Friðlýsing Íslands fyrir kjarnorkuvopnum

Melkorka Mjöll Kristinsdóttir segir að hægrið og vinstrið verði að tala saman.

Auglýsing

Í til­efni umræðna um kjarn­orku-af­vopnun verður hér gerð til­raun til að bregða ljósi á þrjár ástæður þess að aldrei hefur gengið að afla stuðn­ings meiri­hluta þing­heims við frum­vörp sem kveða á um að Ísland verði kjarn­orku­vopna­laust svæði, þrátt fyrir gríð­ar­lega hags­muni Íslands á haf­svæðum vegna fiski­miða. Þrettán slík frum­vörp hafa litið dags­ins ljós, hið fyrsta árið 1987 og nýjasta til­raunin var gerð á lög­gjaf­ar­þing­inu 2017-2018. Þó lög frá Alþingi megni aðeins að frið­lýsa for­ráða­svæði Íslands (land­svæði, innsævi, loft­helgi og land­helg­i), gætu slík lög verið fyrsta skrefið í átt að sam­starfi við önnur ríki um kjarn­orku­vopna­laust svæði.

Frum­vörp hafa ekki sam­rýmst þjóða­rétti

Ein af ástæðum þess að ekki hefur gengið að setja lög um kjarn­orku­vopna­laust svæði á Íslandi er að frum­vörp þess efnis hafa kveðið á um frið­lýs­ingu svæða þar sem Ísland hefur ekki fullt rík­is­vald. Dr. Bjarni Már Magn­ús­son benti á þetta árið 2009. Hann sagði einnig að lítið hafi farið fyrir umræðum hér á landi um hvaða leiðir eru færar í þessum efn­um. Þá fór hann í smá­at­riðum yfir ákvæði frum­varps um frið­lýs­ingu Íslands fyrir kjarn­orku­vopnum frá árinu 2008, og benti á hverju þyrfti að breyta, svo frum­varpið sam­ræmd­ist þjóða­rétti, meðal ann­ars meg­in­reglu Haf­rétt­ar­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna um sigl­inga­frelsi. Samt sem áður var sam­hljóða frum­varp lagt fyrir Alþingi þing­vet­ur­inn 2017-2018. Engan skyldi undra að frum­varpið rann út í sand­inn.

Í grein­ar­gerð er frum­varpið rök­stutt með því að nýlega hafi verið sam­þykkt þjóðar­ör­ygg­is­stefna fyrir Ísland (2016), þar sem kveðið sé á um að að Ísland og íslensk land­helgi verði frið­lýst fyrir kjarn­orku­vopnum (10.mgr.). Í grein­ar­gerð­inni er ekki vikið einu orði að Haf­rétt­ar­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna. Hér erum við komin að því sem ég held að sé kjarna­at­riði, það er að fólk sem brennur fyrir mál­efn­inu virð­ast ekki hlusta á fólk sem bendir á bilun í vél­inni og hvaða aðgerðir séu nauð­syn­leg­ar, sé ætl­unin að renna bílnum úr hlaði.

Auglýsing

Varn­ar­samn­ing­ur­inn við Banda­ríkin og aðild okkar að NATO

Önnur ástæða fyrir því að erf­ið­lega hefur reynst að fá frum­vörp um kjarn­orku­vopna­laust svæði sam­þykkt á Alþingi er sú skoðun margra að slík frið­lýs­ing rími illa við veru okkar í NATO og varn­ar­sam­starfið við Banda­rík­in. Ísland verði að velja á milli hern­að­ar­sam­vinnu eða frið­lýs­ingar fyrir kjarn­orku­vopn­um. Fólk hefur því skipt sér í tvo hópa. Það merki­lega er að báðir hóp­arnir eru sam­mála um hvert mark­miðið er. Mark­miðið er friður og öryggi. Hópanna greinir aðeins á um leiðir að mark­mið­inu.

Í því sam­hengi er áhuga­vert að þjóðar­ör­ygg­is­stefna Íslands kveður bæði á um að Ísland verði kjarn­orku­vopna­laust svæði og aðild Íslands að NATO og varn­ar­samn­ingnum við Banda­ríkin (3.-4. mgr.). Óneit­an­lega vaknar sú spurn­ing hvort þjóðar­ör­ygg­is­stefnan sé í mót­sögn við sjálfa sig, eða hvort hægt sé að ná mark­mið­inu um kjarn­orku­vopna­laust svæði, á sama tíma og Ísland á í hern­að­ar­sam­starfi.

Benda verður á að hægt er að nefna dæmi þess að slitnað hafi upp úr varn­ar­sam­starfi við Banda­ríkin í kjöl­far þess að ríki lýsti land sitt og land­helgi kjarn­orku­vopna­laust svæði. Það gerð­ist á níunda ára­tugn­um, þegar Banda­ríkin slitu varn­ar­sam­starfi við Nýja-­Sjá­land. Banda­rískir emb­ætt­is­menn svör­uðu því til að Banda­ríkin gætu ekki lagað sig að breyt­ing­unni, vegna þeirrar reglu banda­rískra her­mála­yf­ir­valda að svara aldrei neinu um hvort til­tekin skip bæru kjarn­orku­vopn eða ekki. Síðan þetta var hefur mikið vatn runnið til sjávar og áherslu­breyt­ing orðið hjá banda­rískum yfir­völdum hvað varðar kjarn­orku­vopn um borð í skip­um. Ekki er ljóst hvort kjarn­orku­vopna­laust svæði hér á landi hefði áhrif á varn­ar­sam­starfið við Banda­rík­in.

Hvað varðar aðild­ina að NATO þá er í flestum til­fellum laga­lega mögu­legt fyrir NATO-­ríki að vera ekki undir hinni svoköll­uðu kjarn­orku-regn­hlíf banda­lags­ins, sam­kvæmt áliti frá lög­fræði­deild Harvar­d-há­skóla (júní 2018). Í stórum dráttum er ástæðan sú að Atl­ants­hafs­sátt­mál­inn nefnir ekki kjarn­orku­vopn. Þó það komi fram í örygg­is- og her­mála­stefnu NATO frá árinu 2010 að banda­lagið reiði sig á kjarn­orku­vopn, þá er það ekki laga­lega bind­andi skjal heldur póli­tísks eðl­is. Auk þess er ekki kraf­ist ein­róma stuðn­ings við örygg­is- og her­mála­stefn­una heldur eru frá­vik umbor­in. Þá er mik­il­vægt að benda á að örygg­is- og her­mála­stefna NATO hvetur til kjarn­orku­af­vopn­unar og stefnir að því að skapa aðstæður fyrir heim án kjarn­orku­vopna. Af fram­an­sögðu má ætla að kjarn­orku­vopna­laus svæði séu sam­rým­an­leg lang­tíma mark­miðum NATO.

Póli­tíska spurn­ingin

Bent hefur verið á að póli­tísk áhætta getur fylgt því að ríki fari undan kjarn­orkuregn­hlíf NATO, eða geri á annan hátt lög­lega fyr­ir­vara í sam­starfi við stóra og sterkra aðila. Í þessu sam­bandi má benda á að þó svo kunni að vera almennt, þá á það ekki að öllu leiti við í núver­andi örygg­is­um­hverfi, gagn­vart Íslandi. Ástæðan er sú að land­fræði­leg lega Íslands er aftur orðin gríð­ar­lega mik­il­væg fyrir NATO og Banda­rík­in. Fyrir Ísland þýðir þetta að við erum í stöðu til að gera kröfur og setja fyr­ir­vara.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Frosti Sigurjónsson
Nóbelsverðlaunahafi segir ivermectin vinna á COVID-19
Kjarninn 19. apríl 2021
Kári Stefánsson (t.v.) og Þórólfur Guðnason.
Samstarf Þórólfs og Kára „langoftast“ og „næstum því alltaf“ ánægjulegt
Mun meira máli skiptir hvernig við hegðum okkur heldur en af hvaða afbrigði veiran er, segir Kári Stefánsson forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar. Sóttvarnalæknir segir þátt fyrirtækisins í baráttunni gegn COVID-19 hafa skipt sköpum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Alls störfuðu um 130 manns hjá SaltPay hér á landi áður en til uppsagna dagsins kom.
Hópuppsögn hjá SaltPay
SaltPay segir upp tugum starfsmanna hér á landi í dag, aðallega starfsmönnum sem hafa starfað við að þróa og viðhalda eldra greiðslukerfi Borgunar. SaltPay keypti Borgun síðasta sumar.
Kjarninn 19. apríl 2021
Samfylking sé tilbúin með frumvarp sem skyldar komufarþega til að dvelja í sóttvarnahúsi
Formaður Samfylkingar spurði forsætisráðherra hvort til stæði að breyta sóttvarnalögum í óundirbúnum fyrirspurnatíma á Alþingi í dag. Ekki við núverandi fyrirkomulag að sakast að mati forsætisráðherra, heldur við þá sem fylgja ekki reglum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Sigríður Ólafsdóttir verður í öðru sæti listans og Eiríkur Björn í því fyrsta.
Eiríkur Björn og Sigríður leiða Viðreisn í Norðausturkjördæmi
Fyrrverandi bæjarstjóri á Fljótsdalshéraði og Akureyri verður oddviti Viðreisnar í Norðausturkjördæmi í komandi kosningum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Harpa opnaði árið 2011. Kostnaður við rekstur fasteignarinnar og uppsafnað viðhald er að skapa alvarlega stöðu.
„Alvarleg staða“ hjá Hörpu vegna skorts á fjármagni til að sinna viðhaldi
Alls hafa eigendur Hörpu, ríki og borg, lagt húsinu til 14,4 milljarða króna í formi greiðslna af lánum vegna byggingu þess og rekstrarframlaga. Í fyrra nam rekstrarframlag þeirra 728 milljónum króna. Mikill vandi framundan vegna uppsafnaðs viðhalds.
Kjarninn 19. apríl 2021
Víðir Reynisson, Þórólfur Guðnason og Alma Möller á upplýsingafundi dagsins.
44 smit um helgina – Breytingar orðið í niðurstöðum landamæraskimanna
„Atburðir helgarinnar eru vissulega vonbrigði og við höfum fengið nú staðfest svo um munar að breska afbrigðið er til staðar í samfélaginu,“ segir Alma Möller landlæknir.
Kjarninn 19. apríl 2021
Styrkir til að hjálpa fyrirtækjum í ferðaþjónustu að rifta ráðningarsambandi við starfsfólk sitt hafa staðið til boða frá því í maí 2020.
Fyrirtæki tengd Icelandair Group hafa fengið 4,7 milljarða króna í uppsagnarstyrki
Alls hafa 17 fyrirtæki hafa fengið meira en 100 milljónir króna í uppsagnarstyrki úr ríkissjóði frá því í maí í fyrra. Næstum 40 prósent upphæðarinnar hafa farið til fyrirtækja sem tengjast Icelandair Group.
Kjarninn 19. apríl 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar