setur fram til­lögu sem hefði mikil áhrif og kostnað í för með sér án þess að rök­styðja mál sitt með svo miklu sem einni setn­ingu. Þetta kallar á skýr­ingar og jafn­vel rann­sókn til að fá allar upp­lýs­ingar upp á borð­ið, um hvernig mik­il­væg mál geta fengið svona illa grund­aðan fram­gang í stjórn­kerf­inu.

Börkur Smári Kristinsson
Á ég að gera það?
Kjarninn 9. desember 2018
Karolina Fund: Ljótu kartöflurnar
Viðar Reynisson stofnaði ljótu kartöflurnar. Hann safnar nú fyrir pökkunarvél til að gera pakkað þeim í neytendavænni umbúðir.
Kjarninn 9. desember 2018
Bjarni Jónsson
Á að afhjúpa jólasveinana – eða gæta friðhelgi þeirra?
Leslistinn 9. desember 2018
„Þau sem stjórna þessu landi vilja taka sér langt og gott jólafrí“
Formaður Eflingar segir að tíminn til viðræðna um boðlega lausn á kjaradeilum hafi ekki verið vel nýttur undanfarin misseri. Hún telur íslenska verkalýðsbaráttu hafa verið staðnaða árum saman.
Kjarninn 9. desember 2018
Segir Sigmund Davíð vera á meðal þeirra sem þögðu
Þingmaður Miðflokksins segist gera greinarmun á þeim sem töluðu á Klaustursbarnum og þeim sem þögðu án þess að grípa inn í níðingstalið. Hann telur formann flokksins vera á meðal þeirra sem þögðu.
Kjarninn 9. desember 2018
Heimilið hættulegasti staðurinn fyrir konur
Árið 2017 bárust lögreglunni á Íslandi 870 tilkynningar um heimilisofbeldi. Sama ár voru 50.000 konur myrtar í heiminum af maka sínum eða fjölskyldumeðlim. Á síðustu 15 árum var helmingur þeirra manndrápa sem framin voru á Íslandi tengd heimilisofbeldi.
Kjarninn 9. desember 2018
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Vísindin efla alla dáð
Kjarninn 9. desember 2018
Frederik Skøt og Toke Suhr.
Morðtól í tómstundabúð
Þegar tveir ungir menn, Toke Suhr og Frederik Skøt, opnuðu verslun í Kaupmannahöfn, fyrir tveim árum, grunaði þá ekki að vörur sem þeir hefðu til sölu yrðu notaðar til árása og manndrápa í Írak.
Kjarninn 9. desember 2018
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar