Græðgisvæðing Alþingismanna

Svanur Kristjánsson, prófessor emeritus í stjórnmálafræði, segir að þingmenn virði að vettugi hvatningu og fordæmi forseta Íslands.

Auglýsing

Á kjör­degi Alþing­is­kosn­inga 29. októ­ber 2016 ákvað Kjara­ráð að hækka mán­að­ar­legt þing­far­ar­kaup alþing­is­manna úr rúmum 760.000 krónum í réttar 1.100.000  krón­ur. Þetta var hvorki meira né minna 45 pró­senta launa­hækkun (!). Nú standa fyrir dyrum almennir kjara­samn­ingar og margir verka­lýðs­leið­togar hafa lýst því yfir að kröfur félag­anna muni taka mið af þessum launa­hækk­un­um.

Úrskurðir Kjara­ráðs, þar áður Kjara­dóms, hafa áður vakið hörð við­brögð í sam­fé­lag­inu. Í maí­mán­uði árið 1992 kvað Kjara­dómur upp úrskurð um mikla hækkun til handa alþing­is­mönn­um, ráð­herrum, for­seta Íslands, dóm­urum og öðrum emb­ætt­is­mönn­um. Minnst var hækk­unin til for­seta (27%) og ráð­herra (28%) en mest til for­seta Alþingis (97%). Þing­far­ar­kaup – laun þing­manna – hækk­aði um 37%.

Úrskurður Kjara­dóms þótti ógna stöð­ug­leika á vinnu­mark­aði, því nokkru áður hafði verið samið um 1,7 pró­senta hækkun launa í kjara­samn­ingum á almennum vinnu­mark­aði.  Úr­skurð­ur­inn olli upp­námi í land­inu öllu. Alþingi var komið í sum­ar­leyfi og gat því ekki brugð­ist við með laga­setn­ingu. Sjálf­stæð­is­flokkur og Alþýðu­flokkur sátu í rík­is­stjórn undir for­ystu Dav­íðs Odds­son­ar,. Rík­is­stjórnin beindi þeim til­mælum til Kjara­ráðs að end­ur­skoða úrskurð­inn, en ráðið taldi sig bundið af lög­um. Rík­is­stjórnin gaf þá út bráða­birgða­lög með sam­þykki for­seta Íslands, Vig­dísar Finn­boga­dótt­ur. Þar var úrskurður Kjara­ráðs felldur úr gildi og lagt fyrir að úrskurða í sam­ræmi við hækk­anir almennt á vinnu­mark­aði – sem og ráðið gerði í júlí 1992. Allir kjara­hópar lands­ins fengu því 1,7 pró­senta launa­hækk­un.

Auglýsing

Morg­un­blaðið fagn­aði nið­ur­stöð­unni: „Úr­skurður Kjara­dóms nú er stað­fest­ing á því, að þetta mál er leyst að því leyti, að ekki er lengur hætta á póli­tísku upp­námi í land­in­u.“ (14. júlí 1992). Rík­is­stjórnin sýndi sem­sagt mikla ábyrgð og kom í veg fyrir átök á vinnu­mark­aði.

Alþingi ógildir úrskurð Kjara­dóms

Í end­ur­skoðun almennra kjara­samn­inga haustið 2005 varð sam­komu­lag um 2,5 pró­senta launa­hækk­un. Kjara­dómur úrskurð­aði hins vegar í des­em­ber sama ár 6,5 pró­senta hækkun til þeirra sem undir dóm­inn heyrðu – þar á meðal til þing­manna og ráð­herra. Við völd var rík­is­stjórn Fram­sókn­ar­flokks og Sjálf­stæð­is­flokks. Umfram­hækkun Kjara­dóms­launa þótti ógn­væn­leg og brýnt að grípa til laga­setn­ing­ar. Í árs­byrjun 2006 felldi Alþingi úr gildi úrskurð Kjara­dóms og lög­festi 2,5 pró­senta hækkun og að úrskurðir Kjara­dóms ættu til árs­loka 2006 að „taka mið af samn­ings­bundnum hækk­unum á almennum vinnu­mark­að­i.“

Fjár­mála­ráð­herra, Árni M. Mathies­en, vitn­aði í fram­sögu­ræðu sinni á þingi til athuga­semda frum­varps­ins:

„Í ljósi þeirra áhrifa sem úrskurður Kjara­dóms gæti haft á stöðu vinnu­mark­aðs­mála, þar á meðal nýgert sam­komu­lag aðila vinnu­mark­að­ar­ins, og þeirra ófyr­ir­sján­legu áhrifa sem slíkt hefði á stöð­ug­leika í efna­hags­mál­um, er nauð­syn­legt að bregð­ast við ákvörðun Kjara­dóms …“

Rík­is­stjórn og Alþingi öxl­uðu ábyrgð og tryggðu áfram frið á vinnu­mark­aði.

For­seti Íslands afsalar sér kaup­hækkun – og hvetur Alþingi til hins sama

Á kjör­degi Alþing­is­kosn­inga 29. októ­ber 2016 ákvað Kjara­ráð að hækka mán­að­ar­legt þing­far­ar­kaup alþing­is­manna úr rúmum 760.000 krónum í réttar 1.100.000  krón­ur. Þetta var hvorki meira né minna 45 pró­senta launa­hækk­un, eins og fram kom hér í byrj­un. Laun ráð­herra og for­seta Íslands hækk­uðu einnig umtals­vert. Laun þeirra hópa sem heyra undir Kjara­ráð hafa í heild hækkað mjög frá og með árinu 2011. Þannig eru laun for­sæt­is­ráð­herra ásamt þing­far­ar­kaupi til dæmis 111 pró­sent hærri nú en þá.

Við­brögð sam­taka á vinnu­mark­aði og alls almenn­ings voru öll á sama veg: Hækk­an­irnar voru taldar út úr öllu korti og talið var að þær myndu bein­línis valda hörðum stétta­á­tök­um. Sam­tök launa­fólks myndu krefj­ast álíka hækk­ana ef úrskurður Kjara­ráðs yrði ekki dreg­inn til baka líkt og gert var 1992 og 2006.

Almenn­ingi var ofboð­ið, sem og for­seta Íslands sem kall­aði til blaða­manna­fundar á Bessa­stöð­um. Þar sagði hann meðal ann­ars: „Ég bað ekki um þessa kaup­hækk­un. Ég vissi ekki af þess­ari kaup­hækk­un. Margir þing­menn hafa lýst andúð á þess­ari ákvörðun Kjara­ráðs. Ég vænti þess að þingið vindi ofan af þess­ari ákvörð­un.“ For­set­inn kvaðst ekki vilja skipa þing­inu fyrir verkum enda væri slíkt ekki í hans verka­hring. Hugur hans í mál­inu væri hins vegar ljós og sjálfur myndi hann sjá til þess að að hækk­unin færi ekki í sinn vasa heldur rynni til góð­gerð­ar­mála.

Við­brögð Alþingis og rík­is­stjórnar voru með allt öðrum hætti en árin 1992 og 2006. Ákall for­seta Íslands og þjóð­ar­innar var ein­fald­lega huns­að. Við­brögð Alþingis og rík­is­stjórnar voru með allt öðrum hætti en árin 1992 og 2006. Vegna bráða­birgða­laga 1992 fengu ráða­menn ein­ungis sömu hækkun og aðrir hópar (1.7%) í stað tug­pró­senta launa­hækkun sem Kjara­dómur úthlut­aði. Ekki var  þar nú til umræðu að aft­ur­kalla hækk­an­irnar með lögum og voru þær þó marg­faldar á við við árið 2005 þegar ógild var 4 pró­sentu­stiga hækkun umfram almennar launa­hækk­an­ir.

Þegar til kast­anna kom reynd­ist svo vera sam­staða meðal allra stjórn­mála­flokka, nema Pírata, að láta ákvarð­anir Kjara­ráðs standa óbreytt­ar.

Eftir standa Alþingi Íslend­inga og rík­is­stjórn rúin trausti vegna sér­hygli og sjálftöku. Í stað þess að stuðla að sátt er efnt til ófrið­ar. Fyrri ráða­menn Íslands voru vissu­lega ekki galla­lausir en þeir sáu þó sóma sinn í að halda sig innan sama kjar­ara­mma og almenn­ingi var ætlað að búa við. Núver­andi ráða­menn virð­ast hins vegar stjórn­ast mest af eigin hags­mun­um; þeir ætla að skammta fólk­inu í land­inu 4 pró­senta kaup­hækkun í kom­andi kjara­samn­ingum en halda sjálfir eftir sínum mikla hlut.

Ekk­ert sýn­ist geta staðið í vegi fyrir græðg­i­svæð­ingu núver­andi íslenskra þing­manna – ekki einu sinni hinn rétt­sýni for­seti Íslands, Guðni Th. Jóhann­es­son.

Höf­undur er pró­­fessor emeritus í stjórn­­­mála­fræði við Háskóla Íslands.

Heim­ild:

Ingi­björg Dögg Kjart­ans­dótt­ir, Jón Reynir Trausta­son. 2016. “Guðni gefur launa­hækk­un­ina sína og vill að Alþingi breyti ákvörðun kjara­ráðs”. Stundin – www.­stund­in.is – 2. nóv­em­ber.

Benedikt: Jodie Foster er baráttukona
Stórleikkonan Jodie Foster ætlar sér að endurgera kvikmyndina Konan fer í stríð, sem Benedikt Erlingsson leikstýrði.
Kjarninn 10. desember 2018
Horft til þess að nýta skráðan markað til að selja hluti í ríkisbönkunum
Í Hvítbók stjórnvalda um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið kemur fram að vantraust á fjármálakerfinu sé enn „djúpstætt“. Langan tíma muni taka að ná upp trausti á því á nýjan leik.
Kjarninn 10. desember 2018
Bjarni Benediktsson, fjármálaráðherra.
Hvítbók um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið lítur dagsins ljós
Gott regluverk og öflugt eftirlit, hagkvæmni í bankarekstri og traust eignarhald fjármálafyrirtækja eru þær þrjár meginstoðir sem framtíðarsýn íslensks fjármálakerfis þarf að mótast af.
Kjarninn 10. desember 2018
Sara Dögg Svanhildardóttir
Dýrt húsnæði og há gjöld ýta undir einsleitni
Kjarninn 10. desember 2018
Þögul mótmæli við síðustu þingsetningu
Meirihluti Íslendinga telur það mikilvægt að fá nýja stjórnarskrá
Meirihluti landsmanna segir það mikilvægt að Íslendingar fái nýja stjórnarskrá á yfirstandandi kjörtímabili, samkvæmt nýrri könnun MMR. Konur reyndust líklegri til að segja endurnýjun stjórnarskrár mikilvæga.
Kjarninn 10. desember 2018
Sigþrúður Guðmundsdóttir, Ásmundur Einar Daðason og Ellen Calmon
Efla fræðslu um þjónustu og lagaleg úrræði í þágu kvenna af erlendum uppruna
Konur af erlendum uppruna eru margar hverjar í bagalegri stöðu til að komast úr erfiðum heimilisaðstæðum. Þær kunna margar hverjar ekki tungumálið, þekkja ekki réttindi sín og eru upp á kvalara sína komnar.
Kjarninn 10. desember 2018
Nichole Leigh Mosty
Eitt mikilvægasta skjal tuttugustu aldarinnar og undirstaða frelsis, réttlætis og friðar í heiminum
Leslistinn 10. desember 2018
Uber á leiðinni á hlutabréfamarkað
Bandaríska skutlfyrirtækið Uber stefnir á að skrá félagið á hlutabréfamarkað á næsta ári. Talið er að Uber gæti reynst allt að 120 milljarða dala virði í frumútboðinu. Lyft, helsti samkeppnisaðili Uber, stefnir einnig á skráningu á hlutabréfamarkað.
Kjarninn 10. desember 2018
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar