Sýnir tillaga að friðun virkjanasvæða á Ófeigsfjarðarheiði boðleg vinnubrögð hjá opinberri stofnun?

Þorbergur Steinn Leifsson verkfræðingur hjá Verkís fjallar um tillögur Náttúrufræðistofnunar Íslands varðandi friðunarsvæði á Vestfjörðum.

Auglýsing

Nátt­úru­fræði­stofnun Íslands (NÍ) hafur lagt til að umhverfi Dranga­jök­uls auk virkj­ana­svæða Hvalár- og Aust­ur­gils­virkj­unar verði sett í svo­kall­aðan B-hluta nátt­úru­minja­skrár sem lýsir for­gangs­verk­efnum um frið­lýs­ingu svæða næstu fimm ár. Hægt er að sjá yfir­lit yfir öll svæðin á korta­sjá.

Ef svæðið „Dranga­jök­ull“ er valið í korta­sjánni má nálg­ast svo­kall­aða „Stað­reynda­síðu“ sem er rök­stuðn­ingur stofn­un­ar­innar fyrir til­lög­unni um að leggja til að svæðið verði frið­að.

Ljóst er hins­vegar að öll lýs­ingin og rök­stuðn­ingur með til­lög­unni á ein­göngu við nyrðri hluta svæð­is­ins þ.e.a.s. umhverfis Dranga­jökul suður að virkj­ana­svæð­un­um. Nyrðri hluti svæð­is­ins er reyndar sama svæði og Umhverf­is­stofnun hafði lagt til að yrði frið­lýst á árinu 2003 í Nátt­úru­vernd­ar­á­ætlun 2004–2008 sjá með­fylgj­andi mynd:

Tillaga að friðlýsingu

Auglýsing

Á mynd­inni eru suð­ur­mörk til­lögu að frið­un­ar­svæði við norð­ur­mörk virkj­ana­svæð­anna, norðan Skjald­fann­ar­dals og Eyvind­ar­fjarð­ar­ár. Í nýju til­lög­unni hefur virkj­ana­svæð­unum hins­vegar verið bætt við. Í rök­stuðn­ingi með til­lög­unni eru einu upp­gefnu heim­ild­irnar nýlegar skýrslur um Dranga­jökul og þ.e.a.s. dokt­ors­rit­gerð Skafta Brynj­ólfs­sonar og stórt rann­sókn­ar­verk­efni um veð­ur­far fyrri alda (sjö heim­ild­ir).

Nýja stækk­aða svæðið er samt nefnt „Dranga­jök­ull. Land­mótun jökla, forn­lofts­lag og umhverf­issaga.“

Í til­lög­unni seg­ir:

„For­sendur fyrir verndun -

Vís­inda­legt gildi er tals­vert eða mik­ið. Nokkrar nýlegar jarð­fræði­rann­sóknir frá svæð­inu benda til tals­verðs vís­inda­legs gildis svæð­is­ins, sér­stak­lega fyrir jökl­un­ar­sögu, forn­loft­lags­sögu og umhverf­is­sögu lands­ins. Óvenju margir vel varð­veittir fornir jök­ul­garðar finn­ast á lág­lendi í Grunna­vík­ur­hreppi. Gott aðgengi að mjög virku og nokkuð sér­stöku land­mót­un­ar­um­hverfi í Kalda­lóni, bein­tengt skrið­jökli í Kalda­lóni. Mikil víð­ern­is­upp­lifun og svæðið nær órask­að.“

Það verður öllum ljóst sem skoða rök­stuðn­ing­inn að hann á ein­göngu við nyrðri hlut­ann sem lagt var til að yrði frið­aður 2003. Virkj­ana­svæðin eru gjör­ó­lík nyðri hlut­anum umhverfis Dranga­jök­ul. Á virkj­ana­svæð­inu eru engir skrið­jöklar, engir jök­ul­garðar eða neinar jarð­mynd­anir eða jök­ul­minjar með sér­stakt vernd­ar­gildi. Hvergi þykkur jarð­vegur eða set, eða neitt af því sem lýst er í til­lög­unni að æski­legt sé að friða, og hvergi er minnst á fossa. Enda hafa tvær ramma­á­ætl­un­ar­efndir (2 og 3) á vegum opin­berra aðila kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að virkj­ana­svæðin henti vel til virkj­un­ar, frekar en vernd­ar.

Miklar umhverf­is­rann­sóknir voru gerðar á virkj­ana­svæð­unum á árunum 2015 til 2017, af fjölda rann­sókna­að­ila, vegna ramma­á­ætl­unar og mats á umhverf­is­á­hrif­um, t.d. forn­leifa­skrán­ing, fugla­líf, gróð­ur, og vatna­líf á vegum Nátt­úru­stofu Vest­fjarða og Nátt­úru­fræði­stofu Kópa­vogs. Engar af þeim fjöl­mörgu rann­sókna­skýrslum um syðra svæðið sem bætt er við, er getið í heim­ild­ar­skrá NÍ um þau gögn sem frið­unin byggir á. Nátt­úru­fræði­stofnun var umsagna­að­ili Skipu­lags­stofn­unar vegna umhverf­is­mats Hval­ár­virkj­unar og skil­aði umsögn dag­settri 12 ágúst 2016. Þar voru engar alvar­legar athuga­semdir gerðar við mat virkj­un­ar­að­il­ans um til­tölu­lega lítil umhverf­is­á­hrif virkj­un­ar­inn­ar, eða minnst á víð­tækar frið­un­ar­hug­mynd­ir, hvorki þar, í athuga­semdum við ramma­á­ætlin 3, á svip­uðum tíma eða við skipu­lags­breyt­ingar sem sveit­ar­fé­lagið hefur unnið að allt fram til dags­ins í dag.

Þó ótrú­legt sé lítur þetta þannig út að gripið hafi verið inn í á síð­ustu stundu og frið­un­ar­svæðið sem til­laga er gerð um stækkað þannig að það næði líka yfir virkj­ana­svæðið en ekki hafi unn­ist tími til að breyta texta til­lög­unnar nema á fáeinum stöð­um. Engin breyt­ing er gerð á meg­in­texta eða heim­ildum fyrr en kemur að und­ir­fyr­ir­sögn­inni „ógn­ir“ og þar búin til máls­grein með einni til­tölu­lega óskýrri setn­ingu:

„Mögu­leg virkjun Vatns­falla getur haft tals­verð áhrif á víð­erni og ásýnd svæðis auk þess að mögu­lega raska ákveðnum jarð­minj­u­m.“ (let­ur­breyt­ing höf­und­ar)

Það er ljóst að óháð því hvaða skoð­anir menn hafa á friðun virkj­ana­svæð­anna, þá verður að gera þá kröfu til opin­berrar stofn­unar að hún rök­styðji mál sitt þegar hún leggur til ger­breyt­ingu á fyrri ákvörðun stjórn­valda sem kann að leiða til millj­arða króna skaða­bótakrafna á hendur rík­is­ins, auk þess að setja mögu­lega fram­tíð­ar­upp­bygg­ingu heils lands­hluta í orku og atvinnu­málum í upp­nám.

Í nátt­úr­vernd­ar­lögum segir að „ákvarð­anir stjórn­valda sem varða nátt­úr­una skulu eins og kostur er byggj­ast á vís­inda­legri þekk­ingu á vernd­ar­stöðu og stofn­stærð teg­unda, útbreiðslu og vernd­ar­stöðu vist­gerða og vist­kerfa og jarð­fræði lands­ins“. Hvað segir „fagráð nátt­úru­minja­skrár“ um vinnu­brögð NÍ, en fagráð­ið, sem í sitja 8 ein­stak­ling­ar, „skal vera NÍ til ráð­gjafar um gerð til­lögu um minjar á nátt­úru­minja­skrá“ ? Eru allir starfs­menn Nátt­úru­fræði­stofn­unar sáttir við vinnu­brögð sem líta svona út?

NÍ heyrir undir umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra sem er fyrrum fram­kvæmda­stjóri Land­vernd­ar. En Land­vernd nán­ast kynnti þessar til­lögur NÍ í fréttum áður en þeir sem unnið hafa að nýt­ingu svæð­is­ins vissu neitt af þeim. Ráð­herra hlýtur að telj­ast van­hæfur til að fjalla um þetta mál enda þegar búinn að lýsa því yfir í sjón­varps­fréttum (26. júní) að þessi til­laga sé byggð á nýj­ustu vís­inda­legum greinum um þetta svæði, þó honum mætti vera ljóst af grein­ar­heit­unum einum saman að allar þessar sjö greinar fjalla ein­göngu um Dranga­jökul og alnæsta nágrenni hans, en ekk­ert um virkj­ana­svæðið sem var til umræðu í við­tal­inu. Fáir myndu vænt­an­lega setja sig upp á móti frið­lýs­ingu svæð­is­ins umhverfis Dranga­jökul eins og það var skil­greint 2003, nema kannski land­eig­end­ur.

Það er grafal­var­legt mál þegar rík­is­stofnun setur fram til­lögu sem hefði mikil áhrif og kostnað í för með sér án þess að rök­styðja mál sitt með svo miklu sem einni setn­ingu. Þetta kallar á skýr­ingar og jafn­vel rann­sókn til að fá allar upp­lýs­ingar upp á borð­ið, um hvernig mik­il­væg mál geta fengið svona illa grund­aðan fram­gang í stjórn­kerf­inu.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ísold Uggadóttir og Auður Jónsdóttir
Himinhrópandi mistök í máli Maní
Kjarninn 20. febrúar 2020
Haraldur Johanessen var enn ríkislögreglustjóri þegar samkomulagið var gert. Hann lét af störfum skömmu síðar
Samkomulag ríkislögreglustjóra hækkaði laun yfirmanna um 48 prósent
Þeir yfirmenn hjá ríkislögreglustjóra sem skrifuðu undir samkomulag við embættið í fyrra hækkuðu samtals grunnlaun sín um 314 þúsund krónur á mánuði og sameiginlegar lífeyrisgreiðslur um 309 milljónir.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Samninganefnd starfsgreinasambandsins.
Starfsgreinasambandið nær samkomulagi við ríkið um nýjan kjarasamning
Starfsgreinasambandið og ríkið náðu í gær saman um útlínur á nýjum kjarasamningi á fundi hjá ríkissáttarsemjara.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling fordæmir Dag fyrir að vilja ekki eiga samtal við sig
Efling segir borgarstjórann í Reykjavík tala niður kjara- og réttlætisbaráttu félagsins. Framsetning hans á tilboðum Reykjavíkurborgar um launahækkanir til félagsmanna Eflingar sé í þeim „tilgangi að fegra mögur tilboð borgarinnar.“
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB.
Verkföll hjá BSRB hefjast að óbreyttu í byrjun mars
Verkföllin munu hafa mikil áhrif á almannaþjónustuna enda munu þau ná til starfsfólks í heilbrigðisþjónustunni, þar með talið á Landspítalanum, og í skólum, leikskólum og á frístundaheimilum.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Hillur verslana eru í dag fullar af fersku brauði.
Uppþot vegna brauðsins stormur í vatnsglasi
„Hvenær verður næst brauð viðvörun?“ „Brauð er búið í borginni, líka hvíta brauðið. Fólk ætlar greinilega að leyfa sér þessar síðustu klukkustundir á jörðu.“ Þeir voru margir brandararnir sem fuku í sprengilægðinni í síðustu viku.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Traust almennings á dómstólum
Auður Jónsdóttir rithöfundur hitti gamalreyndan lögmann, Ragnar Aðalsteinsson, til að ræða hið svokallaða Landsréttarmál en það vekur upp áleitnar spurningar.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Fríða Ísberg og Bergsveinn Birgisson.
Fríða Ísberg og Bergsveinn Birgisson tilnefnd til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs
Þrettán norrænar skáldsögur, smásagnasöfn og ljóðabækur eru tilnefndar. Verðlaunin verða afhent í Reykjavík í haust.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar