Á ég að gera það?

Umhverfisverkfræðingur segir að það sé ekki lengur hægt að vera Indriði. Nú sé kominn tími aðgerða.

Auglýsing

Fyrir u.þ.b. 150 árum síðan hófst iðn­bylt­ingin svo­kall­aða. Sam­fé­lög okkar umbreytt­ust í fram­leiðslu­sam­fé­lög og á örskömmum tíma í neyslu­sam­fé­lög nútím­ans. Smátt og smátt fött­uðum við samt að þessi nýju sam­fé­lög okkar voru að taka sinn toll af nátt­úru­auð­lindum jarð­ar­inn­ar, heim­kynna okk­ar. Við eyddum vist­kerf­um, gengum hart á nátt­úru­auð­lind­ir, meng­uðum vatn, loft og jarð­veg og byrj­uðum örlaga­ríka veg­ferð sem ólík­legt er að náist að stöðva. Sú veg­ferð er lofts­lags­breyt­ingar af manna­völd­um.

Við vissum af lofts­lags­breyt­ingum fyrir meira en 100 árum síðan og árið 1960 hófust reglu­legar mæl­ingar á styrk koltví­oxíðs í and­rúms­loft­inu. Nið­ur­stöður mæl­ingar á næstu árum á eftir sýndu að hann jókst stöðugt frá ári til árs. Það var samt ekki fyrr en 1992 sem fyrsta alþjóð­lega lofts­lags­sam­komu­lagið var und­ir­ritað í Rio de Jan­eiro í Bras­ilíu sem var fylgt eftir með Kyoto bók­un­inni árið 1997 og svo Par­ís­ar­sam­komu­lag­inu árið 2015. Í stuttu máli reyna þessi sam­komu­lög að tak­marka á losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda af manna­völdum á alþjóða­vísu og er það í grunn­inn á ábyrgð stjórn­valda í hverju landi fyrir sig að ná mark­miðum þessa sam­komu­laga.

Svona stutt yfir­lit yfir lofts­lags­breyt­ingar og alþjóða­sam­komu­lög, sögu þeirra og til­gang væri efni í heila bók en stöldrum nú aðeins við. Nú þurfum við aðeins að líta nær okkur sjálf­um. Í nær­sam­fé­lagið frekar en alþjóða­sam­fé­lag­ið, í aðgerð­ar­á­ætlun rík­is­stjórnar Íslands í lofts­lags­málum frekar en Par­ís­ar­sam­komu­lagið og í rusla­tunn­una undir vask­inum frekar en í lands­á­ætlun um með­höndlun úrgangs (ekki að margir hafi séð né heyrt af þeirri áætl­un). Því ef við deilum orsökum lofts­lags­breyt­inga niður á alla íbúa jarð­ar, þá kemur í ljós að við berum öll ábyrgð. Vissu­lega er hún mis­mikil eftir því hvar við búum á jörð­inni en við erum öll ábyrg. Hvert okkar er valdur af lofts­lags­breyt­ing­um. Þó við séum ekk­ert endi­lega að reyna það. Þetta er bara stað­reynd. Bara það að vera til, að borða, búa í öruggu hús­næði og vera með aðgang að hrein­læti krefst orku og auð­linda sem jörðin okkar þarf að skaffa, og í leið­inni hljót­ast nær oft­ast nei­kvæð áhrif af því að nýta þessa orku og þessar auð­lind­ir.

Auglýsing

Við í okkar vest­rænu sam­fé­lög­um, sem eru hratt að verða stað­all­inn á heims­vísu, notum auð­lindir sem 1,7 til 2 jarðir geta gef­ið. Við eigum eitt stykki, ekki tvær, tíu eða hund­rað, við eigum eina jörð. Við erum sem sagt að kreista meira út úr okkar eina heim­ili heldur en það getur gefið til lengri tíma. Hvað ger­ist þá að lok­um? Dæmi: Þú átt milljón inn á banka og færð 10% vexti árlega, 100 þús­und krón­ur. Ef þú eyðir bara þessum 100 þús­und krónum á hverju ári þá áttu ennþá þessa milljón inná banka­bók sem skilar þér aftur 100 þús­und krónum árlega inn í fram­tíð­ina, gefið að þú notir bara 100 þús­und á ári. Ef þú síðan notar meira en þennan 100 þús­und kall árlega þá lækkar höf­uð­stóll­inn (upp­haf­leg millj­ón) og þú færð lægri vexti á hverju ári þangað til millj­ónin er búin (við­skipta­fræð­ingar og hag­fræð­ingar vin­sam­lega lítið fram hjá ein­fald­leika þessa dæm­is). Það er nokkurn veginn þetta sem er í gangi núna á jörð­inni. Við erum komin á þann stað að okkar lífs­stíll­inn okk­ar, okkar neyslu­mið­aði, einnota, eyðslu­freki lífs­stíll er að ganga fram af okkur sjálf­um. Birt­ing­ar­mynd­irnar eru allt í kring og alltaf í frétt­un­um. Útrým­ing dýra­teg­unda, lofts­lags­breyt­ingar með til­heyr­andi hækkun og súrnun sjáv­ar, minni upp­skera, öfl­ugri og tíð­ari ofsa­rign­ingar og þurrkar, plast­mengun í sjó og vatni og svo mætti lengi telja.

En fjand­inn hafi það að maður legg­ist upp í rúm og fari að grenja, þó Salka Sól hvetji mann til þess í þræl­skemmti­legu lagi með Baggalút. Ég segi nei söng Jónas Sig og það segi ég líka. Hristum nú allsvaka­lega upp í koll­inum á okkur og byrjum heima. Tökum stöð­una og spyrjum okk­ur: „hver eru mín áhrif á sam­fé­lagið og umhverfið mitt nær og fjær?“. Ertu að borða kjöt sjö sinnum í viku? Helm­ing­aðu það. Ertu að keyra í vinn­una? Gakktu, hjól­aðu á góð­viðr­is­dögum eða taktu strætó helm­ing­inn af tím­an­um. Kaupir þú vörur sem inni­halda pálma­ol­íu? Reyndu að hætta því þó það sé erfitt, hún er út um allt. Flýgur þú til útlanda í frí reglu­lega? Gerðu það sjaldnar og farðu frekar hring­inn, gakktu á fjall, farðu í tjaldúti­legu, í sum­ar­bú­stað eða upp á jök­ul. Kaupir þú ódýr föt oft á ári? Kauptu færri flíkur sjaldnar og kauptu flíkur sem end­ast leng­ur. List­inn heldur áfram og áfram og áfram.

Það hafa ýmsir vitnað í per­sónu Ind­riða úr þátta­röð­unum um Fóst­bræður í gegnum tíð­ina. Það koma upp aðstæður þar sem ein­hver aðili er svo hissa, svo for­viða, gátt­aður á því að hann sjálfur eigi að gera eitt­hvað. Þá getur verið gott að grípa til „og hver á að gera það, er það ég?!“.

En þessar aðstæður eru algeng­ari en við höld­um. Við höfum öll verið Ind­riði ein­hvern tím­ann, alla­vega innra með okk­ur. Þegar eitt­hvað órétt­læti, ósann­girni eða önnur vit­leysa á sér stað fyrir framan nefið á okk­ur, þá höfum við ekki gert neitt í því. Ein­hver annar átti að taka af skarið og gera. . . . eitt­hvað. En ekki leng­ur. Nú er komið að þér, og mér, því þó ég og þú munum kannski ekki taka eftir breyt­ing­unum þá skulum við muna það að lík­lega munu börnin okkar lifa til árs­ins 2100 og þau munu þekkja ein­stak­linga sem munu jafn­vel lifa til árs­ins 2200. Já, það er svona stutt í þessu fjar­lægu ártöl. Svo ég segi upp úr sóf­an­um, út á hjól­ið, inn með hringrás­ar­hugs­un, út með kjötið og fram fram fylk­ing!

Höf­undur er umhverf­is­verk­fræð­ing­ur.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Til ársins 2040 þarf líklega um 36 þúsund íbúðir í heild til að mæta metinni undirliggjandi íbúðaþörf landsins, að mati HMS.
Áform um 950 hlutdeildarlánaíbúðir á landsvísu þegar samþykkt
Fram kemur í nýrri skýrslu um stöðu húsnæðismarkaðarins að HMS hafi samþykkt áform um byggingu alls 950 hagkvæmra íbúða til þessa. 362 þessara íbúða verða á höfuðborgarsvæðinu.
Kjarninn 27. janúar 2021
Helgi Hrafn Gunnarsson er fyrsti flutningsmaður tillögunar.
Vilja banna veðsetningu kvóta og binda gjaldtöku fyrir afnot auðlinda í stjórnarskrá
17 stjórnarandstöðuþingmenn hafa lagt fram breytingartillögu við stjórnarskrárfrumvarp forsætisráðherra. Þeir vilja að auðlindaákvæðið verði í samræmi við breytingartillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar við frumvarp um nýja stjórnarskrá.
Kjarninn 27. janúar 2021
Sameiginlega sýnin um þéttara borgarsvæði er að teiknast upp
Í nýrri þróunaráætlun höfuðborgarsvæðisins 2020-2024 er gert ráð fyrir að 66 prósent nýrra íbúða sem klárast á tímabilinu verði árið 2040 í grennd við hágæða almenningssamgöngur, þar af 86 prósent nýrra íbúða í Kópavogi.
Kjarninn 27. janúar 2021
Sumarhús gengu kaupum og sölum fyrir tæpa 10 milljarða á Íslandi í fyrra.
Íslendingar keyptu sumarhús fyrir næstum 10 milljarða árið 2020
Metár var á markaði með sumarhús í fyrra. Viðskipti hafa aldrei verið fleiri og aldrei hefur jafn miklu fé verið varið til kaupanna, samkvæmt tölum frá Þjóðskrá. Svipað var uppi á teningnum í Noregi, á þessu ári veiru og vaxtalækkana.
Kjarninn 27. janúar 2021
Íslandsbanki gerir ráð fyrir viðspyrnu um leið og ferðamönnum fjölgar aftur hér á landi
Meira atvinnuleysi og minni fjárfestingar en áður var talið
Íslandsbanki telur nú að atvinnuleysi muni vera 9,4 prósent í ár, sem er töluvert meira en hann gerði ráð fyrir í fyrrahaust. Einnig telur bankinn að fjárfesting hins opinbera í kjölfar kreppunnar muni ekki aukast jafnmikið og áður var talið.
Kjarninn 27. janúar 2021
Dyrhólaós fóstrar fjölskrúðugt fuglalíf árið um kring.
Valkostir vegarins um Mýrdal „ekki meitlaðir í stein“
Enn kemur til greina að bæta við og breyta þeim valkostum sem Vegagerðin hefur sett fram á hringveginum um Mýrdal. Yfir 270 manns hafa þegar sent athugasemdir og hafa flestir áhyggjur af áhrifum á lífríki Dyrhólaóss.
Kjarninn 26. janúar 2021
Anna María Bogadóttir, Borghildur Sturludóttir og Hildur Gunnarsdóttir
Velsæld eða vesöld
Kjarninn 26. janúar 2021
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Segir það enga skoðun standast að tala um að stúdentar hafi verið skildir eftir
Þingmaður Flokks fólksins spurði forsætisráðherra út í málefni námsmanna á Alþingi í dag. „Er ekki kom­inn tími til að grípa alla sem hafa orðið fyrir þessum hörm­ung­um, atvinnu­leysi, og eiga jafn­vel ekki fyrir húsa­leigu og ekki fyrir mat?“
Kjarninn 26. janúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar