Friðlýsing Íslands fyrir kjarnorkuvopnum

Melkorka Mjöll Kristinsdóttir segir að hægrið og vinstrið verði að tala saman.

Auglýsing

Í til­efni umræðna um kjarn­orku-af­vopnun verður hér gerð til­raun til að bregða ljósi á þrjár ástæður þess að aldrei hefur gengið að afla stuðn­ings meiri­hluta þing­heims við frum­vörp sem kveða á um að Ísland verði kjarn­orku­vopna­laust svæði, þrátt fyrir gríð­ar­lega hags­muni Íslands á haf­svæðum vegna fiski­miða. Þrettán slík frum­vörp hafa litið dags­ins ljós, hið fyrsta árið 1987 og nýjasta til­raunin var gerð á lög­gjaf­ar­þing­inu 2017-2018. Þó lög frá Alþingi megni aðeins að frið­lýsa for­ráða­svæði Íslands (land­svæði, innsævi, loft­helgi og land­helg­i), gætu slík lög verið fyrsta skrefið í átt að sam­starfi við önnur ríki um kjarn­orku­vopna­laust svæði.

Frum­vörp hafa ekki sam­rýmst þjóða­rétti

Ein af ástæðum þess að ekki hefur gengið að setja lög um kjarn­orku­vopna­laust svæði á Íslandi er að frum­vörp þess efnis hafa kveðið á um frið­lýs­ingu svæða þar sem Ísland hefur ekki fullt rík­is­vald. Dr. Bjarni Már Magn­ús­son benti á þetta árið 2009. Hann sagði einnig að lítið hafi farið fyrir umræðum hér á landi um hvaða leiðir eru færar í þessum efn­um. Þá fór hann í smá­at­riðum yfir ákvæði frum­varps um frið­lýs­ingu Íslands fyrir kjarn­orku­vopnum frá árinu 2008, og benti á hverju þyrfti að breyta, svo frum­varpið sam­ræmd­ist þjóða­rétti, meðal ann­ars meg­in­reglu Haf­rétt­ar­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna um sigl­inga­frelsi. Samt sem áður var sam­hljóða frum­varp lagt fyrir Alþingi þing­vet­ur­inn 2017-2018. Engan skyldi undra að frum­varpið rann út í sand­inn.

Í grein­ar­gerð er frum­varpið rök­stutt með því að nýlega hafi verið sam­þykkt þjóðar­ör­ygg­is­stefna fyrir Ísland (2016), þar sem kveðið sé á um að að Ísland og íslensk land­helgi verði frið­lýst fyrir kjarn­orku­vopnum (10.mgr.). Í grein­ar­gerð­inni er ekki vikið einu orði að Haf­rétt­ar­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna. Hér erum við komin að því sem ég held að sé kjarna­at­riði, það er að fólk sem brennur fyrir mál­efn­inu virð­ast ekki hlusta á fólk sem bendir á bilun í vél­inni og hvaða aðgerðir séu nauð­syn­leg­ar, sé ætl­unin að renna bílnum úr hlaði.

Auglýsing

Varn­ar­samn­ing­ur­inn við Banda­ríkin og aðild okkar að NATO

Önnur ástæða fyrir því að erf­ið­lega hefur reynst að fá frum­vörp um kjarn­orku­vopna­laust svæði sam­þykkt á Alþingi er sú skoðun margra að slík frið­lýs­ing rími illa við veru okkar í NATO og varn­ar­sam­starfið við Banda­rík­in. Ísland verði að velja á milli hern­að­ar­sam­vinnu eða frið­lýs­ingar fyrir kjarn­orku­vopn­um. Fólk hefur því skipt sér í tvo hópa. Það merki­lega er að báðir hóp­arnir eru sam­mála um hvert mark­miðið er. Mark­miðið er friður og öryggi. Hópanna greinir aðeins á um leiðir að mark­mið­inu.

Í því sam­hengi er áhuga­vert að þjóðar­ör­ygg­is­stefna Íslands kveður bæði á um að Ísland verði kjarn­orku­vopna­laust svæði og aðild Íslands að NATO og varn­ar­samn­ingnum við Banda­ríkin (3.-4. mgr.). Óneit­an­lega vaknar sú spurn­ing hvort þjóðar­ör­ygg­is­stefnan sé í mót­sögn við sjálfa sig, eða hvort hægt sé að ná mark­mið­inu um kjarn­orku­vopna­laust svæði, á sama tíma og Ísland á í hern­að­ar­sam­starfi.

Benda verður á að hægt er að nefna dæmi þess að slitnað hafi upp úr varn­ar­sam­starfi við Banda­ríkin í kjöl­far þess að ríki lýsti land sitt og land­helgi kjarn­orku­vopna­laust svæði. Það gerð­ist á níunda ára­tugn­um, þegar Banda­ríkin slitu varn­ar­sam­starfi við Nýja-­Sjá­land. Banda­rískir emb­ætt­is­menn svör­uðu því til að Banda­ríkin gætu ekki lagað sig að breyt­ing­unni, vegna þeirrar reglu banda­rískra her­mála­yf­ir­valda að svara aldrei neinu um hvort til­tekin skip bæru kjarn­orku­vopn eða ekki. Síðan þetta var hefur mikið vatn runnið til sjávar og áherslu­breyt­ing orðið hjá banda­rískum yfir­völdum hvað varðar kjarn­orku­vopn um borð í skip­um. Ekki er ljóst hvort kjarn­orku­vopna­laust svæði hér á landi hefði áhrif á varn­ar­sam­starfið við Banda­rík­in.

Hvað varðar aðild­ina að NATO þá er í flestum til­fellum laga­lega mögu­legt fyrir NATO-­ríki að vera ekki undir hinni svoköll­uðu kjarn­orku-regn­hlíf banda­lags­ins, sam­kvæmt áliti frá lög­fræði­deild Harvar­d-há­skóla (júní 2018). Í stórum dráttum er ástæðan sú að Atl­ants­hafs­sátt­mál­inn nefnir ekki kjarn­orku­vopn. Þó það komi fram í örygg­is- og her­mála­stefnu NATO frá árinu 2010 að banda­lagið reiði sig á kjarn­orku­vopn, þá er það ekki laga­lega bind­andi skjal heldur póli­tísks eðl­is. Auk þess er ekki kraf­ist ein­róma stuðn­ings við örygg­is- og her­mála­stefn­una heldur eru frá­vik umbor­in. Þá er mik­il­vægt að benda á að örygg­is- og her­mála­stefna NATO hvetur til kjarn­orku­af­vopn­unar og stefnir að því að skapa aðstæður fyrir heim án kjarn­orku­vopna. Af fram­an­sögðu má ætla að kjarn­orku­vopna­laus svæði séu sam­rým­an­leg lang­tíma mark­miðum NATO.

Póli­tíska spurn­ingin

Bent hefur verið á að póli­tísk áhætta getur fylgt því að ríki fari undan kjarn­orkuregn­hlíf NATO, eða geri á annan hátt lög­lega fyr­ir­vara í sam­starfi við stóra og sterkra aðila. Í þessu sam­bandi má benda á að þó svo kunni að vera almennt, þá á það ekki að öllu leiti við í núver­andi örygg­is­um­hverfi, gagn­vart Íslandi. Ástæðan er sú að land­fræði­leg lega Íslands er aftur orðin gríð­ar­lega mik­il­væg fyrir NATO og Banda­rík­in. Fyrir Ísland þýðir þetta að við erum í stöðu til að gera kröfur og setja fyr­ir­vara.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Höfuðstöðvar Alvotech hér á landi
Endurgreiðslur vegna rannsókna og þróunar margfaldast
Endurgreiðslur rannsóknar- og þróunarkostnaðar fyrirtækja námu 3,57 milljörðum í ár. Fyrirtækin sem hlutu hæstu endurgreiðslurnar í fyrra voru líftæknifyrirtækið Alvotech og stoðtækjafyrirtækið Össur.
Kjarninn 11. desember 2019
Vextir Seðlabankans óbreyttir
Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hefur ákveðið að halda vöxtum bankans óbreyttum. Peningastefnan mun á næstunni ráðast af samspili þróunar efnahagsumsvifa annars vegar og verðbólgu og verðbólguvæntinga hins vegar.
Kjarninn 11. desember 2019
Stjórnendum fækkað úr 10 í 4 hjá Valitor
Fjórir stjórnendur hafa hætt störfum hjá Valitor að undanförnu, en félagið er nú í söluferli.
Kjarninn 11. desember 2019
Sigurður Viðarsson, forstjóri TM.
TM ætlar að verða banki
Tryggingafélagið TM ætlar sér að skora stóru bankanna þrjá á hólm með því að hefja bankarekstur. Ekki verður stefnt að því að stofna alhliða banka heldur finna syllu á markaðnum.
Kjarninn 11. desember 2019
Fimm metin mjög vel hæf í stöðu varaseðlabankastjóra
Tíu sóttu upphaflega um stöðu varaseðlabankastjóra, á sviði fjármálastöðugleika.
Kjarninn 10. desember 2019
João de Barros, sonur angólska ráðherrans, Antonio, ráðgjafi sama ráðherra, Tamson Hatuikulipi, Þorsteinn Már Baldvinsson, þá forstjóri Samherja, James Hatuikulipi og Sacky Shanghala í Hafnarfjarðarhöfn í nóvember 2013.
Bankareikningar frystir í Angóla út af Samherjamálinu
Bankareikningar fyrrverandi sjávarútvegsráðherra Angóla og fjölskyldumeðlima hennar hafa verið frystir. Þau liggja undir grun um að hafa þegið mútur frá Samherja sem greiddar voru til þess að komast yfir ódýran kvóta.
Kjarninn 10. desember 2019
Svanhildur Hólm Valsdóttir ásamt Bjarna Benediktssyni.
Svanhildur Hólm vill verða útvarpsstjóri
Aðstoðarmaður fjármála- og efnahagsráðherra hefur staðfest að hún hafi sótt um að verða næsti útvarpsstjóri.
Kjarninn 10. desember 2019
Kjartan Jónsson
Hvað getur útgerðin greitt?
Kjarninn 10. desember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar