Nýir miðlar og lýðræðið

Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra fjallar um tæknibyltinguna og áhrif hennar á einstaklinga og samfélagið. Hún segir að tækifærin sem felast í tæknibreytingunum þurfi að nýta með ábyrgð og tryggja að þær verði til þess að styrkja lýðræðið.

Auglýsing

Nú á dögum nýrra sam­skipta­miðla er mik­il­vægt að hafa í huga að allir miðlar móta skila­boðin og laga að sér. Þetta eru gömul sann­indi, Kanada­mað­ur­inn Mars­hall McLu­han, orð­aði það ein­fald­lega svona: „Mið­ill­inn er skila­boð­in.“ Þetta þurfum við að hafa í huga núna sem lifum óvenju­lega tíma þar sem sann­kölluð bylt­ing hefur orðið í upp­lýs­inga­tækni, þar sem aðgengi að upp­lýs­ingum hefur aldrei verið greið­ara og meira en um leið hefur sjaldan verið flókn­ara að greina kjarn­ann frá hism­inu í öllu upp­lýs­inga­streym­inu, þar sem jafn auð­velt er að dreifa röngum stað­reyndum og rétt­um.

Nýir miðlar hafa breytt skila­boð­un­um. Umræða á vett­vangi alþjóða­stjórn­mála verður núna að rúm­ast innan 280 bók­stafa á Tíst­inu og nán­ast dag­lega eru fluttar fréttir af því sem valda­mesta fólk heims segir á þeim miðli. Sjálf­sagt hefði Sesar blómstrað því að „Ten­ingnum er kastað“ passar í formið en hann skrif­aði raunar líka langar bækur um póli­tík sína.

Það blasir auð­vitað við að hætta er á að röngum upp­lýs­ingum sé dreift vís­vit­andi til þess eins að skapa glund­roða og grafa undan lýð­ræð­inu. Á fundi Norð­ur­landa­ráðs í síð­ustu viku kom fram að ekki væri óal­gengt að röngum upp­lýs­ingum væri til dæmis dreift um mál­efni inn­flytj­enda til að auka spennu og ósætti milli ólíkra hópa í sam­fé­lag­inu. Ný tækni gerði þetta mun auð­veld­ara en áður þar sem sam­fé­lags­miðlar sköp­uðu jarð­veg fyrir sam­fé­lag þar sem ólíkir hópar halda til í afar ólíkum kimum nets­ins og byggja líf­sýn sína á mjög ólíkum upp­lýs­inga­grunni. Norð­ur­löndin væru sér­lega við­kvæm fyrir þess­ari þróun einmitt vegna þess að almennt ríkti mikið traust milli fólks og fólk væri því til­bún­ara til að treysta því sem það læsi á net­inu.

Auglýsing

Upp­lýs­inga­bylt­ingin sem nú stendur yfir er hvorki sú fyrsta né sú síð­asta. Við höfum séð slík umskipti í miðlun upp­lýs­inga áður. Þegar rit­málið leysti munn­lega geymd af hólmi og nýir menn tóku völdin á Íslandi í upp­hafi Sturl­unga­ald­ar. Þegar prent­smiðjur leystu af hólmi hand­rita­skrif­ara og mestu völdin söfn­uð­ust til þeirra sem réðu yfir prent­smiðj­un­um. Það er því mik­il­vægt að við séum með­vituð um að slík umskipti í miðlun upp­lýs­inga getur líka haft í för með sér breyt­ingar á sam­fé­lagi og stjórn­mál­um.

Til­koma sam­fé­lags­miðla hefur ger­breytt skynjun allra á veru­leik­an­um. Á sama tíma og allt virð­ist geymt í minni alnets­ins virð­ist minni mann­fólks­ins geyma æ minna. Umræðan snýst iðu­lega einkum um líð­andi stund, áreitið er stöðugt og hvert umræðu­efni lifir skammt.

Við höfum dæmi um leyni­þjón­ustur sem söfn­uðu ótrú­legu magni upp­lýs­inga um náung­ann á tutt­ug­ustu öld­inni en hvernig er þetta nú? Því hefur verið haldið fram að 21. öldin sé drauma­heimur leyni­þjón­ust­unn­ar, sann­kölluð veisla, vegna þess að ein­stak­ling­ur­inn hefur lagt fram svo ótrú­legt magn upp­lýs­inga á sam­fé­lags­miðlum sem virka nán­ast eins og staf­ræn alsjá.

Allir þekkja frægt slag­orð Nokia, „Tengir fólk“, og vissu­lega er það svo að við erum nán­ast öll tengd alnet­inu. En erum við tengd hvert öðru? Eða hafa tengslin milli fólks í sama her­bergi ef til vill aldrei verið minni á meðan hver er í sínum netheimi? Og eru tengsl á net­inu per­sónu­leg þannig að þau veiti fólki nauð­syn­lega nánd? Áttu vini ef besti vinur þinn er bara alias á net­inu sem þú hefur aldrei séð? Það vekur eft­ir­tekt að sam­hliða þess­ari þróun á sam­fé­lags­miðlum má greina aukna and­lega van­líð­an, ekki síst hjá ungu fólki. Ég get ekki lagt mat á það hvort hún teng­ist þessum breyttu sam­skipta­háttum og tækni­þróun en mitt í þessu öllu hafa bresk stjórn­völd til dæmis stofnað ráðu­neyti ein­mana­leik­ans sem svar við því að æ fleiri Bretar eru ein­mana og líður illa í ein­mana­leik­an­um.

Það líður ekki sá dagur að fjöl­miðlar beri ekki á borð end­ur­sögn á því hvað hafi verið sagt á ýmsum sam­fé­lags­miðlum þann dag­inn, ekki þó eftir hverjum sem er heldur útvöldum skoð­ana­leið­togum sem blaða­mað­ur­inn telur mik­il­væga. Í breyt­ingum af þessu tagi græða ein­hverjir en aðrir eru jað­ar­sett­ir.

Við þurfum að huga að ýmsu til að bregð­ast við þessum breyt­ingum sem hafa orðið og munu verða. Það er mik­il­vægt að tryggja fag­legum fjöl­miðlum gott rekstr­ar­um­hverfi og kannski hefur það aldrei verið mik­il­væg­ara en einmitt nú.

Við­brögð skóla­kerf­is­ins við tækni­bylt­ing­unni eru líka mik­il­væg og þau eiga meðal ann­ars að snú­ast um aukna tækni­menntun eins og for­ritun en þau mega ekki ein­ungis snú­ast um hana. Það er ekki síður mik­il­vægt að rækta enn frekar þá þætti sem fjallað er um í aðal­námskrá og snú­ast um lýð­ræð­is­mennt­un, menn­ing­ar­læsi, sál­fræði­þekk­ingu og gagn­rýna hugs­un.

Stjórn­málin þurfa að vera með­vituð um þessar breyt­ing­ar. Við sem þar störfum verðum að taka til umræðu mik­il­vægi lýð­ræð­is­legra stjórn­mála­hreyf­inga og þing­ræð­is­ins. Við megum ekki leyfa breyt­ing­unum að grafa undan lýð­ræð­is­legum stofn­unum og aðferðum og leiða til fáræðis og fábreytni heldur verðum við að gæta þess að sam­fé­lag okkar glati ekki þeim mikla ávinn­ingi sem náðst hefur á sviði mann­rétt­inda og lýð­ræð­is, fjöl­ræðis og fjöl­breytni í þeim miklu breyt­ingum sem nú eiga sér stað.

Tæki­færin sem fel­ast í tækni­breyt­ingum okkar tíma þarf að nýta með ábyrgð og tryggja að þær verði til þess að styrkja lýð­ræðið og gefi sann­an­lega fleirum rödd og tæki­færi til áhrifa en áður.

Höf­undur er for­maður Vinstri grænna og for­sæt­is­ráð­herra Íslands. 

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Áfram munu fjöldamörk miðast við tíu manns - að minnsta kosti í viku í viðbót.
Óbreyttar sóttvarnaaðgerðir í viku í viðbót
Ákveðið hefur verið að framlengja gildandi sóttvarnaráðstafanir til 9. desember. Til stóð að gera tilslakanir en vegna þróunar faraldursins síðustu daga var ákveðið að halda gildandi aðgerðum áfram.
Kjarninn 1. desember 2020
„Í þrjú ár hafa þau þrjóskast við og tekið flokkshollustu og valdastóla fram yfir hagsmuni þjóðarinnar“
Píratar hafa sent frá sér yfirlýsingu vegna niðurstöðu yfirdeildar Mannréttindadómstóls Evrópu.
Kjarninn 1. desember 2020
Yfirdeild MDE kvað upp niðurstöðu í málinu í morgun.
Íslenska ríkið tapaði málinu fyrir yfirdeildinni
Yfirdeild Mannréttindadómstól Evrópu staðfesti í dag fyrri dóm réttarins í Landsréttarmálinu.
Kjarninn 1. desember 2020
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Rithöfundaspjall: Sagnaheimur og „neðanmittisvesen“
Kjarninn 1. desember 2020
Frumvarp Páls breytir litlu um samþjöppun í íslenskum sjávarútvegi
Þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur lagt fram frumvarp takmarkanir á úthlutaðri aflahlutdeild. Það gengur mun skemur en aðrar tillögur sem lagðar hafa verið fram til að draga úr samþjöppun í sjávarútvegi.
Kjarninn 1. desember 2020
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri Reykjavíkur.
Hefði verið gott að „átta sig fyrr á því að þessi bruni væri öðruvísi en aðrir“
Dagur B. Eggertsson segir að borgaryfirvöld verði að taka til sín þá gagnrýni sem eftirlifendur brunans á Bræðraborgarstíg hafa sett fram á þann stuðning og aðstoð sem þeir fengu.
Kjarninn 1. desember 2020
Barist við elda í Ástralíu.
Eldar helgarinnar slæmur fyrirboði
„Svarta sumarið“ er öllum Áströlum enn í fersku minni. Nú, ári seinna, hafa gróðureldar kviknað á ný og þó að slökkvistarf hafi gengið vel um helgina er óttast að framundan sé óvenju heit þurrkatíð.
Kjarninn 30. nóvember 2020
Húsarústirnar standa enn.
Dómstjóri synjar beiðni um lokað þinghald í manndrápsmálinu á Bræðraborgarstíg
Dómstjóri Héraðsdóms Reykjavíkur hefur synjað beiðni um lokað þinghald í máli mannsins sem er ákærður fyrir brennu og manndráp á Bræðraborgarstíg 1 í sumar. Þrír fórust í eldsvoðanum og tveir slösuðust alvarlega.
Kjarninn 30. nóvember 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar