Friðlýsing Íslands fyrir kjarnorkuvopnum

Melkorka Mjöll Kristinsdóttir segir að hægrið og vinstrið verði að tala saman.

Auglýsing

Í til­efni umræðna um kjarn­orku-af­vopnun verður hér gerð til­raun til að bregða ljósi á þrjár ástæður þess að aldrei hefur gengið að afla stuðn­ings meiri­hluta þing­heims við frum­vörp sem kveða á um að Ísland verði kjarn­orku­vopna­laust svæði, þrátt fyrir gríð­ar­lega hags­muni Íslands á haf­svæðum vegna fiski­miða. Þrettán slík frum­vörp hafa litið dags­ins ljós, hið fyrsta árið 1987 og nýjasta til­raunin var gerð á lög­gjaf­ar­þing­inu 2017-2018. Þó lög frá Alþingi megni aðeins að frið­lýsa for­ráða­svæði Íslands (land­svæði, innsævi, loft­helgi og land­helg­i), gætu slík lög verið fyrsta skrefið í átt að sam­starfi við önnur ríki um kjarn­orku­vopna­laust svæði.

Frum­vörp hafa ekki sam­rýmst þjóða­rétti

Ein af ástæðum þess að ekki hefur gengið að setja lög um kjarn­orku­vopna­laust svæði á Íslandi er að frum­vörp þess efnis hafa kveðið á um frið­lýs­ingu svæða þar sem Ísland hefur ekki fullt rík­is­vald. Dr. Bjarni Már Magn­ús­son benti á þetta árið 2009. Hann sagði einnig að lítið hafi farið fyrir umræðum hér á landi um hvaða leiðir eru færar í þessum efn­um. Þá fór hann í smá­at­riðum yfir ákvæði frum­varps um frið­lýs­ingu Íslands fyrir kjarn­orku­vopnum frá árinu 2008, og benti á hverju þyrfti að breyta, svo frum­varpið sam­ræmd­ist þjóða­rétti, meðal ann­ars meg­in­reglu Haf­rétt­ar­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna um sigl­inga­frelsi. Samt sem áður var sam­hljóða frum­varp lagt fyrir Alþingi þing­vet­ur­inn 2017-2018. Engan skyldi undra að frum­varpið rann út í sand­inn.

Í grein­ar­gerð er frum­varpið rök­stutt með því að nýlega hafi verið sam­þykkt þjóðar­ör­ygg­is­stefna fyrir Ísland (2016), þar sem kveðið sé á um að að Ísland og íslensk land­helgi verði frið­lýst fyrir kjarn­orku­vopnum (10.mgr.). Í grein­ar­gerð­inni er ekki vikið einu orði að Haf­rétt­ar­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna. Hér erum við komin að því sem ég held að sé kjarna­at­riði, það er að fólk sem brennur fyrir mál­efn­inu virð­ast ekki hlusta á fólk sem bendir á bilun í vél­inni og hvaða aðgerðir séu nauð­syn­leg­ar, sé ætl­unin að renna bílnum úr hlaði.

Auglýsing

Varn­ar­samn­ing­ur­inn við Banda­ríkin og aðild okkar að NATO

Önnur ástæða fyrir því að erf­ið­lega hefur reynst að fá frum­vörp um kjarn­orku­vopna­laust svæði sam­þykkt á Alþingi er sú skoðun margra að slík frið­lýs­ing rími illa við veru okkar í NATO og varn­ar­sam­starfið við Banda­rík­in. Ísland verði að velja á milli hern­að­ar­sam­vinnu eða frið­lýs­ingar fyrir kjarn­orku­vopn­um. Fólk hefur því skipt sér í tvo hópa. Það merki­lega er að báðir hóp­arnir eru sam­mála um hvert mark­miðið er. Mark­miðið er friður og öryggi. Hópanna greinir aðeins á um leiðir að mark­mið­inu.

Í því sam­hengi er áhuga­vert að þjóðar­ör­ygg­is­stefna Íslands kveður bæði á um að Ísland verði kjarn­orku­vopna­laust svæði og aðild Íslands að NATO og varn­ar­samn­ingnum við Banda­ríkin (3.-4. mgr.). Óneit­an­lega vaknar sú spurn­ing hvort þjóðar­ör­ygg­is­stefnan sé í mót­sögn við sjálfa sig, eða hvort hægt sé að ná mark­mið­inu um kjarn­orku­vopna­laust svæði, á sama tíma og Ísland á í hern­að­ar­sam­starfi.

Benda verður á að hægt er að nefna dæmi þess að slitnað hafi upp úr varn­ar­sam­starfi við Banda­ríkin í kjöl­far þess að ríki lýsti land sitt og land­helgi kjarn­orku­vopna­laust svæði. Það gerð­ist á níunda ára­tugn­um, þegar Banda­ríkin slitu varn­ar­sam­starfi við Nýja-­Sjá­land. Banda­rískir emb­ætt­is­menn svör­uðu því til að Banda­ríkin gætu ekki lagað sig að breyt­ing­unni, vegna þeirrar reglu banda­rískra her­mála­yf­ir­valda að svara aldrei neinu um hvort til­tekin skip bæru kjarn­orku­vopn eða ekki. Síðan þetta var hefur mikið vatn runnið til sjávar og áherslu­breyt­ing orðið hjá banda­rískum yfir­völdum hvað varðar kjarn­orku­vopn um borð í skip­um. Ekki er ljóst hvort kjarn­orku­vopna­laust svæði hér á landi hefði áhrif á varn­ar­sam­starfið við Banda­rík­in.

Hvað varðar aðild­ina að NATO þá er í flestum til­fellum laga­lega mögu­legt fyrir NATO-­ríki að vera ekki undir hinni svoköll­uðu kjarn­orku-regn­hlíf banda­lags­ins, sam­kvæmt áliti frá lög­fræði­deild Harvar­d-há­skóla (júní 2018). Í stórum dráttum er ástæðan sú að Atl­ants­hafs­sátt­mál­inn nefnir ekki kjarn­orku­vopn. Þó það komi fram í örygg­is- og her­mála­stefnu NATO frá árinu 2010 að banda­lagið reiði sig á kjarn­orku­vopn, þá er það ekki laga­lega bind­andi skjal heldur póli­tísks eðl­is. Auk þess er ekki kraf­ist ein­róma stuðn­ings við örygg­is- og her­mála­stefn­una heldur eru frá­vik umbor­in. Þá er mik­il­vægt að benda á að örygg­is- og her­mála­stefna NATO hvetur til kjarn­orku­af­vopn­unar og stefnir að því að skapa aðstæður fyrir heim án kjarn­orku­vopna. Af fram­an­sögðu má ætla að kjarn­orku­vopna­laus svæði séu sam­rým­an­leg lang­tíma mark­miðum NATO.

Póli­tíska spurn­ingin

Bent hefur verið á að póli­tísk áhætta getur fylgt því að ríki fari undan kjarn­orkuregn­hlíf NATO, eða geri á annan hátt lög­lega fyr­ir­vara í sam­starfi við stóra og sterkra aðila. Í þessu sam­bandi má benda á að þó svo kunni að vera almennt, þá á það ekki að öllu leiti við í núver­andi örygg­is­um­hverfi, gagn­vart Íslandi. Ástæðan er sú að land­fræði­leg lega Íslands er aftur orðin gríð­ar­lega mik­il­væg fyrir NATO og Banda­rík­in. Fyrir Ísland þýðir þetta að við erum í stöðu til að gera kröfur og setja fyr­ir­vara.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eldvarnasvið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar tekur fljótlega til starfa á starfsstöð stofnunarinnar á Sauðárkróki.
Búið að ráða í stöðu framkvæmdastjóra eldvarnasviðs HMS á Sauðárkróki
Stefnt er að því að eldvarnasvið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar taki til starfa á Sauðárkróki 1. október næstkomandi. Sjö nýir starfsmenn verða ráðnir auk framkvæmdastjóra en enginn af núverandi starfsmönnum HMS á sviðinu mun flytja norður.
Kjarninn 12. ágúst 2020
Fyrsta bakarí Brauð og Co. opnaði á Frakkastíg í mars 2016.
Skeljungur búinn að kaupa fjórðungshlut í bæði Gló og Brauð & Co
Greint er frá því í árshlutauppgjöri Skeljungs að fyrirtækið hafi fest kaup á 25 prósent hlut í bakarískeðjunni Brauð & Co og veitingastaðakeðjunni Gló á síðasta ársfjórðungi. Ekkert hefur verið gefið upp um kaupverðið.
Kjarninn 12. ágúst 2020
Herbert Herbertsson
Þeim er fórnandi, eða (ásættanleg áhætta)
Kjarninn 12. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Þórólfur leggur níu valkosti fyrir stjórnvöld
„Áhrifaríkasta leiðin til að koma í veg fyrir að veiran berist hingað til lands að mínu mati er að skima alla farþega á landamærum, krefja þá um sóttkví í 4-6 daga og skima þá aftur að þeim tíma liðnum,“ segir Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknis.
Kjarninn 12. ágúst 2020
Upplýsingarnar um karfaverðið sem Verðlagsstofa skiptaverðs tók saman árið 2012 voru í Excel-skjali og birtust svona í Kastljósi í mars árið 2012.
Verðlagsstofa skiptaverðs staðfestir tilvist karfagagna
Verðlagsstofa skiptaverðs hefur staðfest tilvist gagna um karfaútflutning sem voru til umfjöllunar í Kastljósþætti árið 2012. Um var að ræða trúnaðargögn sem stofnunin vann og sendi á nefndarmenn í úrskurðarnefnd, en ekki „sérstaka skýrslu“.
Kjarninn 12. ágúst 2020
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Reglur um nálægðartakmörk í framhalds- og háskólum rýmkaðar 14. ágúst
Hjúkrunarheimili þurfa að setja reglur um heimsóknir utanaðkomandi en nálægartakmörkun í framhalds- og háskólum og íþróttum verður rýmkuð á föstudag. Krafist verður notkunar grímum við ákveðnar aðstæður.
Kjarninn 12. ágúst 2020
Þórunn Sveinbjörnsdóttir.
Reynslan af heimsóknarbanni á hjúkrunarheimili: „Fólki hrakaði“
Við verðum að finna leiðir svo að fólk fái að hittast, segir Þórunn Sveinbjörnsdóttir, formaður Landssambands eldri borgara um heimsóknartakmarkanir til eldra fólks í vetur. „Einmanaleiki er vágestur.“
Kjarninn 12. ágúst 2020
Hljómsveitin Hjaltalín gat ekki fengið bankamillifærslu frá Bretlandi vegna veru Íslands á gráa lista FATF.
Hjaltalín getur ekki fengið millifærslur frá bresku fyrirtæki vegna gráa listans
Breskt fyrirtæki sagði umboðsmanni hljómsveitarinnar Hjaltalín að Ísland væri eitt þeirra landa sem fyrirtækið ætti ekki að millifæra til, vegna aðgerða til að sporna við peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka.
Kjarninn 12. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar