Viðlagasjóður húsnæðismála 2019-2023

Benedikt Sigurðarson skrifar um húsnæðismál á Íslandi, setur fram sjónarmið um stöðu þeirra og viðrar mögulegar lausnir á stöðunni.

Auglýsing

Leigu­mark­að­ur­inn er fárán­lega dýr og ótryggur – leigusal­ar/hús­eig­endur hafa sjálf­dæmi um verð­lagn­ingu af því að skortir hús­næði um allt land – og reglu­verkið er sett upp til að gang­ast braski og tíma­bundnu harki best.

Fákeppn­is­ein­kenni eru á leigu­mark­aði þar sem stór­leik­endur eins og Heima­vellir og Almenna leigu­fé­lagið eru ráð­andi – og engin virk sam­keppni eða verð­stýr­ing.

Ein­stak­lingar í leigu­braski og gróða­drifin félög segja fólki upp leigu eða hækka mán­að­ar­leig­una um rudda­legar fjá­hæðir – og stað­festar sögur ber­ast um að fólk kallar eftir við­haldi og lag­fær­ingum á bil­unum er sagt upp án fyr­ir­vara.

Auglýsing

Alltof lítið er byggt og alltof dýrt selt; margt bendir til að á síð­ustu 30 mán­uðum hafi raun­hækkun á bygg­ing­ar­kostn­aði ekki verið umfram 7-8% sem vísi­tala hag­stof­unnar mælir – en sölu­verð nýrra íbúða hefur hækkað á sama tíma um 20-40%.

Lána­kjörin eru okur – með fárán­lega háu vaxta­stigi (7,1%) eða verð­trygg­ingu og við­miðun af vísi­tölu sem mælir skakkt... og bara fyrir brask­ara, banka­kerfið og líf­eyr­is­sjóð­ina.

Það er rosa­legt ástand á hús­næð­is­mark­aði ungs fólks – og sitj­andi og fyrr­ver­andi stjórn­völd hafa enn ekki teiknað upp neinar lausn­ir. Enn er fabúlerað um að veita byrj­endum á íbúða­mark­aði ein­hver við­bót­ar­lán – og eða beina styrki til að fara inn á kaup­enda­markað sem mundi einkum verða til að pressa á frek­ari verð­hækk­anir og með því gera ástandið bein­línis verra.

Eng­inn kemst af stað á sér­eign­ar­mark­aði nema fá for­gjöf frá fjöl­skyldu eða vel­vilj­uðum – í formi arfs eða beinna gjafa frá vel­stæð­um. Nú eiga bara ekk­ert allir slíkan aðgang að bak­hjörlum og það er auk þess fárán­legt að búa við kerfi sem gerir ráð fyrir slíku.

Fár­ast er af lóða­skorti en sann­leik­ur­inn er að það eru mörg þús­und bygg­ing­ar­réttir virkir á Höf­uð­borga­svæð­inu – en þar ætlar „mark­að­ur­inn” auð­vitað ekki að byggja ódýrt... meðan hægt er að selja dýrt með því að byggja nógu lítið og óhag­kvæmt.

Skipu­lags­við­mið eru víða íþyngj­andi – um stærðir og húsa­gerðir – og verð­lagn­ing lóða og bygg­ing­ar­gjöld hvetja enn til þess að byggt sé fremur í efri mörkum stærða heldur en í neðri­mörk­um.

Nið­ur­staðan er samt sú; fleiri verða að láta sér lynda að kaupa minni íbúð – færri fer­metra og færri her­bergi en við­kom­andi mundi kjósa – af því að þú hefur bara efni á færri fer­metr­um.

Fjöldi fólks tekur áhættu umfram það sem er skyn­sam­legt með skuld­settum verð­tryggðum kaupum - á okur­vöxtum – af því að það virð­ist „skömminni skárra en að leigja”...og fjöldi fólks situr pikk­fastur á rán­dýrum leigu­mark­aði, eða til heim­ilis hjá for­eldrum og vinum – án þess að geta komið sér í sjá­fl­stæða búsetu eða stofnað til heim­ils á eigin for­send­um.

Hvað þarf að gera

  1. Það þarf að marg­falda íbúða­bygg­ingar – og það verður ein­ungis gert með því að veita íbúð­fé­lögum neyt­enda (hús­næð­is­sam­svinnu­fé­lög­um/­sjálfs­eign­ar­fé­lög­um) for­gang að lóða­út­hlutun og verð­leggja lóð­irnar hóf­lega og þannig að ekki þurfi að greiða fyr­ir­fram. Enda verða kvaðir á lóð­unum sem banna að íbúðir verði seldar út úr félög­unum í hagn­að­ar­skyni. Líta má þar á for­dæmi Finn­lands þar sem fram­boð hefur verið af hag­kvæmum íbúðum í höndum neyt­enda og engin ver­bóla hefur vaðið uppi.

  2. Rök­rétt er að setja af stað sam­hæfð rað­smíða og inn­kaupa­verk­efni – þar sem íbúða­fé­lög neyt­enda vinna saman – í sam­starfi við sveit­ar­fé­lög og með þró­un­ar­stuðn­ingi rík­is­ins. Með slíku bygg­ing­ar­sam­starfi verði þró­aðar hag­kvæmar hús­gerðir – með breyti­legum íbúða­stærðum – frá örí­búðum undir 24 fm og allar stærðir upp í stórar fjöl­skyldu­í­búðir allt að 140-150 fm með mörgum svefn­stæð­um.

  3. Rík­is­valdið og sveit­ar­fé­lögin (í gegn um Íbúða­lána­sjóð/Lána­sjóð Sveit­ar­fé­lag) tryggi fjár­mögnun íbúða­fé­laga neyt­enda með því að veita slíkum NFP(not-­for-profit) félögum einka­leyfi á að gefa út verð­tryggð fast­eigna­tryggð skulda­bréf til langs tíma (50-60 ár) – sam­hliða því að banna verð­trygg­ingu á lánum til neyt­enda.

  4. Lagður verði skyldu­sparn­aður á sjóða­söfnun líf­eyr­is­sjóð­anna og þeim gert að kaupa íbúða­bréf til langs tíma fyrir veru­legar fjár­hæðir – sem gætu fjár­magnað allt að 20 þús­und íbúðir á næstu 5 -8 árum.

  5. Inn­leiða þarf kerf­is­breyt­ingar þannig að leigu­mark­aði verði settir skarp­ari rammar – og verð­stýr­ing inn­leidd að Sænsk-Þýskri fyr­ir­mynd. Jafn­framt verði áréttuð skylda sveit­ar­fé­laga og yfir­valda til að sinna þörfum allra borg­ara fyrir öruggt hús­næði – og horfið verði frá þeirri aðgrein­ing­ar­stefnu sem birt­ist í tekju­teng­ingum allrar hús­næð­is­að­stoð­ar.

Við­laga­sjóður hús­næð­is­mála:

Á árinu 1973-1975 var unnið tals­vert krafta­verk með bygg­ingu inn­fluttra húsa til að tryggja brott­hröktum Vest­manna­ey­ingum öruggt skjól á fasta­land­inu. 500 íbúðir risu – og flestar með inn­flutn­ingi ein­inga­húsa.

Nútíma­tækni í bygg­ingu ein­inga­húsa og gerð – varð­andi ein­angrun og efn­is­notkun – hefur fleygt fram. Afkasta­geta inn­lenda bygg­ing­ar­iðn­að­ar­ins mun ekki fjölga íbúðum telj­andi næstu 2-3 árin – með óbreyttum stað­bygg­ing­ar-að­ferð­um.

Þess vegna er rök­rétt að fella aðgerðir í tíma­bund­inn far­veg; Þar sem stofn­aður verður Við­laga­sjóður hús­næð­is­mála 2019-2023 með það að mark­miði að setja af stað marg­fald­aðar íbúða­bygg­ingar þar sem íbúða­fé­lög neyt­enda fá stuðn­ing og ramma til að njóta bestu kjara hvert og eitt og óháð því hversu mikið þarf að byggja á hverjum stað á hverjum tíma.

Vel­vild­ar­fjár­festar í formi ein­stakra fyr­ir­tækja (sem vilja tryggja hús­næði fyrir starfs­fólk sitt) gætu komið til liðs við t.d. hús­næð­is­sam­vinnu­fé­lag og keypt búsetu­rétti íbúða í bygg­ingu og selt síðan til sinna starfs­manna með góðum kjör­um.

Nauð­syn­legt er að til verði breið sátt og víð­tækur skiln­ingur á því að þörf sé á aðgerðum á hús­næð­is­mark­aði. Stétt­ar­fé­lög voru alla 20. öld­ina afar virkir aðilar til sam­starfs og til að pressa á stjórn­völd um úrbætur á hús­næð­is­mark­aði.

Nú er enn og aftur kreppa – neyð­ar­á­stand á hús­næð­is­mark­aði. Nú verða stétt­ar­fé­lögin að koma til liðs við félags­menn sína og þau neyt­enda­reknu félög sem eru starf­andi – og til að stofna ný.

Mik­il­væg­ustu þættir í kjara­kröfum stétt­ar­fé­lag­anna árin 2018-2019 hljóta að snúa að umbótum á leigu­mark­aði – og mark­vissu sam­starfi um rað­smíði og magn­fram­leiðslu íbúða fyrir sjálf­stæð sam­vinnu­fé­lög og annan neyt­enda­rek­inn íbúða­mark­að. 

Um leið þarf að tryggja að bannað verði að verð­tryggja lán til ein­stak­linga með okur­vaxta­kjörum – en jafn­framt að virkja far­vegi fyrir sam­starfi ríkis og sveit­ar­fé­laga um hag­kvæmar lána­leiðir til óhagn­að­ar­drif­ins íbúða­rekstr­ar. Þar mun óhjá­kvæmi­legt að setja líf­eyr­is­sjóð­unum stranga skil­mála en mæta sam­hliða eðli­legri eft­ir­spurn þeirra um lang­tíma­skulda­bréf - með óhættu­litlum skil­málum - en þá gegn því að þeir sæti vaxta­þaki (við 1-2%) ofan á verð­trygg­ingu.

Höf­undur er fram­kvæmd­stjóri Búfesti hsf.

(Grein með sam­bæri­legu efni birt­ist upp­haf­lega á kvenna­bla­did.is í októ­ber 2017)

Persónuvernd segir Báru hafa brotið gegn lögum með upptöku
Stjórn Persónuverndar hefur komist að því að Bára Halldórsdóttir hafi brotið gegn lögum um persónuvernd, með upptöku sinni á spjalli Alþingismanna á Klaustur bar.
Kjarninn 22. maí 2019
Kærkomin vaxtalækkun - Frekari vaxtalækkun í pípunum?
Það kom ekki á óvart að meginvextir Seðlabanka Íslands hafi lækkað í morgun. Nú er spurningin: verður gengið enn lengra?
Kjarninn 22. maí 2019
Tveir landsréttardómarar sækja um embætti landsréttardómara
Þrír þeirra sem sækja um stöðu Landsréttardómara eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður Á. Andersen fjarlægði af lista sem hæfisnefnd hafði lagt fyrir. Tveir aðrir umsækjendur eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður bætti á listann.
Kjarninn 22. maí 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Nemendur beita kennara ofbeldi
Kjarninn 22. maí 2019
Aðsókn í listkennsludeild LHÍ eykst um ríflega 120 prósent
Aðsókn í listkennsludeild Listaháskóla Íslands jókst um ríflega 120 prósent á milli áranna 2018 og 2019 en nú standa yfir inntökuviðtöl við deildina.
Kjarninn 22. maí 2019
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling kallar eftir ábendingum um vanefndir
Efling hefur fengið ábendingar um að fyrirtæki hafi brugðist við launahækkunum í nýjum kjarasamningi með því að taka af starfsfólki bónusa, aukagreiðslur og ýmis konar hlunnindi. Félagið kallar eftir frekari ábendingum frá félagsmönnum um slíkar aðgerðir.
Kjarninn 22. maí 2019
Katrín Jakobsdóttir
„Líkamar kvenna eru dregnir inn í pólitíska umræðu“
Forsætisráðherra segir að líkamar kvenna séu dregnir inn í pólitíska umræðu með hætti sem ætti að heyra sögunni til og grafið sé undan fyrri sigrum í baráttu kvenna fyrir yfirráðum yfir sínum eigin líkama.
Kjarninn 22. maí 2019
Ástráður Haraldsson
Ástráður meðal umsækjenda um stöðu landsréttardómara
Ástráður Haraldsson, héraðsdómari, er á meðal þeirra sem sóttu um lausa stöðu landsréttardómara, en umsóknarfrestur rann út síðastliðinn mánudag.
Kjarninn 22. maí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar