Friðlýsing Íslands fyrir kjarnorkuvopnum

Melkorka Mjöll Kristinsdóttir segir að hægrið og vinstrið verði að tala saman.

Auglýsing

Í til­efni umræðna um kjarn­orku-af­vopnun verður hér gerð til­raun til að bregða ljósi á þrjár ástæður þess að aldrei hefur gengið að afla stuðn­ings meiri­hluta þing­heims við frum­vörp sem kveða á um að Ísland verði kjarn­orku­vopna­laust svæði, þrátt fyrir gríð­ar­lega hags­muni Íslands á haf­svæðum vegna fiski­miða. Þrettán slík frum­vörp hafa litið dags­ins ljós, hið fyrsta árið 1987 og nýjasta til­raunin var gerð á lög­gjaf­ar­þing­inu 2017-2018. Þó lög frá Alþingi megni aðeins að frið­lýsa for­ráða­svæði Íslands (land­svæði, innsævi, loft­helgi og land­helg­i), gætu slík lög verið fyrsta skrefið í átt að sam­starfi við önnur ríki um kjarn­orku­vopna­laust svæði.

Frum­vörp hafa ekki sam­rýmst þjóða­rétti

Ein af ástæðum þess að ekki hefur gengið að setja lög um kjarn­orku­vopna­laust svæði á Íslandi er að frum­vörp þess efnis hafa kveðið á um frið­lýs­ingu svæða þar sem Ísland hefur ekki fullt rík­is­vald. Dr. Bjarni Már Magn­ús­son benti á þetta árið 2009. Hann sagði einnig að lítið hafi farið fyrir umræðum hér á landi um hvaða leiðir eru færar í þessum efn­um. Þá fór hann í smá­at­riðum yfir ákvæði frum­varps um frið­lýs­ingu Íslands fyrir kjarn­orku­vopnum frá árinu 2008, og benti á hverju þyrfti að breyta, svo frum­varpið sam­ræmd­ist þjóða­rétti, meðal ann­ars meg­in­reglu Haf­rétt­ar­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna um sigl­inga­frelsi. Samt sem áður var sam­hljóða frum­varp lagt fyrir Alþingi þing­vet­ur­inn 2017-2018. Engan skyldi undra að frum­varpið rann út í sand­inn.

Í grein­ar­gerð er frum­varpið rök­stutt með því að nýlega hafi verið sam­þykkt þjóðar­ör­ygg­is­stefna fyrir Ísland (2016), þar sem kveðið sé á um að að Ísland og íslensk land­helgi verði frið­lýst fyrir kjarn­orku­vopnum (10.mgr.). Í grein­ar­gerð­inni er ekki vikið einu orði að Haf­rétt­ar­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna. Hér erum við komin að því sem ég held að sé kjarna­at­riði, það er að fólk sem brennur fyrir mál­efn­inu virð­ast ekki hlusta á fólk sem bendir á bilun í vél­inni og hvaða aðgerðir séu nauð­syn­leg­ar, sé ætl­unin að renna bílnum úr hlaði.

Auglýsing

Varn­ar­samn­ing­ur­inn við Banda­ríkin og aðild okkar að NATO

Önnur ástæða fyrir því að erf­ið­lega hefur reynst að fá frum­vörp um kjarn­orku­vopna­laust svæði sam­þykkt á Alþingi er sú skoðun margra að slík frið­lýs­ing rími illa við veru okkar í NATO og varn­ar­sam­starfið við Banda­rík­in. Ísland verði að velja á milli hern­að­ar­sam­vinnu eða frið­lýs­ingar fyrir kjarn­orku­vopn­um. Fólk hefur því skipt sér í tvo hópa. Það merki­lega er að báðir hóp­arnir eru sam­mála um hvert mark­miðið er. Mark­miðið er friður og öryggi. Hópanna greinir aðeins á um leiðir að mark­mið­inu.

Í því sam­hengi er áhuga­vert að þjóðar­ör­ygg­is­stefna Íslands kveður bæði á um að Ísland verði kjarn­orku­vopna­laust svæði og aðild Íslands að NATO og varn­ar­samn­ingnum við Banda­ríkin (3.-4. mgr.). Óneit­an­lega vaknar sú spurn­ing hvort þjóðar­ör­ygg­is­stefnan sé í mót­sögn við sjálfa sig, eða hvort hægt sé að ná mark­mið­inu um kjarn­orku­vopna­laust svæði, á sama tíma og Ísland á í hern­að­ar­sam­starfi.

Benda verður á að hægt er að nefna dæmi þess að slitnað hafi upp úr varn­ar­sam­starfi við Banda­ríkin í kjöl­far þess að ríki lýsti land sitt og land­helgi kjarn­orku­vopna­laust svæði. Það gerð­ist á níunda ára­tugn­um, þegar Banda­ríkin slitu varn­ar­sam­starfi við Nýja-­Sjá­land. Banda­rískir emb­ætt­is­menn svör­uðu því til að Banda­ríkin gætu ekki lagað sig að breyt­ing­unni, vegna þeirrar reglu banda­rískra her­mála­yf­ir­valda að svara aldrei neinu um hvort til­tekin skip bæru kjarn­orku­vopn eða ekki. Síðan þetta var hefur mikið vatn runnið til sjávar og áherslu­breyt­ing orðið hjá banda­rískum yfir­völdum hvað varðar kjarn­orku­vopn um borð í skip­um. Ekki er ljóst hvort kjarn­orku­vopna­laust svæði hér á landi hefði áhrif á varn­ar­sam­starfið við Banda­rík­in.

Hvað varðar aðild­ina að NATO þá er í flestum til­fellum laga­lega mögu­legt fyrir NATO-­ríki að vera ekki undir hinni svoköll­uðu kjarn­orku-regn­hlíf banda­lags­ins, sam­kvæmt áliti frá lög­fræði­deild Harvar­d-há­skóla (júní 2018). Í stórum dráttum er ástæðan sú að Atl­ants­hafs­sátt­mál­inn nefnir ekki kjarn­orku­vopn. Þó það komi fram í örygg­is- og her­mála­stefnu NATO frá árinu 2010 að banda­lagið reiði sig á kjarn­orku­vopn, þá er það ekki laga­lega bind­andi skjal heldur póli­tísks eðl­is. Auk þess er ekki kraf­ist ein­róma stuðn­ings við örygg­is- og her­mála­stefn­una heldur eru frá­vik umbor­in. Þá er mik­il­vægt að benda á að örygg­is- og her­mála­stefna NATO hvetur til kjarn­orku­af­vopn­unar og stefnir að því að skapa aðstæður fyrir heim án kjarn­orku­vopna. Af fram­an­sögðu má ætla að kjarn­orku­vopna­laus svæði séu sam­rým­an­leg lang­tíma mark­miðum NATO.

Póli­tíska spurn­ingin

Bent hefur verið á að póli­tísk áhætta getur fylgt því að ríki fari undan kjarn­orkuregn­hlíf NATO, eða geri á annan hátt lög­lega fyr­ir­vara í sam­starfi við stóra og sterkra aðila. Í þessu sam­bandi má benda á að þó svo kunni að vera almennt, þá á það ekki að öllu leiti við í núver­andi örygg­is­um­hverfi, gagn­vart Íslandi. Ástæðan er sú að land­fræði­leg lega Íslands er aftur orðin gríð­ar­lega mik­il­væg fyrir NATO og Banda­rík­in. Fyrir Ísland þýðir þetta að við erum í stöðu til að gera kröfur og setja fyr­ir­vara.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sjö molar um seðlabankavexti úti í heimi
Verðbólga veldur því að vaxtalækkanir faraldursins eru ganga til baka, víðar en hér á Íslandi. Kjarninn tók saman nokkra fróðleiksmola um þróun mála í ríkjum bæði nær og fjær.
Kjarninn 25. júní 2022
Flokkur Sigurðar Inga Jóhannssonar andar ofan í hálsmál flokks Bjarna Benediktssonar samkvæmt síðustu könnunum.
Framsókn mælist næstum jafn stór og Sjálfstæðisflokkurinn
Stjórnarflokkarnir hafa tapað umtalsverðu fylgi á kjörtímabilinu. Sjálfstæðisflokkurinn nær mun verr til fólks undir fertugu en annarra á meðan að Framsókn nýtur mikilla vinsælda þar. Vinstri græn mælast með þriðjungi minna fylgi en í síðustu kosningum.
Kjarninn 24. júní 2022
Samkeppniseftirlitið ekki haft aðkomu að rannsókn á dótturfélagi Eimskips í Danmörku
Dönsk samkeppnisyfirvöld staðfesta að húsleit hafi farið fram hjá dótturfélagi Eimskips í Danmörku en vilja að öðru leyti ekki tjá sig um rannsókn málsins. Ekki hefur verið óskað eftir aðstoð Samkeppniseftirlitsins hér á landi við rannsóknina.
Kjarninn 24. júní 2022
Þórir Haraldsson er forstjóri Líflands. Félagið flytur inn korn sem það malar í hveiti annars vegar og fóður hins vegar.
Verð á hveiti hækkað um 40 prósent á hálfu ári
Litlar líkur eru á því að hveiti muni skorta hér á landi að sögn forstjóra Líflands en félagið framleiðir hveiti undir merkjum Kornax í einu hveitimyllu landsins. Verð gæti lækkað á næsta ári ef átökin í Úkraínu stöðvast fljótlega.
Kjarninn 24. júní 2022
Lilja D. Alfreðsdóttir, menningar- og viðskiptaráðherra, lagði fram tillögu um skipun starfshópsins sem var samþykkt.
Eru íslensku bankarnir að okra á heimilum landsins?
Starfshópur hefur verið skipaður til að greina hvernig íslenskir bankar haga gjaldtöku sinni, hvernig þeir græða peninga og hvort það sé vísvitandi gert með ógagnsæjum hætti í skjóli fákeppni. Hópurinn á að bera það saman við stöðuna á Norðurlöndum.
Kjarninn 24. júní 2022
Valgerður Jóhannsdóttir og Finnborg Salome Steinþórsdóttir eru höfundar greinarinnar Kynjaslagsíða í fréttum: Um fjölbreytni og lýðræðishlutverk fjölmiðla.
Konur aðeins þriðjungur viðmælanda íslenskra fjölmiðla
Hlutur kvenna í fréttum hér á landi er rýrari en annars staðar á Norðurlöndum. Ekki er afgerandi kynjaskipting eftir málefnasviðum í íslenskum fréttum, ólíkt því sem tíðkast víðast hvar annars staðar.
Kjarninn 24. júní 2022
Seðlabankinn tekur beiðni Kjarnans um „ruslaskistu Seðlabankans“ til efnislegrar meðferðar
Nýlegur úrskurður úrskurðarnefndar um upplýsingamál skikkar Seðlabanka Íslands til að kanna hvort hann hafi gögn um Eignasafn Seðlabanka Íslands undir höndum og leggja í kjölfarið mat á hvort þau gögn séu háð þagnarskyldu.
Kjarninn 24. júní 2022
Tanja Ísfjörð Magnúsdóttir
Af hverju eru svona mörg kynferðisbrotamál felld niður?
Kjarninn 24. júní 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar