Nýir miðlar og lýðræðið

Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra fjallar um tæknibyltinguna og áhrif hennar á einstaklinga og samfélagið. Hún segir að tækifærin sem felast í tæknibreytingunum þurfi að nýta með ábyrgð og tryggja að þær verði til þess að styrkja lýðræðið.

Auglýsing

Nú á dögum nýrra sam­skipta­miðla er mik­il­vægt að hafa í huga að allir miðlar móta skila­boðin og laga að sér. Þetta eru gömul sann­indi, Kanada­mað­ur­inn Mars­hall McLu­han, orð­aði það ein­fald­lega svona: „Mið­ill­inn er skila­boð­in.“ Þetta þurfum við að hafa í huga núna sem lifum óvenju­lega tíma þar sem sann­kölluð bylt­ing hefur orðið í upp­lýs­inga­tækni, þar sem aðgengi að upp­lýs­ingum hefur aldrei verið greið­ara og meira en um leið hefur sjaldan verið flókn­ara að greina kjarn­ann frá hism­inu í öllu upp­lýs­inga­streym­inu, þar sem jafn auð­velt er að dreifa röngum stað­reyndum og rétt­um.

Nýir miðlar hafa breytt skila­boð­un­um. Umræða á vett­vangi alþjóða­stjórn­mála verður núna að rúm­ast innan 280 bók­stafa á Tíst­inu og nán­ast dag­lega eru fluttar fréttir af því sem valda­mesta fólk heims segir á þeim miðli. Sjálf­sagt hefði Sesar blómstrað því að „Ten­ingnum er kastað“ passar í formið en hann skrif­aði raunar líka langar bækur um póli­tík sína.

Það blasir auð­vitað við að hætta er á að röngum upp­lýs­ingum sé dreift vís­vit­andi til þess eins að skapa glund­roða og grafa undan lýð­ræð­inu. Á fundi Norð­ur­landa­ráðs í síð­ustu viku kom fram að ekki væri óal­gengt að röngum upp­lýs­ingum væri til dæmis dreift um mál­efni inn­flytj­enda til að auka spennu og ósætti milli ólíkra hópa í sam­fé­lag­inu. Ný tækni gerði þetta mun auð­veld­ara en áður þar sem sam­fé­lags­miðlar sköp­uðu jarð­veg fyrir sam­fé­lag þar sem ólíkir hópar halda til í afar ólíkum kimum nets­ins og byggja líf­sýn sína á mjög ólíkum upp­lýs­inga­grunni. Norð­ur­löndin væru sér­lega við­kvæm fyrir þess­ari þróun einmitt vegna þess að almennt ríkti mikið traust milli fólks og fólk væri því til­bún­ara til að treysta því sem það læsi á net­inu.

Auglýsing

Upp­lýs­inga­bylt­ingin sem nú stendur yfir er hvorki sú fyrsta né sú síð­asta. Við höfum séð slík umskipti í miðlun upp­lýs­inga áður. Þegar rit­málið leysti munn­lega geymd af hólmi og nýir menn tóku völdin á Íslandi í upp­hafi Sturl­unga­ald­ar. Þegar prent­smiðjur leystu af hólmi hand­rita­skrif­ara og mestu völdin söfn­uð­ust til þeirra sem réðu yfir prent­smiðj­un­um. Það er því mik­il­vægt að við séum með­vituð um að slík umskipti í miðlun upp­lýs­inga getur líka haft í för með sér breyt­ingar á sam­fé­lagi og stjórn­mál­um.

Til­koma sam­fé­lags­miðla hefur ger­breytt skynjun allra á veru­leik­an­um. Á sama tíma og allt virð­ist geymt í minni alnets­ins virð­ist minni mann­fólks­ins geyma æ minna. Umræðan snýst iðu­lega einkum um líð­andi stund, áreitið er stöðugt og hvert umræðu­efni lifir skammt.

Við höfum dæmi um leyni­þjón­ustur sem söfn­uðu ótrú­legu magni upp­lýs­inga um náung­ann á tutt­ug­ustu öld­inni en hvernig er þetta nú? Því hefur verið haldið fram að 21. öldin sé drauma­heimur leyni­þjón­ust­unn­ar, sann­kölluð veisla, vegna þess að ein­stak­ling­ur­inn hefur lagt fram svo ótrú­legt magn upp­lýs­inga á sam­fé­lags­miðlum sem virka nán­ast eins og staf­ræn alsjá.

Allir þekkja frægt slag­orð Nokia, „Tengir fólk“, og vissu­lega er það svo að við erum nán­ast öll tengd alnet­inu. En erum við tengd hvert öðru? Eða hafa tengslin milli fólks í sama her­bergi ef til vill aldrei verið minni á meðan hver er í sínum netheimi? Og eru tengsl á net­inu per­sónu­leg þannig að þau veiti fólki nauð­syn­lega nánd? Áttu vini ef besti vinur þinn er bara alias á net­inu sem þú hefur aldrei séð? Það vekur eft­ir­tekt að sam­hliða þess­ari þróun á sam­fé­lags­miðlum má greina aukna and­lega van­líð­an, ekki síst hjá ungu fólki. Ég get ekki lagt mat á það hvort hún teng­ist þessum breyttu sam­skipta­háttum og tækni­þróun en mitt í þessu öllu hafa bresk stjórn­völd til dæmis stofnað ráðu­neyti ein­mana­leik­ans sem svar við því að æ fleiri Bretar eru ein­mana og líður illa í ein­mana­leik­an­um.

Það líður ekki sá dagur að fjöl­miðlar beri ekki á borð end­ur­sögn á því hvað hafi verið sagt á ýmsum sam­fé­lags­miðlum þann dag­inn, ekki þó eftir hverjum sem er heldur útvöldum skoð­ana­leið­togum sem blaða­mað­ur­inn telur mik­il­væga. Í breyt­ingum af þessu tagi græða ein­hverjir en aðrir eru jað­ar­sett­ir.

Við þurfum að huga að ýmsu til að bregð­ast við þessum breyt­ingum sem hafa orðið og munu verða. Það er mik­il­vægt að tryggja fag­legum fjöl­miðlum gott rekstr­ar­um­hverfi og kannski hefur það aldrei verið mik­il­væg­ara en einmitt nú.

Við­brögð skóla­kerf­is­ins við tækni­bylt­ing­unni eru líka mik­il­væg og þau eiga meðal ann­ars að snú­ast um aukna tækni­menntun eins og for­ritun en þau mega ekki ein­ungis snú­ast um hana. Það er ekki síður mik­il­vægt að rækta enn frekar þá þætti sem fjallað er um í aðal­námskrá og snú­ast um lýð­ræð­is­mennt­un, menn­ing­ar­læsi, sál­fræði­þekk­ingu og gagn­rýna hugs­un.

Stjórn­málin þurfa að vera með­vituð um þessar breyt­ing­ar. Við sem þar störfum verðum að taka til umræðu mik­il­vægi lýð­ræð­is­legra stjórn­mála­hreyf­inga og þing­ræð­is­ins. Við megum ekki leyfa breyt­ing­unum að grafa undan lýð­ræð­is­legum stofn­unum og aðferðum og leiða til fáræðis og fábreytni heldur verðum við að gæta þess að sam­fé­lag okkar glati ekki þeim mikla ávinn­ingi sem náðst hefur á sviði mann­rétt­inda og lýð­ræð­is, fjöl­ræðis og fjöl­breytni í þeim miklu breyt­ingum sem nú eiga sér stað.

Tæki­færin sem fel­ast í tækni­breyt­ingum okkar tíma þarf að nýta með ábyrgð og tryggja að þær verði til þess að styrkja lýð­ræðið og gefi sann­an­lega fleirum rödd og tæki­færi til áhrifa en áður.

Höf­undur er for­maður Vinstri grænna og for­sæt­is­ráð­herra Íslands. 

Lars Larsen
„Go´daw, jeg hedder Lars Larsen, jeg har et godt tilbud“
Danski milljónamæringurinn Lars Lar­sen lést á heim­ili sínu í síðustu viku, 71 árs að aldri. Hann var á meðal auðugustu manna í Danmörku og jafnframt þeirra þekktustu. Kjarninn rifjar hér upp sögu hans.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Árni Már Jensson
Að lesa milli línanna
Kjarninn 25. ágúst 2019
Guðrún Margrét Jóhannsdóttir
„Að hanna er eins og að anda með heilanum“
Guðrún Margrét Jóhannsdóttir safnar nú fyrir nýrri hönnun á Karolina Fund.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Matthildur Björnsdóttir
Af hverju eru goðsagnir takmarkandi?
Kjarninn 25. ágúst 2019
Ólafur Ísleifsson, þingmaður Miðflokksins, spurði um innstæðutryggingar.
Um 83 prósent innstæðna í íslenskum bönkum voru tryggðar um áramót
Tryggingasjóður innstæðueigenda tryggir um 83 prósent af þeim 1.707 milljörðum króna sem geymdir voru á íslenskum bankareikningum í lok síðasta árs. Samt voru bara 38 milljarðar króna í sjóðnum.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Benedikt Jóhannesson
Styrmir gegn Styrmi – Frumkvöðull í einkavæðingu orkufyrirtækja
Kjarninn 25. ágúst 2019
Donald Trump, forseti Bandaríkjanna.
Trump um Trump frá Trump til Trump
Bandarískir ráðamenn reyna nú hvað þeir geta að bæta fyrir geðvonskutíst og eftiráskýringar Bandaríkjaforseta um aflýsingu Danmerkurferðar sinnar. Ástæðuna sagði forsetinn þá að danski forsætisráðherrann vildi ekki ræða hugmynd hans um kaup á Grænlandi.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Listi yfir þjónustugjöld bankanna skólabókardæmi um fákeppni
Gylfi Zoega segir að það sé ekki hægt að nota ódýrt kort í innanlandsviðskiptum hérlendis vegna þess að það myndi minnka hagnað bankanna.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar